Eńbekpen qamtýdaǵy tyń baǵyt

Eńbek jáne halyqty áleýmettik qorǵaý vıse-mınıstri Birjan Nurymbetovpen áńgime – Birjan Bıdaıbekuly, Eń­bek pen halyqty áleýmet­tik qorǵaý mınıstrligi halyqty jumyspen qamtýdyń úsh ba­ǵyt­tan turatyn jańa joba­syn jasap shyqqany belgili. Qanatqaqty joba qaı óńir­lerde bastalmaq? – Elbasy «Bolashaqtyń irgesin birge qalaımyz!» atty Jol­daýynda oblystardyń, Astana jáne Almaty qalalarynyń ákim­derimen birlesip Úkimetke 2011 jylǵy 1 mamyrǵa deıin halyqty jumyspen qamtýdyń jańa baǵ­dar­lamasyn ázirleýdi tapsyrǵan edi. Osy tapsyrma boıynsha Úkimet bıylǵy jyldyń 15 aq­panynda maqsaty turaqty jáne ónimdi jumyspen qamtýǵa jár­demdesý arqyly halyqtyń ta­bysyn arttyrý bolyp tabyla­tyn «Jumyspen qamtý­-2020» baǵdarlamasyn bekitti. Osy baǵdarlama boıynsha alǵashqy, ıaǵnı bıylǵy jyly elimizdiń 5 óńirinde qanatqaqty joba qolǵa alynady. Olar – Shyǵys Qazaq­stan, Qaraǵandy, Pavlodar, Qy­zylorda jáne Ońtústik Qa­zaqstan oblystary. – Baǵdarlama sheńberinde aýylda kásip ashqysy keletin yntaly adamdarǵa 3 mln.teń­gege deıin nesıe beriletini belgili. Bul qoly qysqa jandarǵa úlken demeý bolary anyq. О́ıtkeni, nesıe stavkasy tómen eken. Biraq qaryz kásiptiń qaı túrine, qandaı sharttarmen beriledi? Kepildikke aýyldaǵy múlik alyna ma? – Jalpy, bul baǵdarlama aza­mattardyń ekonomıkalyq bel­sen­diligin jeke isin uıymdas­tyrý arqyly kásipkerlikke yn­talandyrýdy arttyrýǵa baǵyt­tal­ǵan. Baǵdarlamanyń birinshi baǵytyna jeke isin uıymdas­ty­rýdy qalaıtyn ári oǵan múmkin­digi bar azamattar qatysa alady. Onyń ishinde, óz isin aýylda uıymdastyrýdy qalaıtyndar­dyń múmkindigi molyraq. Bul baǵyt sheńberinde azamattarǵa sha­ǵyn nesıe berý, óndiristik ın­fra­qurylymdy damytý, kon­sýl­tatıvtik qyzmet kórsetý, ká­sipkerlik negizderin oqytý syn­dy memlekettik qoldaý túrleri kórsetiledi. – Nesıeleý júıesi qandaı qarjy qurylymdary arqyly júzege asyrylady? Oǵan sha­ǵyn nesıelik uıymdardy qa­tys­tyrý jospary bar ma? – Shaǵyn nesıe berýdi uıym­das­tyrý úshin baǵdarlama opera­to­ry, ıaǵnı Úkimet belgilegen tár­tippen jergilikti atqarýshy organ­darǵa 5 jyl merzimge bıýdjettik nesıe beredi. Al olar óz kezeginde múddeli memlekettik organdarmen birlese otyryp, mıkrokredıttik uıymdardy nemese nesıelik seriktestikterdi baǵdarlamaǵa qaty­sý úshin irikteý erejesi men krıterıılerin aıqyndaıdy. Keıbir shart­taryn aıta ketsem, respýb­lı­kalyq bıýdjetten beriletin bıýdjettik nesıe jergilikti atqarý­shy organǵa qaıtarymdylyq, qam­tamasyz etý, jedeldilik jáne aqy­ly qaǵıdattar negizinde usynyla­dy. Al bıýdjettik nesıeniń nysa­nalyq maqsaty jeke isin uıym­das­tyrý nemese keńeıtý, aınalym kapıtalyn tolyqtyrý. Bul nesıeler tutynýshylyq maqsattarǵa, burynǵy qaryzdy óteýge jáne jyljymaıtyn turǵyn úı alýǵa berilmeıdi. Berý merzimi bes jyldan aspaıdy, sondaı­-aq onyń eń joǵary somasy 3 mln.teńge. Nesıe boıynsha syıaqyny tóleý jáne negizgi qaryzdy óteý boıyn­sha 1 jyl merzimge jeńildikti kezeń usynylýy múmkin. Onyń tártibin jergilikti atqarýshy organ baǵdarlama operatorymen kelise otyryp aıqyndaıdy. Al oblystarda jergilikti atqarýshy organ shaǵyn nesıe beretin ýáki­letti organdy ózi anyqtaıdy. Al olar erejege sáıkes baǵdarlamaǵa qatysý úshin mıkrokredıttik uıym­dardy irikteý boıynsha ashyq konkýrs ótkizedi. – Jumyssyz júrgen jandar­dy óndiristik aımaqtarǵa tartý bir oblys sheńberinde ǵana júze­ge asa ma, álde azamattarǵa du­rys kásip tabylsa, oblystan ob­lysqa aýysýǵa jaǵdaı jasala ma? – Baǵdarlamaǵa qatysýshyǵa 3 baǵyt boıynsha basqa óńirlerden jumys usynyldy delik. Bul jaǵdaıda qatysýshyǵa qoıylatyn basty talap olardyń ózin-ózi ju­myspen qamtyǵan, az qamtylǵan áleýmettik toptan jáne aýyl tur­ǵyny bolýy mindetti. Osy jaǵ­daıda ǵana baǵdarlama sheńberin­de jańa eldi mekenge kóshý shyǵy­nyna qarjylaı kómek kórsetilip, jeńildetilgen sharttarmen aren­da­lyq baspana usynylady. Son­daı-aq, jańa turǵylyqty jeri boıynsha oqý kýrstarynan ótip, kásibiniń qyr-syryn meńgeredi. Al ózge aımaqtarda jumys isteıtin azamattardy sol ortaǵa psıho­logııalyq turǵydan beıimdeý sekildi kómekter qarastyrylady. – Bul azamattar úshin jalǵa baspana qandaı sharttarmen beriledi? Otbasy músheleriniń sany, jumysshy biliktiligi eskerile me? – Jalǵa beriletin úlgilik turǵyn úı salýdy nemese satyp alý­dy, sondaı aq turǵyn úı qu­rylysy aýdandarynda ınjener­lik-kommýnıkasııalyq ınfraqu­ry­lymdy jobalaýdy, damytýdy, abattandyrýdy jáne jeke qury­lys salýshylardan satyp alýdy jergilikti atqarýshy organdar jú­zege asyratyn bolady. Qurylys­ty qarjylandyrý respýblıkalyq bıýdjetten beriletin nesıe esebinen júzege asyrylatyn bolady. Bul turǵyn úılerdi satyp alý nemese satyp almaý baǵdarlama qatysýshysynyń óz erkinde. Jańa turǵylyqty jerine kelgennen keıin baǵdarlamaǵa qatysýshynyń birge turatyn otbasynyń jan ba­syna shaqqandaǵy ortasha tabysy eń tómengi kúnkóris deńgeıinen az kúıinde saqtalǵan jaǵdaıda turǵyn úıdi satyp alý, jaldaý merzimi kezeńinde turǵyn úı quny tólemin tolyq eskere otyryp, 15 jyl ishinde júzege asyrylýy múmkin. Jalǵa beriletin turǵyn úıdi berý erejesin baǵdarlama operatory múddeli memlekettik organdarmen birlese otyryp ázirleý ústinde. – Áńgimeńizge rahmet. Áńgimelesken Venera TÚGELBAI.