Tabıǵatqa qamqorlyq qajet

Qorshaǵan ortany aıalaý barsha adamzattyń paryzy desek, sol tabıǵat ananyń erteńine bú­ginnen alańdaýdyń artyqtyǵy joq sekildi. Qaı nárseniń de al­dyn-ala otyryp júıeli jumys­tar atqarsa, onyń bereri de mol bolmaq. Mine, osy turǵyda Astanada halyqaralyq mańyzy bar sýly-batpaqty jerler týra­ly Ramsar konvensııasynyń 40 jyldyǵy merekesi sheńberinde Konvensııa Hatshylyǵy (Shveısarııa) el Úkimetiniń ǵalamdyq mańyzy bar sýly-batpaqty jerlerdi saqtaý jónindegi jobasy­men birlesip «Bıoalýantúrli­likti saqtaý jáne sýly-batpaqty jerlerdiń resýrstaryn ornyq­ty paıdalaný» atty halyqara­lyq ǵylymı-tehnıkalyq konferensııa ótkizdi. Oǵan Italııa, Be­larýs, Ýkraına, Reseı, О́z­bek­stan jáne Qyrǵyzstannan sa­rapshy mamandar men elimiz­diń birqatar mınıstrliginen ókilder qatysyp, oı bólisti. Joba menedjeri Talǵat Ker­teshevtiń aıtýynsha, konferen­sııanyń negizgi maqsaty TMD elderinde sýly-batpaqty jerlerdi saqtaý jónindegi qyzmet­tiń nátıjelerin kórsetý bolyp tabylady. Basqosýǵa qatysý­shylar bıologııalyq alýantúr­lilikti saqtaýda, sýly-batpaqty jerlerdiń ekojúıelerin saqtaý salasyndaǵy zańnamany jetildirýde, sondaı-aq erekshe qorǵa­latyn tabıǵı aýmaqtar jelisin damytýda jáne balamaly qyz­met túrlerin engizýde táji­rıbeler almasty. Kon­ferensııa ba­ry­­synda SBJ bas­qarý salasyndaǵy zańna­malyq baza­nyń ózek­ti másele­leri, bıo­alýan­túr­lilikti saq­taý jol­dary, eko­aǵar­tý men ekobi­lim­di jáne SBJ re­sýrstaryn ornyqty paıdalaný ádiste­rin engizý jónindegi túrli qa­damdar tal­qy­lan­dy. Sonymen qa­tar, Ramsar nysa­ny jáne IýNESKO tabıǵı mura nysany bolyp tabylatyn Teńiz-Qor­ǵal­jyn kólder júıesine eks­kýrsııa da konferensııa baǵdarla­masyna engizilgen. Aýyl sharýashylyǵy mınıstrligi Orman jáne ańshylyq sha­rýa­shylyǵy komıtetiniń tóraǵa­sy Erlan Nysanbaev sýly-bat­paqty jerlerdi saqtaý, ıaǵnı ta­bı­ǵatyna barynsha qamqor bolý ár adamnyń azamattyq paryzy ekenin aıta kele, bul turǵyda keıingi jas tolqynnyń atqaryp jat­qan jumystary kóńil qýanta­tyn­dyǵyna toqtaldy. Týǵan to­pyraq tabıǵatyn kózdiń qarashy­ǵyn­daı saqtap, olardy bylaıǵy jurtqa tanystyrýda arnaıy or­talyqtardyń jumystaryn da erek­she atady. Sondaı-aq, ol Qor­ǵaljyn qoryǵyna kelip qo­natyn qoqıqazdardyń budan bes-on jyl burynǵy sany 30-40 myń­dy qu­rasa, keıingi jyldary bul kór­set­kish 80 myńǵa jýyq­taǵanyn da nazardan tys qaldyr­mady. Bul, árıne, qýanyshty jaǵdaı. Munda bul tynyshtyq faktorynyń saq­ta­lyp otyrǵandyǵynyń belgisin baıqatady, dedi ol. Osydan týra qyryq jyl bu­ryn Irannyń Ramsar qalasynda eń aldymen sýda júzetin qustar­dyń tirshilik etý orny retinde halyqaralyq máni bar sýly-bat­paqty alqaptar týraly konven­sııaǵa qol qoıylsa, bul qujat odan ári Ramsar konvensııasy (Ramsar Conbention) ataýyna ıe bolǵan. Qazirgi tańda qujatqa 160 memleket qol qoısa, dúnıe júzi boıynsha 1900-den astam tabıǵı aýmaq halyqaralyq mańyzy bar SBJ-niń Ramsar tizimine engizilgen. Elimiz atalǵan konvensııaǵa 2007 jyldyń mamyrynda qosyl­ǵan. Búgingi kúni konvensııanyń halyqaralyq tizimine Qazaqstan­nyń 7 sýly-batpaqty jerleri kiredi. Olar: Teńiz-Qorǵaljyn kól­der júıesi, Alakól-Sasyq­kól kólder júıesi, Jaıyq ózeni­niń atyraýy men oǵan irgeles Kaspıı teńiziniń jaǵalaýy, Jarsor-Orqash sory, Qoıbaǵar-Tym­táýir kólder júıesi jáne Naýryzym kólder júıesi. Ábdirahman QYDYRBEK.