Aıtys arýy – Aqmaral

О́miri de, óleńi de eshkimdi qaıtalamaıtyn, aıtystaǵy azýly aqyn qyzdardyń aldy, ońtústik úshin janyp jatqan ottan talaı ret julyp báıge alǵan Aqmaral Leýbaeva týraly aıtar áńgime kóp. Mınıstr Muhtar Qul-Muhammed «aıtystyń arýy» dep alqa taqqan aıtysker aqyn qyz bul. Ol jastaıynan óleń-jyrdy, án-kúıdi janyna serik etti. О́ner salasynda ótip jatatyn respýblıkalyq, oblystyq mádenı-kópshilik sharalarǵa stýdent kezinen aralasyp, az jylda esimi kópke tanylyp, alaman aıtystarda eshkimge báıge bermegeni jadymyzda. Alǵash aıtys sahnasyna 1988 jyly Shymkent qa­la­synda shyqqan Aqmaral únemi júldeli oryndardy, áıtpese bas júlde men birinshi oryndy enshilep otyr­dy. Aıtalyq, 1991 jyly Qostanaı qalasynda ótken Y.Altynsarınniń 150 jyldyq toıy men Almatydaǵy Muqaǵalı Maqataevtyń 60 jyldyǵyna oraı bolǵan respýblıkalyq stýdentter aıtysynda bas júldeni jeńip aldy. Sodan bergi jıyrma jyldan astam ýaqytta áldeneshe ondaǵan úlkendi-kishili aıtystarǵa qatysyp, óleń-jyr aıdynynyń aqqýy, aıtystyń arýy atandy. Onyń tapqyrlyǵy, erke nazdy ázilderi, ádemi qaǵytpalary, maqamy­nyń ásem sazdylyǵy, sýyryp salma shýmaqtarynyń kórkem kestesi árdaıym kópshilik kóńilinen shyǵyp, qýanysh syılady deı alamyz. Ásirese, Abaı men Jam­byldyń 150, Qarasaı batyrdyń 400, Sábıt Muqanov­tyń 100, Túrkistan qalasynyń 1500 jyldyqtaryna oraı ótken jáne basqa aıtystarda toptan ozyp, jarqyn ónerimen kózge túse bildi. 2002 jyly Astanada «Han Keneniń armany» atty halyqaralyq aqyndar aıtysynda aıryqsha shabytpen jyr nóserin sorǵalata tókkeni úshin birinshi orynǵa laıyq dep tanyldy. Qolyna dombyra alsa aqyn, al bylaıǵy ómirde ta­ǵylymdy ustaz Aqmaral 1992 jyldan beri Q.A.Iаsaýı atyn­daǵy halyqaralyq qazaq-túrik ýnı­ver­sıtetiniń Shym­kenttegi ınstıtýtynda oqytýshylyq qyzmetti aby­roımen atqaryp keledi. Biz aldaǵy kúnderde Almatyda M.Áýezov atyndaǵy akademııalyq drama teatrynda «Perishte emes, pendemiz» atty úlken shyǵarmashylyq keshin ótkizgeli otyrǵan aıtysker aqyn ári sazger qaryndasymyzǵa ómir men óner jolynda birdeı sáttilik tileımiz. Qorǵanbek AMANJOL. Shyndyq Kim bilipti jalǵan qaısy, shyn qaısy, Qıqalaıdy taǵdyr deıtin qyl qaıshy. Tynymy joq, tuǵyry joq tirshilik, Shyr aınalyp bir orynda tursaıshy... Kim bilipti dushpan qaısy, qaısy dos, Kimnen dáýren ótpes basy qaıqy kósh. Ertegisin bastap alyp tirliktiń, Taýysa almaı dal bolasyń aıtyp esh.   Aýyr júkti tartqan saıyn bilegim, Tilim- tilim tamyry kók júregim. Qandaı bolyp qaıtatynyn suramaı, Adamdarǵa tek jaqsylyq tiledim. Saǵan deıin bári meni, aldaǵan, Aldamaǵan bir saý adam qalmaǵan. Qum úmitti taý ǵyp úıip qaıtadan, Jantalasyp arasynda jan baǵam. Jylt etse bir jaqsy úmittiń jetegi, О́mir súrgim kelip, shirkin ketedi. Myń kisilik mashaqaty muńymnyń, Bir kisilik ǵumyryma jetedi. Dúnıe jalǵan deýshi edi anam kil buryn, Aınalanyń kórgen saıyn sumdyǵyn. Biraq bári, jalǵyz saǵan táýeldi, Sol jalǵannan tapqan ashy shyndyǵym. Men baqytty bolsyn deseń jalǵanda, Tilegimdi ete kórme armanda. Janǵa syr ǵyp ashpaıtuǵyn jalǵyzym, Men de barmyn, jer betinde sen bar da... Oılar San suraǵyn syryp tastap sananyń, Pendeliktiń syzyp-syzyp paraǵyn. Pánı tirlik kórsetkenniń barlyǵyn, Pesheneme jazǵany dep qaradym. Oıymdy aıtyp túsinbeske túgestim, Týra jolǵa bastaǵanǵa ilestim. О́zimshildiń ókteminen bas tartyp, О́z jolymdy tabý úshin kúrestim.   Shashymnan kóp shydamymnyń shyǵyny, Tastan myqty tózimimniń tyǵyny. Uıasyna shyn baqyttyń qondyrǵan, Keýdemdegi boztorǵaıdyń shyryly.   Sendik sezim mendegideı muń emes, Kóz jasymdy jutyp jatyr qum eles. Qolyma ustap turǵanymdy qaıteıin, Sen syılaǵan baqyt kilti shyn emes.   Sendik shyryn mendegideı ý emes, Jete almaısyń, meıli qýma, qý eles. Qańqý sózben qańǵyrtatyn dushpanǵa, Dál osyndaı kerek shyǵar shý, eges. Sendik arman mendegideı anyq pa, Qarańǵydan umtylatyn jaryqqa. Peshenege jazǵanynan artyq joq, Pyshaǵyńdy qaıraǵanmen sharyqqa.   Mendik qııal qolyn sozar aıǵa san, Shylbyr oıdy shyndyǵyńa baılasań. Kúmánimniń kúli kókke ushady, Kózsiz meni súıgenińdi oılasam. Meni bosqa qaralama, súıiktim, Jaman oıǵa jibermeshi qıyp tym. Adamdardyń áńgime ǵoı bárine, Qol jetpeıtin qupııasy bıiktiń. * * * Eı, jap-jaryq jarqynym, Talaýyna túsip talqynyń. Qarǵanyń tyńdap qarqylyn, Suńqardyń ańsap shańqylyn. Júrgende názik janyma, Syńar bop salqyn jalqy muń. Arasynan tas qumnyń, Taýyp alǵan altynym.   Eı, kúmánsiz adalym, Kúdiksiz men de qaradym. Qaqpasyn sabyr kúzetken, Tózimnen soqqan qamalym. Jazyǵyn júrek bildim de, Qazyǵyn oıdyń qadadym. Sezinip qamqor janyńdy, Syıy dep Táńir sanadym. Esińde qalsyn tek qana, Erkesi mendeı dalanyń. Aıta almaı jurtqa aıqaılap, Joqtyǵyn oılap sharanyń. Eı, tarpańdaý tarlanym, Shashańa juqpaı shań qalyń. Umtylǵan saıyn márege, Uzaqtaı berdi armanym. Arpalysqan ómirmen, Azýy qan-qan arlanym. Tirligin emes túlkiniń, Qasqyrdyń sertin tańdadym. Eı, ushan-teńiz qııalym, Ushqyr oıly uıańym. Baspaldaqsyz órmelep, Basyna shyqtym qııanyń. Atyńdy jazdym aq bultqa, Tamyp ketip sııa muń. Mahabbat deıtin muńym bar Aldamshy ma, ras pa sezinbeýiń, Oılap-oılap uzaq tún kóz ilmedim. Júregińniń ashpastan syr sandyǵyn, Kete bardyń, ne degen tózimdi ediń? Syr sandyqty ashpastan qulyptadyń, Shynymenen ras pa, umytpaǵyń? Sen ketseń de jalyqpaı qurastyrdym, Saǵan degen sezimniń synyqtaryn. Kelgen oıdy sanama – izgi bári, Kókiregimdi ókinish syzǵylady. Men ózim-aq aıtar em bar syrymdy, Jibermeıdi jińishke qyzdyń ary... Aqmaral LEÝBAEVA.