Qazaqtyń jeri – baılyǵym

Dúnıejúzi qazaqtary IV quryltaıy aıasynda «Jyrym saǵan, atajurt» atty músháıra ótkeni jaıly biz oqyrmanǵa habarla­ǵanbyz. Endi búgin osy músháırada júldeli oryn alǵan aqyndardyń óleńderin nazarlaryńyzǵa usynyp otyrmyz. Qazaq Baýyrjan QARAǴYZULY (Bas júlde) Alpys eki tamyrymda oı balqyp, О́leń ańqyp ózegim. Keshegimniń kúlgin sáýleli izderin, Búgingimniń kúrsinisinen izdedim. Kókiregimde aq raýshan búr jaryp, Bir Allaǵa júgindim. Saıtan bılegen sanaǵa ishteı duǵa oqyp, Kúnáli isine úgildim. Tumannan tunǵan tamshydaı móldir bolsa da, Kirpikke aýyr muń ildim. Keshe… Keýdemde Kún tutylyp; Janarymda Aı qorǵalap; Kómeıimde únim tunshyǵyp; Samaıymnan sorym sorǵalap; Tańdaıymda Tilim buralyp; Jylt-jylt etken jyltyr sózben maqtalyp; Ishimnen shyqqan sasyqtyń sybyrymen sottalyp; Arsyz saıasat arly janymdy shaınaǵan; Ádet-ǵurpym ámirine taptalyp, Ańǵaldyǵymdy aılasyna baılaǵan; Túısigimdi túrmesine qamaǵan; Kúlip turyp, kúńirentip, Qasıetimdi qanaǵan – Eı, totalıtarlyq tor – qoǵam, Imandy jurtty arbaǵan... Qyzǵanyshtyń jıren deminen jaralyp, Meniń Ulttyq Ar-namysymdy qorlaǵan; Seniń saıqal saıasatyńnyń kesiri – Obalymnyń bet-aýyzyn qanatqan, Bozdaqtarymdy talatqan. Kóz aldymda kózin ýqalap jetim muń, О́tkenimde óshim ketip, О́kindim! …Baq tilep myna nurly da syrly ǵalamǵa, Bataly baıtaq dalamda, Arman-úmitpen ǵana dos bolyp, Sabyrym tunǵan sanamda – Men – Qazaq degen aqynmyn – Segiz qyrly ótkir sózimmen Adyrnasyn tartyp aqyldyń, Adyra qalǵyr aram pıǵylǵa aq jebe bolyp atyldym! «…Azattyq!», – dep appaq tilekpen, Uly dalalyq júrekpen; Abaqtydan aıqaılaǵan arymmen; Jeltoqsannyń qar-muzyndaı yzǵarly – Qan sasyǵan myń ǵasyrdyń tabymen; Kókshil túnde kókke umsynǵan Táńirli – Kók bóriniń zarymen; Jan dúnıemniń jasyndy jańbyryn seldetip… Soqyr zaman men aqyrzamannyń arasyn, О́leńimniń ór qýatymen terbetip, Jalap jazyp júregimniń jarasyn, Elim degen esti úmitke eljirep, Kók baıraǵym jelge qarsy jelbirep, Aýyzymda alasuryp qyzyl til, Táýelsizdigime súıinip, Tańdaıymmen tańdanyp, Mańdaıymmen ıilip, Qan maıdanda qanym sińgen topyraǵymda tebirenip, Ýaı, Ádilet, aldyńda, Teńizdeı tolqyp, teńizdeı tolqyp, sóıledim! Atamekenge hat   Qýanysh DÁLEIULY (Birinshi oryn) Atameken – armandaımyn ańyrap, Saǵynyshym jeldeı eser jamyrap. Alty alashtyń at baılaıtyn qazyǵy, Qazaqstan – alyp qara shańyraq. Bodandyǵym kóp bozdatqan boldyrtyp, Kózim jasy – kódeńdegi móldir shyq. Asan qaıǵy – armanymdy artyp ap, Jetsem be eken jelmaıamdy jeldirtip. Otarlyqtyń ýysynda tunshyqqan, Qaıran qazaq, qandy jasyn yrshytqan. Keıý jyldar ketti júıtkip, shaǵyń bul Tańyń atqan, tamyljyp bir kún shyqqan. Qazaq eli – qasiret emip, qan jutqan, Tańyń atty, O, bul tańyń – alǵys tań. Qýanyshtan jyla, aq qaz urpaǵy, Aq aıdynyń azat búgin qarǵystan. Oıyń azat – Diliń azat, Til azat. Jeriń azat – Eliń azat, Qul azat! Eńselisiń, Eńseń seniń – bostandyq, Baqyttysyń, Baǵyń seniń – tul azap! Qaıran halqym, qudaıynan baq tapqan, Jolyn tapqan eski súrleý soqpaqtan. Túsken saǵan táńiriniń shýaǵyn, «Azattyqtyń altyn tańy» dep maqtan. Beý, Astanam – altyn ordam, aq ordam, Alty alashtyń ańsary sen – aq arman. Azııanyń aq aıdyny besigiń, Aqqý qala aq sezimge oranǵan. Kóktem elim – Kúreńitken kúz emes, Asqaq elim – О́geısiner biz emes. Jatqa ustatpa tizginińdi, aǵaıyn, Bir uranǵa basyńdy iı: «tize qos!». Janaryńnan jas monshaǵyn arshyp qoı, Qazaqstan...  Jamalyńdy tań súrtkeı! Kókbóri elim, kúlli álemdi tamsantyp, Kóktýyńdy kúnge aparyp shanshyp qoı! Jylqylar   Toqtaráli TAŃJARYQ (Ekinshi oryn) Olar shurqyrap sup-sur tumannan shyǵatyn, Qaıtadan kiretin sup-sur tumanǵa. Dúbirden dúnıeniń júregi dúrsildep turatyn, Jańǵyryp beıýaq kil ańǵar… Qolymyzǵa quryq ap qula  dúzden izdeımiz, Izdeımiz olardy – Kóshpendi jylqysyn. Qula ma, qońyr ma, qylań ba… bilmeımiz, Biz úshin beımálim túr-túsi. Bizdi de solardaı barady jemirip, Ýaqyt pen qara jol – Ireleńdegen qos jylan! Jaly men quıryǵy sýsyldap, tógilip, Bul kúnde olar tek túsimde osqyrar. …Ińirde jatqan bir jandaıyn esinep, Tarıhym umytqan olardyń tuıaǵyn. Men ony minemin dalalar tósinde, Iá, bul kádimgi aqynnyń qııaly. …Endi únsiz otyrmyn Saǵynysh sarǵaldaqtaryn búrletip sanada, Jýsany burqyrap kóktem ǵoı bul mezgil qulpyrar. Qulazý keıpindegi Mendik bul qasiretti bilmeıdi taǵy olar, Kisinegim keledi beıýaq… Shurqyrap… …Qaıda sol úıirli jylqylar?! Alystaєy aǵaıynǵa   Talapbek TYNYSBEK (Arnaýly dıplom) Sóılesem ketem kósilip, Kerýenin oıdyń kóshirip. Kepteldi sózim kómeıge, Kektendi kózim kereńge, Kókbóri shabyt keshigip. Qaıdasyń qolda kıelim, Aǵytam oıdyń tıegin, Aqıqat aıtam sheshilip. Otanym, ordam, óz jerim, Qut meken izdep kelmedim, Qorqyttyń kúıin keshirip... Kóremin baqyt baǵymdy, Beremin boıda barymdy. Qazaqtyń jeri baılyǵym, Azat bul elim aıbynym, Asqaqtaı shyrqa ánimdi. Táńirim jalǵyz kóktegi, Nuryńmen qoldap óp meni, Taptatpa jatqa arymdy. Kindikti ulmyn, erekpin, Jórgekke sábı bólettiń, Súıdirdiń adal jarymdy. Tiregim tilim, dinimde, Teksizge tartyp búlinbe. Qolyma naıza aldyrma, Tulparǵa toqym saldyrma, Jolyńda qııam janymdy. Otyńa janǵan túspesem, Ultym dep ýdy ishpesem, It jesin sasyq tánimdi. Qıyrda júrgen baýyrlar, Elińdi jalǵyz tabyńdar, Shaqyram jylap bárińdi. Tozbasyn deseń tulymdyń, Azbasyn deseń burymdyń, Búginnen jasa qamyńdy! Bóri – jyr   Jaras KEMELJAN (Arnaýly dıplom) О́leńdi kópten jaza almaı júrmin, Kóńilim beı-jaı, kúrsinip. Ǵumyryn qıǵan ǵazaly-aı, jyrdyń, Bórisi edim tirshilik. Bórisi edim... Ulydym úreı tún buzyp, О́mir súremin – О́leńdeı órshil tym bıik. Aısyz aspannan jaryq shashamyn, Alyp asqardy buzdy úmit. Nur kútip sosyn Qap-qara túnmen qaýysham, Appaq tań qosyn Jaıǵanda kelip men, Bóri keıipten Aqyn keıipke aýysam. Aýysam birden, Aqyn bop shyǵam aqıyq. Qaýysham nurmen, Aspannan túsken aǵylyp. Tamyrda týlap, Taǵylyq minez mende endi, Syzdatyp turat, Bórilik júrek keýdemdi. Shyndyǵy solaı, Kúndiz aqynmyn da, túnde Bórimin. Adamǵa aıtqanym adyra qalǵasyn, Aqyn júrekten jeridim. Bóri júrek qoı jerigim. Cúleıler salǵan sulý yrǵaqty, Abyzdyń asyl jyrymyn. Túndikteı túrgen boıynan qundaqty, Bórili jyrdyń pirimin...