«Bolashaq» maqsatty baǵdarlamalarǵa bet burdy

Qazaqstannyń daryndy jastaryn memleket esebinen sheteldik joǵary oqý oryndarynda tegin oqytýǵa baǵyttalǵan «Bolashaq» baǵdarlamasyna zaman talabyna sáıkes birqatar ózgerister engizildi. Osyǵan oraı bolashaqtyqtarmen tikeleı jumys isteıtin «Halyqaralyq baǵdarlamalar ortalyǵy» AQ prezıdenti Saıasat Nurbekti áńgimege tartyp, osy ózgerister jaıyn qysqasha áńgimelep berýdi ótingen edik. – Saıasat myrza, «Bolashaq» baǵ­darlamasyndaǵy ózgeristerge baıla­nysty ortalyq tarapynan el ishinde belgili bir túsindirý jumystary júr­gizilip jatqan bolar. – Dál aıtasyz. «Halyqaralyq baǵ­darlamalar ortalyǵy» qurǵan arnaýly toptar atalǵan máselege baılanysty 20-30 mamyr aralyǵynda elimizdiń barlyq óńirlerindegi 16 qalada bolyp, túsindirý jumystaryn júrgizdi. Sonyń ishinde oblystyq ákimdikterde memlekettik qyzmetkerlermen, ýnıversıtetterde olardyń professorlyq-oqytý­shy­lyq quramy, sýdentteri jáne ǵy­lymı qyzmetkerlermen kezdesýler uıym­dastyryldy. Munyń syrtynda buqaralyq aqparat quraldary arqyly da tıisti aqparattar berildi. Bul naýqan áli de jalǵasyp keledi. – Endi osy ózerister jaıynda qysqasha aıta ketseńiz? – Eń bastysy, bıylǵy jyldan bastap «Bolashaq» baǵdarlamasy arqyly bakalavrlar daıyndaý isi toqtatyldy. «Bolashaq» endigi kezekte joǵary oqý ornynan keıingi oqý satylaryn júze­ge asyrý isine basymdyqpen mán beretin bolady. Iаǵnı negizgi nazar magıstrlar men ǵylym doktorlaryn (Ph.D) daıarlaý isine aýdarylady. Osyǵan oraı res­pýblıkalyq komıssııa «Bolashaq» baǵ­darlamasyna bólinetin halyqara­lyq stıpendııalar arasynan memlekettik qyzmetkerlerge, sondaı-aq memlekettik ǵylymı-zertteý jáne bilim berý uıymdarynyń ǵylymı jáne pedago­gıkalyq qyzmetkerlerine arnaıy kvota bóletin bolady. Qyzmetkerler «Bola­shaq» baǵdarlamasynyń aıasynda Qazaq­stan úshin neǵurlym qajet etiletin mamandyqtar boıynsha arnaıy taǵy­lym­damalardan ótý úshin jiberiletin bolady. – Osyndaı ózgerister nelikten týyndap otyr? – Bizdiń elimizde tórt baǵyt boıyn­sha mańyzdy memlekettik baǵdarla­malar qabyldanǵandyǵyn ózińiz biletin bolarsyz. Olar údemeli ındýstrııalyq-ınnovasııalyq damý baǵdarlamasy, bilim berýdi, densaýlyq saqtaýdy jáne tilderdi damytý baǵdarlamalary. Mine, osy tórt baǵdarlamanyń elimizdegi basqa baǵdarlamaǵa qaraǵanda basym­dyqty máni bar. Sondyqtan da olar ulttyq, memlekettik baǵdarlamalar dep atalady. Bizdiń búgingi qazaqstandyq qoǵam zárý bolyp otyrǵan zamany­myzdyń eń kókeıkesti máseleleriniń sheshimderi de osy baǵdarlamalar ar­qyly anyqtalǵan dep aıtýǵa bolady. Endigi kezekte «Bolashaq» baǵdarla­masy da atalǵan tórt baǵdarlamany jú­zege asyrý isine belsendilikpen qaty­syp, sol baǵdarlamalarǵa qajetti kadrlardy daıarlaý isine basymdyqpen mán beretin bolady. «Bolashaq» endi maqsatty baǵdarlamalardy is júzine asyrady. Máselen, qazirgi ýaqytta bizdiń elimizde halyqaralyq ozyq standart boıynsha bilim bere alatyn Nazarbaev ýnıversıteti qurylyp otyr. Onyń bilimin boıyna sińirýge qabiletti, bylaı­sha aıtqanda, talapty da talantty stýdentterdi ázirleý úshin elimizdiń ár óńirinde ıntellektýaldyq mektepter ashylyp, daryndy jetkinshekter soǵan qaraı oıysa bastady. Ol mektepterdiń ózi matematıkalyq, hımııalyq, bıolo­gııalyq sekildi baǵyt ustap, jetkinshek­terdiń boıyna bilimdi neǵurlym te­reńirek sińirýge kiristi. Mine, osy mektepter dál qazirgi sátte bilikti ustaz­darǵa zárý bolyp otyr. Ol mektepterde sabaq beretin muǵalimniń ózi tereń bilimdi, tildi jete meńgergen adam bolýy qajet. Jastarymyz básekege qabiletti bolýy úshin bul mektepter dáristerdi aǵylshyn tilinde ótkizetin bolady. Osy iske endi «Bolashaq» baǵdar­la­masy da tıisti úlesin qospaq. Ol úshin biz birinshi kezekte bes júzdeı ustazdy shet elderge jiberip oqytatyn bolamyz. – Túsinikti. Endi «Bolashaq» baǵ­darlamasynyń aıasynda bakalavrlar ázirleý isi nege toqtatyldy? Osyǵan jaýap bere ketseńiz. – Osy ýaqytqa deıin «Bolashaq» baǵdarlamasynyń aıasynda bakalavrlar ázirleý isine kóbirek kóńil bólinip kelgeni belgili. Endi biz bakalavrlardy óz ishimizde ázirleıtin bolamyz. Osy úshin sheteldik joǵary oqý oryndarynan bilim berý sapasy eshbir kem emes Nazarbaev ýnıversıteti qurylyp otyrǵan joq pa?! Birte-birte Qazaqstandaǵy basqa joǵary oqý oryndary da osy Nazarbaev ýnıversıtetiniń oqytý úlgisine kóshetin bolady. Bul – zaman talaby. Mine, osy kezde talapty da talantty stýdentter óz ishimizdegi osy oqý oryn­daryna da qajet bolady. Eger biz ózi­mizdegi joǵary oqý oryndaryna ekinshi kezekte ǵana kóńil bólip, barlyq jaqsylarymyzdy shet elderdiń oqý oryndaryna jibere bersek, otandyq joǵary oqý oryndarynyń bilim berý sapasy qalaı kóterilmek?! Ol úshin otandyq joo-larǵa degen durys kóz­qarasty qazirden bastap qalyptas­tyrǵanymyz, otandyq joǵary oqý oryndarynyń básekelestik qabiletin barynsha arttyra túskenimiz jón. Otan­dyq joǵary oqý oryndary da ózderiniń básekelestik qabiletin arttyrý jolynda ónerkásip salasyndaǵy kásiporyn­dary­myz sekildi sapaly shıkizatty alýǵa umtylys tanytatyny túsinikti. Al olardyń shıkizaty daryndy da bilimdi oqýshylar emes pe?! Ekinshiden, bakalavrlardy ishte oqytý máselesin bizge ómirdiń ózi qoıyp otyr. Osy bilim satysy boıynsha «Bo­lashaq» baǵdarlamasynyń qamqorly­ǵyna alynǵan jastar mektep parta­synan shyǵysymen birden shet elderge jiberildi. Olardyń ómirge daıyndyǵy, Otandyq óndiristiń jaǵdaılary men erekshelikteri týraly múldem túsinik­teri bolǵan joq. Sheteldik joǵary oqý oryndaryn bitirip kelip, óz ishimizdegi kompanııalarǵa jumysqa ornalasqan kezde osyǵan oraı olardyń aldynan bir­qatar qıyndyqtar ushyrasty. Mine, sondyqtan da «Bolashaq» baǵdarlamasynyń aıasynda endigi kezekte qazaqstandyq mamandardy, memlekettik qyzmetkerler men ǵylymı qyz­metkerlerdi sheteldik taǵylymdama­lar­dan ótkizý isine eleýli dárejede mán berilýde. «Bolashaq» baǵdarlamasyna qa­tysty joǵarydaǵy ózgeristerdi Elbasy tapsyrmasyna sáıkes Memlekettik hat­shy Qanat Saýdabaev basqaratyn res­pýb­lı­ka­lyq komıssııa aıqyndady. «H­a­lyqaralyq baǵdarlamalar ortaly­ǵy» AQ respýblıkalyq komıssııa bekitken jańa tártipti oryndaýǵa kiristi. Oqyrmandarǵa eskerte ketetin bir másele, men bul jerde memleket esebinen qarjylandyrylatyn «Bolashaq» baǵdarlamasynyń aıasynda ǵana áńgime qozǵadym. Al balalaryn óz qarjysy esebinen shet elderde bakalavr satysy boıynsha oqytqysy keletin ata-analar úshin qashan da bolsyn jol ashyq ekendigin eskerte ketpekpin. – Áńgimeńizge rahmet. Áńgimelesken Suńǵat ÁLIPBAI.