О́zine ózi qol jumsaý syry nede?

Elbasy Joldaýynda balalar­dyń oıda­ǵy­daı bilim alýy, jas­óspirimderdiń durys tárbıelenýi jóninde únemi úzbeı qam­qor­lyq jasaý kerektigi aıtylyp keledi. Degenmen, qazirgi kúni kámeletke tol­ma­ǵan­dar ara­synda jıi oryn alyp, kópshilikti alań­da­typ otyr­ǵan jaılar da joq emes. Sonyń biri keshe Bas prokýror Ashat Daýyl­baev­tyń tóraǵalyq etýimen ótken Bas prokýratýra alqasynyń kezekti máji­li­sinde aı­tyl­dy. Onda kámeletke tolma­ǵan­dar ara­syn­da ózine ózi qol jumsaýdyń al­dyn alý jáne olardy boldyr­maý baǵy­tynda atqarylǵan ju­mys­tardyń jaı-kúıi saralandy. Adamnyń óz ózine qol jum­saýy jaq­sy­lyq emes. Al jasós­pi­rimderdiń ózine-ózi qol jumsaýy tipten tózgisiz jaǵdaı. Son­dyqtan bul máseleniń alqa máji­li­si­niń kún tártibine shyǵarylýy onyń asa ma­ńyzdylyǵynda bolyp otyr. О́ıtkeni, sońǵy jyldary jas­ós­pirimder ara­syn­da­ǵy ózine ózi qol jumsaý beleń aldy. Bu­ǵan Bas prokýratýra osydan birneshe jyl buryn nazar aýdaryp, tekserý nátı­je­sin­de alańdaýshylyq týdy­ratyn derekterdi anyqtaǵan bo­latyn. Degenmen, keıingi ja­salǵan taldaýdyń nátıjesi oryn alǵan máseleniń osy ýaqytqa deıin óz sheshimin tappaǵanyn, tipti onyń odan ári ýshyǵa túskenin kórsetip berdi. Bul nelikten? Onyń sebebi kámeletke tol­ma­ǵandar ara­syndaǵy ózine ózi qol jumsaýdyń al­dyn alýda ýákiletti organdardyń atqar­ǵan ju­mys­tarynyń jetkiliksizdigi bolyp otyr. О́zine ózi qol jumsaýǵa negizinen ot­basyn­da­ǵy, mekteptegi jáne dos­tary­nyń orta­syn­daǵy qarym-qatynastar sebepshi bolýda. Al óz erkimen ómirin qıǵan nemese ony jasaýǵa talpynǵan­dardyń aqyl-oıyn zerdeleý bul balalardyń ba­sym kópshiliginiń psıhologııalyq turǵy­dan denderi­niń saý ekendigin kórsetti. Demek, kináli tıisti memlekettik ýákilet­ti or­gandardyń jaýapty sheneýnikteri bo­lyp otyr. Soǵan oraı atal­ǵan alqada má­seleniń kúrdeli sıpat alǵan­dyǵy eskerile oty­ryp, tekserý barysynda anyq­tal­ǵan zań buzýshylyqtar jáne olardyń týyn­daýyna áser etken sebepter boıynsha Úkimetke osy jaǵdaılarǵa sáıkes usynys engizý jóninde sheshim qabyldandy. Máselen, Ishki ister mınıstrligine ká­me­letke tolmaǵandar­men jumys jónin­degi qurylym­dyq bólimsheler jumy­sy­nyń sa­pa­syn jandandyrý úshin tıimdi sha­ralardy qabyldaý, kámeletke tolma­ǵan­dar jasaǵan qylmystar­dy, sondaı-aq ózine-ózi qol jum­saý jaǵdaılaryn tergeýmen aına­lysatyn arnaıy ıývenaldy bó­lim­sheler qurý tapsyryldy. Al Bilim jáne ǵylym mınıstrligine bilikti maman psıhologtardy tartý, oqýshylardyń mektepten tys tárbıesin jandandyrý jáne olar­dyń bos ýaqytyn tıimdi paıda­la­ný­dy qamtamasyz etý, olarǵa ómir shyn­dy­ǵyn naqty turǵyda baǵa­laý, teris áser ete­tin qysymdarǵa qarsy turý qabilet­terin qalyp­tastyrý mindeti júkteldi. Sondaı-aq, Densaýlyq saqtaý mınıstrligine jan kúızelis jaǵ­daıynda júrgen jáne ózine-ózi qol jumsaýǵa beıim adam­darǵa kó­mek kórsetetin mamandan­dyryl­ǵan sýısıdologııalyq qyzmetter ashý máselesin sheshý usynyldy. Kámeletke tolmaǵandarǵa qarsy kúsh qoldanýdyń sal­darynan dene jaraqattaryn alǵan­dy­ǵy jóninde shaǵymdar túsken rette der kezinde quqyq qorǵaý organdaryn habardar etý mindeti júktelgen zań talap­tary­nyń saqtalýyn qamta­ma­syz etý tap­sy­ryldy. Jasóspi­rimder arasyndaǵy ózine ózi qol jumsaýdy nasıhattaý ınternet júıesinde ashyq júrgiziletinin, al osyn­daı saıttarǵa kirý deńgeıi aıtarlyqtaı joǵary ekenin eskere otyryp, alqa Baı­la­nys jáne aqparat mınıstrligine mun­daı ınternet kózderiniń qyzmetine shekteý ornatý jáne belgili bir jas sana­tyn­daǵy balalardyń enýine ruqsat bermeý ne­mese qyzmet  kór­setýdiń erekshe tárti­bin ornatý máselesin qarastyrýdy usyndy. Budan keıin Bas prokýror oblys pro­kýrorlaryna mektep oqýshylaryn bopsalaý derekteri boıynsha qozǵalǵan isterdi zertteý úshin tıisti sharalar qabyl­daý­dy, sondaı-aq kámeletke tol­ma­ǵandardyń ózin ózi óltirýge deıin jetkizýi boıynsha qozǵalǵan qylmystyq isterdiń tergelýine tikeleı baqylaý jasaýdy júktedi. Tal­qy­laý­dyń nátıjesinde alqa májilisi ká­me­letke tolmaǵandar­dyń arasyndaǵy ózine-ózi qol jum­saýǵa beıim minez-qulyq pro­fı­laktıkasynyń  jańa ádisterin, keshendi aldyn alý sharalaryn qabyldaý, ýáki­let­ti organdar men jurtshylyqtyń ara­syn­daǵy óz­ara is-qımyl belsendiligin art­tyrý­dy qarastyratyn balalar­dyń ara­syndaǵy ózine ózi qol jumsaýdyń al­dyn alýǵa arnalǵan memlekettik baǵdar­la­many da­ıyn­daýdyń jáne qabyldaýdyń qajettiligin atap kórsetti. Aleksandr TASBOLATOV.