Mıllıarder medısına mekemesi

19 maýsym – Medısına qyzmetkerleriniń kúni

Elimiz naryqtyq qatynasqa kóshken jyldary medısınada júrgizilip jatqan reformalarǵa tez ıkemdelip, Almaty qalasynda ǵana emes, respýblıka kóleminde dıagnostıkalyq, emdeý jáne saýyqtyrý isinde ǵylym men praktıkany ushtastyra otyryp, emdeý sapasy boıynsha, jańa tehnologııalar engizýde sýyrylyp alǵa shyqqan Ortalyq qalalyq klınıkalyq aýrýhanacy – búginde eń úzdik emdeý ornynyń biregeıi. Ony ár jyldary reıtıngtik baǵalaý nátıjesi boıynsha, respýblıkadaǵy eń úzdik klınıka qatarynda tanylýy, 2000 jyly Brıýsselde ótken otyz memleket qatysqan qalalyq aýrýhanalar arasynda halyqaralyq baıqaýdyń bas júldecin ıemdenýi aıǵaqtasa kerek. Al aýrýhananyń bas dárigeri, qalalyq máslıhattyń depýtaty, medısına ǵylymdarynyń doktory, professor Esentaı TÁJIEV 2002 jyly «Jyl adamy» dep tanylyp, «Altyn adam» júldesin jeńip alsa, otandyq densaýlyq saqtaý salasyna qosqan úlesi úshin 2005 jyly «Parasat», byltyr «Barys» ordenderimen marapattaldy. Qandaı da jemisti eńbek, tógilgen mańdaı ter, tipti jaqsy men jaman salystyrý arqyly aq pen qarany qatar qoıǵandaı baǵamdalyp jatpaı ma. 1996 jyly shırek ǵasyr jóndeý jumystaryn kórmegen, sharýasy aqsap, turalap qalǵan aýrýhanaǵa Esentaı Tájıev bas dáriger bolyp kelgeli tanymastaı ózgergeni aqıqat. Tipti, buryn bul klınıka sondaı bolǵan degenge qazir eshkim sene qoımas... Budan 19 jyl buryn... «Egemen Qazaqstan» gazetine atal­mysh emdeý orny jaıynda óz basym eki ret kólemdi maqala jazǵan ekenmin. Onyń biri – osydan on toǵyz jyl buryn jarııalanǵan «Aýrýhana ahýaly nasharlap barady. Oǵan da, dáriger­ler­ge de «jedel járdem» kerek» (10.06.1992 j.) degen syn maqala. Oqyrmannyń ózi ekshep, tarazylaýy úshin sol maqaladan úzindi keltire keteıik. «...Aýrýhananyń syrtqy esiginde tynym joq. Sart-surt, sart-surt. Kirip-shyǵyp jatqan esepsiz adam. Eshkimdi eshkim bilip bolmaıdy. Quddy bir úlken zaýytta aýysym bas­talǵandaı. Aýrýhana esebi boıyn­sha, kúnine 3 myńǵa jýyq adam kirip shyǵa­dy eken. Shynynda da, bul ne lek? Aýrýhana ma, álde Almaty qalalyq den­saý­lyq saqtaý bóliminiń meńgerýshisi Gúlshara Ǵazızqyzy aıtqandaı, «Más­keýdiń Belarýs vokzaly ma?» Álde aýrýhananyń bas dárigeri Ádibek Turabaıuly aıtqandaı: «... Bul aýrýhana emes, qumyrsqanyń ıleýi. Onyń ústine aýrýhanaǵa aýadaı qajet dáke, jýatyn untaq, sabyn, sham, áınekti tabý óte qıyn. Dárigerlerge qolbaılaý bolyp otyrǵan qarapaıym apparatýralar joq, bary – eski. Kólik jetispeıdi. Ishi qapyraq, aýasy tar bólmede 7-9 naýqastan jatady. 60 naýqasqa bir kishi medbıkeden keledi. Aýrýlar kórpe-tósegin úıden tasıdy...» delingen. Budan 10 jyl buryn... «Egemenniń» betinde osy aýrýhana jaıynda «BRIýSSELDE BÁIGE ALǴAN Almatydaǵy Ortalyq klını­ka­lyq aýrýhanada úırenetin úrdis kóp» (28.02.2001j.) degen maqalam jaryq kórdi. Onda bylaı jazylǵan: «... Ortalyq aýrýhanaǵa kirgen bette sizge qazirgi zamanǵa saı bezendirilgen keń dálizde kıim ilgish pen ujym mú­sheleri men emhanaǵa kelýshiler, naý­qas­tar úshin ashana qyzmet jasaıdy. Barlyq bólimsheler kúrdeli jóndeýden ótkizilip, aq shilter ustalǵan tap-taza aq shańqan palatalarda 1-2-4 tósekten qoıylǵan. Ár palatada jýynatyn dýsh, qoljýǵysh, ájethana bar. Tósek jaıma­lary men kórpe tystary eki-úsh kún saıyn aýystyrylady. Aýrýlar úshin de­malyp, teledıdar kóretin arnaıy demalys oryndarynda jumsaq jıhaz­dar qoıylǵan. Edenge tóselgen mármár tas pen qabyrǵalarǵa japsyrylǵan aınadaı jarqyraǵan kafel quddy bir qutty mekenge kirgendeı áser beredi. Buryndary tóbesinen tamshylap, qap-qarańǵy túnerip turatyn astyńǵy qabat qazir samaladaı jarqyrap tur. Bir qaptalynda Izraıldiń О́li teńizi men Tuzkólden ákelingen emdik bal­shyq, «Tuz» shahtasy, emdik saýna, sýmen emdeý, t.b. bar. Quddy sanatorıı ma dersiń. Qazir baıaǵydaı sonshama sapyrylysqan jurt joq. О́ıtkeni, naýqastarmen kezdesýde qatań tártip saqtalynady. Aýrýhana sońǵy medısı­na­lyq qural-jabdyqtarmen jaraqtan­ǵan­dyqtan, onda aýrýdy anyqtaý pálen­deı qıynǵa soqpaıdy. Typ-tynysh, tap-taza emdeý ornynda árkim óz jumy­synyń qam-qareketimen aınalysýda...» Al búgin... Aýrýhana burynǵydan da órkendep, bazasy burynǵydan da nyǵaıa túsken. О́zgeristeri: endi ár palatada aspaly teledıdar, tońazytqysh qoıylǵan. Ǵı­marat aınalasy keremetteı abattan­dy­rylǵan. Palatalar kúnine eki-úsh márte súrtilip, sáýlelendiriledi. Aýrýhana­daǵy dáriger eminiń nátıjeli bolýyna kóp eńbek sińiretin medbıkeler de qaǵylez, aıtqandaryn istep saqadaı saı tur. Bólimshelerde quddy áskerı tártip qalyptasqandaı. Tynyǵý ýaqy­tynda eshkim sapyrylysyp júrmeıdi, eshkim kirmeıdi. Keshki saǵat onda teledıdar da, jaryq ta sóndiriledi. Eger sóndirilmese, kim qaltasynan artyq aqsha shyǵarǵandy qalasyn, túngi kezekshiliktegi elektrshi jigit syrttan baqylap, sol bólimshege aıyppul sala­dy. Bárimizge belgili jaıt, kez kelgen emdeý ornynda demalys, mereke kún­deri naýqastar da, bólimshe qyzmet­ker­leri de erkindeý júrip-turatyny ras. Al munda kerisinshe, qaıta ol kúnderi baqylaý kúsheıtilip, tazalyq pen tár­tipti aýrýhanadaǵy medbıkeler keńesi men ákimshilik árqaısysy óz aldyna kúndiz de, túnde de tekserý júrgizedi. Demalys, mereke kúnderi naýqastyń úıge suranýyna qatań tyıym salynǵan. О́z erkimen ketip jatqandar bolsa, dereý aýrýhanadan shy­ǵarylady. Al namaz oqıtyn aǵaıyndar úshin dáret alatyn orynǵa deıin yńǵaılastyryp, namazhana ashyp qoıǵan. Aý­rý­hana aýlasyna, qa­byl­daý bólimine tártipti rettestirip otyrý úshin kúzet qoıylǵan. Árıne, jatyn oryn­nyń yńǵaılylyǵy, taza, jaryq bolǵany abzal, alaıda, naý­qasqa eń qajettisi emniń nátıjesi. Ǵylym men praktıkanyń qaısybir salasy bolmasyn, oǵan jańalyq pen jetistikter engizilip otyrmasa, zamana talaptarynan artta qalyp, to­qyraýǵa alyp keleri belgili jaıt. Onyń ústine basqa áleýmettik salalardaı emes, búginde medısına bir orynda turmaı, damý ústinde. Osyǵan baıla­nys­ty aýrýhanada ornalasqan kafedra­lardyń joǵary bilikti mamandarymen birlese otyryp, dıagnostıkalyq, emdeý jáne saýyqtyrý isine ǵylym men prak­tıkanyń sońǵy jetistikteri engizilgen. Mysaly, sońǵy jyldary kóz aýrý­lary­na lazermen operasııa jasaý, ýro­logııa­lyq-endoskopııalyq, lapara­sko­­pııa­lyq operasııalardyń birneshe túr­leri qol­danylady. Barlyq bólim­she­ler, zerthanalar dıagnostıkalaý-emdeýge baıla­nys­ty qazirgi zamandyq me­dısınalyq qural-jabdyqtarmen jasaqtalǵan. Búgingi kúni aýrýhana boıynsha jal­py tósek oryn sany – 530, onyń 325-i bıýdjettik, 205-i aqyly oryndar. Onda 199 dáriger, onyń 3-eýi ǵylym dok­tory, 13-i ǵylym kandıdaty, 170 orta medısına mamandary jumys isteıdi. Dári­ger­ler men orta medısına maman­dary­­nyń 50 paıyzdan astamynyń biliktilik sanattary bar. Elimizde 2009 jyldan Biryńǵaı ulttyq densaýlyq saqtaý júıesi engizilgeni barshaǵa aıan. Kezinde bul reforma jóninde el arasynda neshe túrli pikir qalyptasty. Tájirıbeli basshy, bilikti uıymdastyrýshy bul isti de urshyqsha aınaldyryp áketti. Sonyń arqasynda aýrýhanaǵa jylyna memleketten bir mlrd. 200 mln. teńgedeı qarajat túsýde. – 2009 jyly engizilgen bul júıe (BUDJ) der kezinde jasalynǵan, ja­ǵym­dy tustary kóp joba dep sanaı­myn, – deıdi Esentaı Bódesuly. - Mun­da, eń aldymen, árbir qazaqstandyqqa turǵan jerinen táýelsiz emdeý ornyn jáne emdeýshi dárigerdi tańdaý quqyǵy berilgen. Ol emdelýshige joǵary sapa­ly dárigerlik kómek, em alýyna múm­kindik beredi. Osy eki jyldyń ishinde aýrýhanamyzda 600-ge taıaý elimizdiń basqa aımaqtarynan kelgen naýqastar em­delip shyqty. Degenmen, osy jańa­lyqty halyq arasynda nasıhattaý áli de bolsa jetkiliksiz. Kóptegen naýqas­tar osy júıeniń tetikterin bile bermeıdi. Áli de baıaǵydaı «Almatyǵa ba­ryp emdelý úshin oblystan kvota kerek» degen túsinikte júr. Qoldanysqa túsken árbir jańalyqtyń jaqsy da, jaman da tustary bolady. Degenmen, bul júıeniń jaqsy tustary basym. Eń bastysy, bıýdjet qarajaty naqtyly jumysqa baılanysty jumsalady. Medısına qyzmetkerleriniń óz jumy­sy­nyń sapasyna jaýapkershiligi artty. Jumys sapasy joǵarylady. Emdelýshiler, ásirese, aýyl turǵyndary bu­ryn­ǵydaı qaǵazbastylyq kedergilerinen qutylyp, qalaǵan jerinde sapaly medısınalyq kómek alý múmkindigine qol jetkizdi. Ekinshi jaǵynan bas dárigerdiń aıtýy­nsha, dárigerlerdiń túrli medı­sı­nalyq qujattardy tapsyrýǵa jum­saı­tyn ýaqyty kóbeıgen. Emdeý standart­tary barlyq aýrýlarǵa birdeı sáıkes kele bermeıdi. Kóptegen naýqastarda negizgi aýrýlarynan basqa da birneshe qosalqy syr­qattary bolyp jatsa da, alaıda olarǵa artyq em qoldanýǵa bolmaıdy. Bul áli de oılanýdy, jetildire túsýdi qajet etedi. Árıne, bul emdeý ornynda barlyǵy óte jaqsy, esh kemshilik joq degen pikirden aýlaqpyz. Dári­gerlerdiń de qatelesetin jaǵdaıy kezdesedi. Bas dárigerdiń aıtýynsha, keıbir naý­qastar ábden derti dendep, shegine jetken kezde aýrýhanaǵa túsetin­dik­ten, emniń qo­nýy qıyn­ǵa soǵyp jata­dy. Mun­daı naýqastarda bir­neshe derttiń shoǵy­ry oryn alady. Dıagnostıkalaý, emdeý shara­laryn taǵaıyndaýda qa­telikter men salaqtyq­tar oryn alsa, árbir oqıǵa muqııat tekserilip, tıisti ákimshilik sharalar qol­danylyp otyrylady. «Keıde naýqas­tar tarapynan «aqsha berseń jaqsy qa­raıdy, jaqsylap emdeıdi» degen jań­saq pikirler bar. Bizde bul máselege baılanysty árbir túsken shaǵym, aryz muqııat tekserilip, tıisti sharalar qol­danylady» deıdi bas emshi. Minez tulǵany qalyptastyrady Esentaı Bódesuly sózge sarań, bir kórgen adamyna elpeń ete qalmaıtyn, ýádege berik, istiń adamy. Talǵamy jo­ǵary, óte baıqampaz. Aýrýhanany aralap, jumystyń baǵytyn baqylaýǵa kóbine eshkimdi ertpeı, saıaq keledi. Qyzmetkerlerdiń aıtýynsha, ol kisi bólimshelerdi aralap, bir kórip shyq­qanda bárin baıqap, artynan eskertýin jasap ketedi. Jumys ýaqyty tańer­teń­gi alty-jetiden bastalyp, ýaqytpen eseptespeı keshki bes-altyǵa deıin qolǵa alǵan sharýasy bitkenshe júredi. Búkpesiz ashyq aıtatyn, týrashyl minezi bar. Eń basty qasıeti – eńbektiń torysy, bastaǵan isin aıaǵyna jetkizgenshe tynbaıdy. «Sen tımeseń, men tımen» degen, eshkimge qarsy shyq­paı­tyn, úlkenge de, kishige de, joǵary jaq­qa da «óte yńǵaıly» basshylar sana­tynan emes. Ásirese, barlyq adamǵa berile bermeıtin isker, uıymdas­tyrý­shylyq, jankeshtilik qasıeti – jara­tylysynan, teginen bolýy kerek. Jal­py, sózben aıtyp, ispen kórsete almaý Esekeńniń minezine jat qasıet. Sodan da shyǵar, kópshilikpen jumys istegende adamnyń minez-qulqy, jaratylysy onyń tulǵa bolyp qalyptasýyna qyz­met etip jatady. Mıllıard tabys tabýdyń qupııasy nemese bas dáriger, professor Esentaı Tájıevtiń iskerlik qyrlary Bilikti basshy qashanda bir kúnmen ómir súrmeıdi. Qaıta ýaqyttan bu­ryn qımyldap, qarmanyp qalyp ja­ta­dy. Onyń ústine ár basshynyń ózi­niń jumys isteý daǵdysy, stıli bar. Professor Tájıev qaı jerde qyzmet jasamasyn, qoltańbasy menmundalap aldyńnan shyǵyp turǵany. Sondyq­tan da áriptesteri: «Tájıev qalalyq den­saýlyq saqtaý basqarmasynyń «je­del járdemi», «qutqarýshysy» dep ázil­deıdi. Shırek ǵasyrǵa jýyq Qal­qamandaǵy kópsalaly №1 jáne Orta­lyq klınıkalyq aýrýhanany basqarǵan jyldary eki mekemeniń de jumysyn jolǵa qoıyp qana qoımaı, tolaǵaı ta­bysqa jetkizip, qyzmetkerlerdiń áleý­mettik jaǵdaıyn jasaýǵa aıan­baı­tyn basshynyń basqarý isinde óz daǵdysy, óz qupııasy bar. Esentaı Bódesulynyń paıym­daýyn­sha, tek bas dáriger ǵana emes, kez kelgen basshy, alǵa qoıǵan maqsatyn, qolyna alǵan sharýasyn, eń aldymen sóz júzin­de qaldyrmaı, bolmasa basqa adamǵa aýdara salmaı, aldymen ol isti ózi bastap, belsene aralaspasa, onda nátıjege jetýi ekitalaı. Oǵan eshqandaı minezdiń keregi joq, árkimniń ómirden jınaq­taǵan tájirıbesi, óziniń sol jumysqa, adamdarǵa degen úlken senimi, ári joǵary talaby bolýy tıis. Bastysy, basshy adam eki sózdi bolmaǵany abzal. Ol kisiniń ádeti, bireýge tapsyrma berdi me, sol adamǵa istiń nátıjesin kelip aıtýdy mindetteıdi. Iаǵnı, oryndaldy ma, oryndal­masa qandaı sebepter boldy, qandaı kómek kerek? Osylaısha, isti qadaǵa­lap, baqylap otyrady. Biraq tapsyrma bermesten buryn, sol isti sheshýge sol qyzmetkerdiń qabiletin baı­qaıdy. Tap­syrma berer aldynda, oıla­nyp, sal­maq­tap sheship, qajet bolsa kómekshi, orynbasarlarymen aqyldasa­dy. Sóı­tip, óz suranysyna ózi suranys­pen qaraıdy. Sondaı-aq basshyǵa tabandylyq qasıetiniń qajettigin jaqsy biledi. Máselen, bas dáriger tapsyrma beretin bolsa, onyń tııanaqty oryndala­tyny­na kózi jetpeıinshe ol suraqty kún tártibinen túsirmeıdi. Orystarda «senimdi bolsań da, tekser» degen maqal bar, sol daǵdy Esekeńde bar. Iаǵnı, basshy retinde ózin aldaýǵa jibermeıdi. Mysaly, Qalqamandaǵy №1 aýrýhanaǵa bas dáriger bolyp barǵanynda bul minezin bilmeıtin keıbir ujym músheleri tapsyrylǵan sharýaǵa atústi, nem­quraı­dy qarasa kerek. Ásirese, sharýa­shylyq jaǵyndaǵy ınjener-tehnıkter «oryndaımyz» dep ketip, isti aıaqsyz qaldyrǵan. Muny baıqaǵan basshy olardy shaqyryp alyp, qatań eskertý jasaıdy. Osylaısha, ujym arasynda basshylarynyń ońaı shaǵylmaıtyn «jańǵaq» ekeni jóninde syrtynan sóz taraıdy. Ol medısına qyzmetker­leri­niń arasyna da jetedi. Esentaı Bódesulynyń taǵy bir qasıeti, eń aldymen, qyzmetkerleriniń ónimdi jumys jasaýyna jaǵdaı jasaý­ǵa, áleýmettik-turmystyq jaǵdaıyn zerttep, basa kóńil bóledi. Máselen, Qalqamandaǵy emdeý orny qalanyń eń shetki aýmaǵyna ornalasqandyqtan, ju­mys­qa qatynaý qıynǵa túsip, ári bol­ma­shy jalaqylaryn jol aqyǵa jum­saıtyn. Sodan burynǵy eki jataq­hana janynan 120 páterlik eki turǵyn úı salyndy. Elimiz naryqtyq qatynas­qa kóshpeı jatyp-aq emdeý mekemesiniń qasynan kishigirim óndiris ornyn ashyp, Almaty qalasynyń ǵana emes, búkil Qa­zaqstan jurtshy­ly­ǵy­n­yń ıgiligine aı­nalǵan «Aqsaı» shı­pa­l­y sýyn shyǵaryp, ol aýrýhanaǵa kádim­gideı tabys ákeldi. Sondaı-aq shtat kestesin, naýqastardyń aýrýhanada jatyp em­deletin ýaqytyn yq­shamdap, basqa únem kózderin qaras­ty­ryp, jalaqy, syı­aqy­­ny kóterdi. Osyn­daı eńbektiń nátı­je­si shyǵar, KSRO dá­rigerleriniń sezinde aýrýhana eń úlgili klınıka retinde ta­ny­lyp, KSRO Den­saý­lyq saqtaý mınıstri, ataqty kardıolog, akademık E.Cha­zov­tyń ózi aýrýhana­ǵa soǵyp, olardyń ju­mysymen ja­qy­ny­raq tanysady. – Men kóp jasa­dym dep aıtpaımyn, eki mekemede bas dá­ri­ger bolyp istedim. Alǵashqy dári­gerlik qyzmetimdi osy or­ta­l­yq aýrýhanadan bastap, bas dári­ger­diń orynbasary dá­re­jesine deıin jettim. Qalqamandaǵy aýrýhanada on jyl istedim. Qyzmetker­lermen til tabysyp, jumys jasaý qashanda nátıjesin bermek. Ásirese, basshy adam qol astyn­daǵy qyzmetker­leriniń áleýmettik jaǵdaıyn, olardyń qabiletin, ómirdegi maqsatyn bilip otyrýy kerek, – deıdi ol. Ásirese, tyǵyryqqa tirelip, keteýi ketken Ortalyq aýrýhanaǵa bas dáriger bolyp kelgende jumysty birden qolǵa alyp, aldymen eńbek tártibin, ıaǵnı ýaqytynda em júrgizýge, naýqaspen qa­rym-qatynasqa barynsha kóńil bóledi. Eger basshyǵa naýqas kelip, dáriger týrasynda shaǵym aıtatyn bolsa, ol qashanda naýqas adamdy qoldady. О́ıt­keni, aýyrǵan adam eshqashan ótirik te, qosyp ta aıtpaıtynyn biledi. Úshin­shi­den, jumys ornynda tazalyq saqtaý. Shynynda da, 1996 jyly Ortalyq aýrýhanaǵa basshylyq qyzmetke kelgende Qazaqstan medısınasynyń eń bir qıyn kezeńi edi. Qarjy tapshy. Memleketten túsip jatqan aqsha jalǵyz aılyqqa jetti. Onyń ózi eki-úsh aı keshigip berildi. Sodan bólim meńgerýshilerin shaqyryp: «Aýrýhananyń jaǵdaıy belgili, kúrdeli jóndeý júrgizip, aqyly bólim ashamyz. Odan túsken qarajatqa jańa tehnologııalar engizý úshin jańa qural-jabdyqtar, dári-dármek satyp alamyz. Sondyqtan qosymsha aılyq berýge ázirge meni qına­mańyzdar. Aldymen jabdyqtalaıyq, óseıik, óneıik. Sodan keıin zań boıynsha tapqan tabystyń elý paıyzyn aılyqqa jiberýge bolar» deıdi. Bul usynysty ujym túsinip, kelisim beredi. Sóıtip, qarajatty solaı jumsaýǵa kirisedi. Sol jyldary qala­nyń densaýlyq saqtaý salasyna 100 mln. teńge bólinse, shahar­daǵy júzge jýyq emdeý mekemesiniń ár­qaısysyna 1 mln. teńgeden tıetin. Ony­men qaı jyrtyǵyn jamasyn. Al aýrýhana bolsa aqyly qyzmetten túsken qara­jaty bar, basqa saqtandyrý kompanııa­lary­men, qaladaǵy iri óndiris oryndary, iri fırma, mekemelermen kelisimshartqa otyryp, qosymsha qarjynyń kólemin ulǵaıtady. «Basqa aýrýhanalarda da aqyly qyzmet boldy, qazir de bar. Biraq, nátıje árqalaı. Munyń sebebi nede?» degen saýalymyzǵa Esentaı Bódes­ulynyń jaýaby daıyn eken. – Onyń túrli sebepteri bar. Bir jaǵy­nan basshynyń uıymdastyrý qabi­leti kemshin túsip jatatyn shyǵar, ekinshiden ony sheshe qoıaıyn dese, qarajat jetispeıdi. Másele, sonyń kózin tabýda. Úshin­shiden, ujymnyń qabiletin-qarymyn du­rys paıdalana almaı nemese olardyń bilimin jetildirýge múmkin­shilikteri bolmaı, problema ústi-ústine jamala bergen bolýy múmkin. Al bizde olaı emes. Eger kúrdeli bir jobany iske asyrǵym kelse, aldymen ujymmen aqyldasamyn. Biz óz qarajatymyzǵa óte qomaqty aqsha tura­tyn magnıtti rezonansty tomograf satyp aldyq. Al memleket tarapynan sońǵy alty-jeti jylda bir ǵana rentgen apparatyn berdi. Byltyr bir jınalysta qyzmet­ker­lerimiz: «Salamatty ómir saltyn ózimizden bastaıyq, sport alańy kerek» dedi, bir jyldyń ishinde fýtbol, voleıbol, úlken tennıs alańyn salyp berdik. Bıylǵy jıǵan qarajatymyzǵa bilikti kadrlardy ustaý úshin 70 páterlik úı salaıyq dep jatyrmyz. Osy­laısha, ujym men ákimshilik ara­synda bir-birine senim ornady. «Birlik bolǵan jerde tirlik bar» degen, ujym­men birlesip, aqyl­dasyp otyryp sheshken eńbektiń jemisi, sondaı-aq naryq­ty ýaqtysynda durys paıda­lanyp, kózin taýyp istegen jumys­t­yń nátı­jesi», – dep sheshildi professor. Bas dárigerdiń bir eskerte keteri, qaı basshy bolsyn tapqan tabystyń kassaǵa tolyq túsýin qadaǵalap, aqsha­nyń qaıda ketip jatqanyn bilip otyrýy kerek. Mysaly, ol aýrýhanada bastapqy kezde aqyly bólimsheler jumys jasaǵanmen, jyldyq tabys 1,5 mln. teńgeden aspaıdy. Sóıtse, aqsha kassaǵa túgel túspeı, talan-tarajǵa salynǵan. Qatań baqylaýdan soń sol aqshany bir jarym aıda ıgergen. Búginde aýrýhana jylyna 1 mlrd. teńgeden astam qosymsha tabys tabady. Memleketten 1 mlrd. 200 mln. teńgedeı taǵy alady. Ol úkimetten biryńǵaı ulttyq júıe boıynsha emdep shyǵarǵan naýqasqa tólenetin qarajaty. – Medısınada qosymsha tabys tabý úshin emdeý orny aldymen baza jasap, óz ımıdjin qalyptastyrýy qajet. Men sol ımıdjdi jasadym, endi ol maǵan qyzmet isteýde. Mysaly, bizde 28 kafedra bar. Baıaǵyda bas dárigerler «bizge kedergi jasaıdy, keregi joq» dep shyǵaryp tastaǵan kafedralardy jınap aldym. Ol kafedralardy respýb­lıkaǵa tanymal professor-ǵalymdar meńgeredi. Olar bizde jatatyn naýqas­tardy qarap, keńes beredi, jańa tehnologııalar ákeledi, al men olarǵa jaǵdaı jasap, qoldaý kórsetemin. Jańa tehnologııa kirgennen keıin halyq qaıda barady? Qaı mekemede emdeý tásili tıimdi, qaı jerde jańa tehnologııa bar, sol jerge barady. Pálen degen professor qaıda jumys isteıdi, ol Ortalyq klınıkalyq aýrýhanada isteıdi. Halyq soǵan keledi. Meniń áriptesterimniń kópshiligi osy máselede durys jasama­dy. Qalqamanda jumys istep júrgenim­de 18 kafedra bolsa, qazir sonyń úsh-tórteýi ǵana qalǵan. Mine kórdińiz be, ımıdjdi joǵaltpaı jumys istegen mekeme tabysqa jetedi. Al ol birden bola salmaıdy, jyldap keletin qajyrly da tabandy eńbek, – deıdi mıllıarder aýrýhana basshysy. Eńbek etýden tanbasań, túbi qurmet ózi izdep tabady degen ǵoı. Esentaı Bódesulynyń elimizdiń joǵary nagra­da­lary «Parasat», «Barys» ordenderimen marapattalýy – aýrýhanada atqa­rylyp jatqan eseli eńbektiń nátıje­siniń baǵa­lanýy, tókken terdiń óteýi dep bilemiz. О́ıtkeni, istelinip jatqan eńbekti halyq­tyń kózinen jasyra almaısyń. Jurt synshyl, minshil, biraq, ádil baǵalaıdy. Olaı deıtinimiz, alǵashqy saılanǵan Jo­ǵarǵy Keńeske depýtattyqqa kandıdat bolyp túsken on eki adamnyń ishinen ekinshi týrda eki dáriger ǵana qalady. Saılaýshylar Eskeńniń eńbegin baǵalap, 85 paıyz daýys berip, ekinshi kandıdattan ashyq túrde bas tartady. Osylaısha, Joǵar­ǵy Keńestiń on ekinshi shaqyry­lymy­nyń depýtaty retinde egemendigimizdi alyp, Prezıdentimizdi saılap, Týy­myzdy, Ánuran, Eltańbamyzdy qabyl­daǵan tarıhı oqıǵaǵa kýá bolady. * * * Medısınalyq qyzmet halyqtyń kóz aldynda ótip, onyń qanshalyqty dáre­jede atqarylyp jatqany saralanatyn áleýmettik salanyń biri ekenin eskersek, búgingi kózi qaraq­ty emdelýshini kez kelgen emdeý orny­na kúshtep ákele almaıtynymyz aıdan anyq. Bas aýy­ryp, baltyry syzdaǵan adam eń aldy­men qaı mekemeni tańdaıdy? Árıne, eń aldymen emi sapaly, dárigerleri prak­tıka­lyq, klınıkalyq jaǵynan shyń­dal­ǵan, ekin­shiden, jatar orny taza aýrý­hanany tańdasa kerek. Endeshe, qala­nyń eń iri Bostandyq aýdanyna or­nalasqan medısınalyq qyzmet kór­setetin kópsalaly klınıka eki mln.-ǵa jýyq halqy bar úlken shaharǵa ǵana emes, joldamamen elimizdiń ár aıma­ǵynan keletin naýqastarǵa da kúndiz-túni tynymsyz eńbek etip, den­saýlyq salasynyń damýyna ól­sheý­siz úles qosýda. Gúlzeınep SÁDIRQYZY.