Sabaqtastyq

Qazaqstan táýelsizdik alǵan sáti­nen bergi az ýaqyt ishinde álem kar­ta­­syn­daǵy tanymal memleketke aı­naldy – bul Ult kósh­bas­shysy – Pre­zıdent Nursultan Nazarbaevtyń eńbegi, ót­kendi túsine otyryp, bola­shaq­ty bol­jaı­tyn, jahandanýdyń jańa dáýiriniń tamyryn basa bilgen talantynyń ná­tı­jesi. Qazaqstan óz damýynyń eko­nomıkalyq, saıası jáne etnomádenı úlgisin izdestirýdiń kúr­deli, qıyn da qaıshylyqty keze­ńinen óte kele, bolashaqqa degen senimin nyǵaıtyp, oǵan qol jetkizýdiń maqsat-min­det­te­rin uǵyna otyryp, úshinshi myńjyl­dyqqa qadam basty. Elimizde júıeli ózgerister, qoǵamnyń saıası júıesiniń, rýhanı-adamgershilik baǵ­­darlar men qundylyqtardyń jańarýy jedel júrýde. Bizde azamattyq qoǵamnyń qyz­meti men damýyn anyqtaıtyn zań­na­malyq qaǵıdalar men normatıvtik aktiler jasaq­talyp, onyń saıası-quqyq­tyq negizi qa­lyptasty. Prezıdenttiń kúsh-ji­geri­niń ar­qa­synda saıası júıe men onyń ıns­tı­týttary jetildirildi. Nursultan Nazarbaevtyń kóregen jetekshiligimen Qa­zaqstan Respýb­lıkasy óziniń ındýs­trııa­lyq-ınnova­sııa­lyq strategııasyn jú­zege asyryp otyrǵan derbes órke­nıet­ti báse­kege qabiletti derjavaǵa aınalyp keledi. Qazaqstannyń qoǵamdyq ómirdi uıym­dastyrýdyń demokratııalyq for­­ma­laryna, quqyqtyq memleket pen azamat­tyq qoǵamǵa degen umty­ly­syn, onyń erkindikke ıe bo­lýyn áýel bastan halqy­nyń óz ómir­qa­my­nyń, óz tarıhynyń shy­naıy sýbek­tisi bo­lýǵa degen, óz taǵdyryn ózi anyq­taýǵa degen umtylysyn qoldap, soǵan qyzmet etip kele jatqan Prezıdent N.Nazarbaev tul­ǵasynyń rólin eskermeı paıymdaý da, uǵyný da múmkin emes. Qa­zaqstan úshin damýdyń basym baǵyttaryn aıqyndaı bilý jáne onyń saldar­laryn boljaı bilý, jal­py tabystar men jetistikter Elbasynyń kópqyrly saıası qyzmetimen baılanysty. Bizdiń Prezıdenttiń adamı qasıetteri men demokratııalyq oı-sanasy tek jo­ǵary ǵylymı-teorııalyq deńgeıdi ǵana bil­dirip qoımaıdy, so­ny­men qatar álem­niń ulttyq keskini men dástúr­lerge, tarıhı bol­mys­tyń úzdiksiz aǵymyna súıený­men baıla­nys­ty onyń saıası ıntýısııasy men sezim­taldyǵyn da ańǵartady. Elimiz­diń aldaǵy onjyldyqtarda damýynyń ke­leshekterin anyqtaıtyn «Qazaq­stan-2030» Strategııa­syn jasaý men ony birtindep júzege asyrý da Nursul­tan Nazarbaevtyń esimimen baı­lanysty. So­nyń negizinde ol damýdyń erek­she qa­zaq­standyq jolyn jobalady: «Turaqtylyq­tan – jańarý arqyly – búkil res­pýb­lıka­nyń gúldenýine».  Mem­leket basshysy ádiletti qoǵamnyń jobasyn ǵy­lymı negizdep qana qoımaı, ony shyn­dyqqa da aınaldyra bildi. Bul Qazaqstan Kósh­basshysy­nyń búkil kópqyrly qyz­metin sıpattaıdy: oıdyń beınesi men árekettiń beınesiniń, sóz ben istiń birligi. Álem kartasynda jańa táýelsiz jasampaz kásibı memlekettiń qalyptasýy men ny­ǵaıýy – Nursultan Nazarbaev qyz­me­ti­niń birinshi jáne eń basty nátıjesi. Qa­zaqstan Prezıdenti tarıh­tyń tuńǵıyq te­re­ńine súńgip, ondaǵy ulttyń asyl qazy­na­synyń injý-marjanyn terý úshin teńdessiz bastama kóterdi – «Mádenı mura» (2004-2011 jj.) strategııalyq ult­tyq jobasyn jú­zege asyrýdy usyn­dy. Halyqtyń ózin-ózi ta­nýy, mine, óz-ózine kelip, ózindik tól­týmalylyq pen erek­shelikti bekitý úshin osy shart qajet, dep esepteıdi Nursultan Ábishuly. О́zge memleket basshylarymen, álem­dik qaýymdastyqtyń ókilderimen  bolǵan kóp­­te­gen kez­desýler, áńgimeler, suhbat­tar, jeke áser­ler­diń jıyntyǵy qazaq­stan­dyq kósh­basshynyń kó­zin mynaǵan jetkizdi: dál osy baı ulttyq má­denıet, tarıh, qazaq fılosofııasy, etnostyq boıaý, folklor, qa­zaq tiliniń máneri men kórkemdigi pikir­le­sýshiniń qyzý qy­zyǵýshylyǵyn týdyrady. Prezıdent ulttyq toptastyrý negizdeletin ıdeıalyq qurylymdardy aıqyn­daı­dy. Olardyń ishinde memlekettik til retindegi qazaq tiliniń damýy asa ma­ńyzdy oryn alady. Til máselesi, ulttyq másele sııaqty óte bir názik másele, deıdi  Prezıdent. Til­diń erekshelikteri ulttyq tıpti, etnostyq daralyqty jáne, tipti, áleýmettik qu­ry­lym­dardyń erekshelikterin de anyqtaıdy. Ana tili jahandaný dáýirinde óziniń búkil baı áleýetin ashýy úshin, qazaq ulttyq ıdeıa­sy bar daýy­symen estilýi úshin Memleket basshysy qoldan kelgenniń bárin isteýde. Táýelsizdik alǵannan keıin bizdiń elimiz bu­ryń­ǵy kónergen ekonomıkalyq, saıası jáne má­de­nı formalardy tastap, jańa tarıhı keńistikke batyl qadam bas­ty. Biz jas respýblıkanyń ekonomıka­daǵy, saıasattaǵy, azamattyq qury­lys­ta­ǵy, mádenıettegi jetistikterine qur­met­pen kóz salamyz. Eń bastysy – etnos­ara­lyq jáne kon­fessııaaralyq qatynastar salasyndaǵy jetistikterge. Álemniń jekelegen aımaqtarynda etnos­ara­lyq shıelenister ulǵaıǵan tusta Qazaqstan turaqtylyqtyń araly bolyp qala berdi. Konfessııaaralyq qarym-qatynastyń qazirgi formalaryn belsendi júrgizý­shi­sine táýelsiz Qazaqstannyń jańa asta­nasy aınaldy jáne tarıhı, ǵalamdyq dep aıtýǵa turarlyqtaı birqatar basta­ma­lardy iske asyrdy: Rım papasy Ioann Pavel II-ni shaqyrý, Astanada álemdik din­derdiń toǵysatyn ortalyǵyn qurý jo­lyndaǵy asa mańyzdy qadam retinde álemdik jáne dástúrli dinderdiń kóshbas­shy­larynyń sezin ótkizý. Bul ıdeıa shyn máninde Eýrazııanyń orta­synda, ejelgi qazaq dalasynyń qaq júreginde orna­lasqan Qazaqstannyń  jańa astanasynyń uly maqsaty­na laıyqty. Etnosaralyq toleranttylyqtyń dás­túr­lerin ustana otyryp, Astana planeta halyqtarynyń rýhanı kelisimi men ózara túsinistiginiń negizi retindegi konfes­sııa­aralyq suhbattyń teńdessiz strategııa­syn jasady. Onyń ústine, Astana din­derdiń, halyqtar men ulttardyń birigýi men rýhanı kelisiminiń baǵa jetpes tá­ji­rıbesi týraly álemge jar saldy. Nur­sul­tan Nazarbaevtyń dana basshylyǵynyń arqasynda ǵana Astana tamasha tabys­tarǵa qol jetkizdi jáne bolashaqta da jańa asýlardy alatynyna esh kúmán joq. Mádenı áralýandylyqty saqtaı oty­ryp, halyqtyń birligin qamtamasyz etý bizdiń eń basty baılyǵymyz degen Pre­zıdenttiń ıdeıasy týǵan Otannyń taǵ­dy­ryna jan-tánimen berilgen barsha qazaq­standyqtardyń túsinistigi men qoldaýyna ıe boldy. Adam úshin ózine, óz balalaryna jáne týǵan-týystaryna yntymaqty ári berekeli ómir súrýge laıyqty jaǵdaı qajet ekeni beseneden belgili. Adamnyń Úıinde osyndaı ıgiliktiń saltanat qurǵany meılinshe mańyzdy. Bizdiń órkenıetti sanamyzda Úı uǵymy jaı baspana túsiniginen anaǵur­lym tereń. «Otan otbasynan bastalady» degen maqal da osyny dáleldese kerek. «Úı» – bul materıaldy ıgiliktermen tol­tyrylǵan terrıtorııany ǵana bildirmeıdi. Ol adamnyń tulǵaaralyq baılanys­tary­nan, qundylyqtyq baǵdarlarynan jáne qon­dyrǵylarynan turatyn qury­lym, ol adamnyń «bolmysy». Bul bol­mystyń tolyqtyǵyn sezdiretin jáne ómirge mán beretin irgeli negiz. «Úı – jaı ǵana bólmeler, qabyr­ǵalar men terezeler emes, olardan anaǵurlym keń nárse. Úı – bul basty baspana, jyly uıa, bul seniń ómirińniń terrıtorııasy», – bul týraly óziniń «Qa­zaqstan joly» kitabynda N.­A.Na­­zar­baev osylaı deıdi. «О́z qolyńmen turǵyzǵan úıden qymbat nárse joq». Jıyrma jylǵa jeter-jetpes ýaqyt ishinde biz ózimizdiń ortaq Úıimizdi – ózimizdiń Qazaq­stan­dy turǵyzdyq. Qazirgi Qazaqstan – bul ózi­niń búgini men erte­ńine senimdi egemen memleket. Bizdiń bul jetistikke jetýimiz ońaı bolǵan joq, táýekelge barýǵa da, keıde qurbandyqqa kónýge de týra keldi. Biraq barsha qazaqstandyq­tardyń óz elimizdi shynaıy táýelsiz ári ıgilikti elge aı­naldyrýǵa degen umtylysy, halqymyzǵa tán eńbeksúıgishtik pen  tózimdilik Qazaq­stan­nyń qıyn zamandardy artta qaldy­rýyna sep boldy. Bul jolda birinshi Prezıdenttiń sińir­gen eńbegi zor boldy, ol jas memleket qa­lyp­ta­sýynyń syn­dar­ly jyldarynda durys stra­tegııalyq baǵyt taba bildi jáne qazaq­standyq qo­ǵam­nyń eń baǵaly qundylyǵy  óz aza­mat­ta­ry­nyń tatýlyǵy men kelisimin saqtap qala bildi. Alaıda ómirdiń aǵymy bir ornynda tur­maı­dy. О́z damýynyń sapaly túrde jańa satysyna qadam basqan búgingi Qa­zaqstannyń aldynda áleýmettik-ekono­mı­kalyq, saıası jáne rýhanı progress jo­lyn­da odan ary jyljýdyń jańa aýqym­dy mindetteri tur. Bul mindetterdi sheshý tek saıası jáne ekonomıkalyq turaq­ty­lyq bol­ǵanda ǵana, eldiń gúldenýi jo­lynda barlyq saıası kúshterdiń jigerin biriktirgende ǵana, qoǵam­dy jalpy­halyq­tyq ulttyq kóshbasshynyń tóńiregine toptastyrǵanda ǵana múmkin bolady. «Biz áli joldyń basyndamyz», dedi Memleket basshysy óziniń Qazaqstan hal­qyna Joldaýynda. Onyń basty qundy­lyq­tary – damýdyń etıkalyq negizin, ólshemderi men baǵdar­laryn quraıtyn erkindik, birlik, tu­raqtylyq, órkendeý. Osylar bizdiń ba­lalarymyz ben nemerelerimiz turatyn ortaq Úıimizdiń – bolashaq Qazaqstannyń kelbetin qalyptastyrady. Negizgi qundylyqtar – erkindik, birlik, turaqtylyq, gúldený – bir-biriniń shar­ty bola otyryp, ózara tyǵyz baıla­nysta bolady. Erkindik árkimniń jáne barlyǵynyń osy ómirde ózin júzege asyrý múmkindiginiń teńdigin beıneleıdi. Erkindik árbir tulǵanyń laıyqty ómir súrýi úshin de, búkil qoǵamnyń ornyqty damýy úshin de birdeı dárejede qajetti. Birlik erkin ári teńquqyqty azamattar­dyń birlesken belsendi áreketin talap etedi. О́z kezeginde, birlik qoǵamnyń yn­tymaǵynyń kórinisi retinde ǵana múmkin bolady. Birliksiz erkindik pen turaq­tylyqty júzege asyrýǵa, ıgilikke qol jetkizýge jaǵdaı bolmaıdy. «Biz birligimiz ben ynty­maǵymyzdyń arqasynda kóp nársege qol jetkizdik. Bizdiń bolashaq damýymyz da, barlyq maq­sattarymyzdyń iske asýy da qoǵamdaǵy birlik pen eldegi turaqtylyq bolmasa múmkin emes», dep Elbasy ústimizdegi jyldyń 28 aqpa­nynda jetekshi otandyq BAQ jýrnalısterimen bolǵan kezdesýde taǵy bir márte atap ótti. Prezıdent N.Á.Nazarbaev egemen mem­leket retindegi Qazaqstannyń ornyq­ty damýy tek jalpyulttyq kelisim jaǵdaıynda ǵana yqtımal dep esepteıdi, al buǵan qazaqtardyń da, barlyq basqa etnostardyń da jalpyadamzattyq qun­dy­lyqtarǵa basymdylyq berýi negizinde damý arqyly qol jetkizýge bolady.  «Qoǵamdaǵy beıbitshilik pen kelisim – eldiń tabysty damýynyń negizgi sharty. Qazaqstannyń táýelsizdigi joly – bul ortaq Otanymyz – Qazaqstannyń taǵdy­ry­na eldi meken etetin 140 etnos ókil­deriniń jaýap­kershiliginiń joly. О́z ıgiligimiz – halyqtar birligin kózdiń qara­shy­ǵyndaı saqtaý, muny óskeleń urpaqqa, jastarǵa ósıet etip tabystaý barynsha mańyzdy». Elbasy revolıýsııalyq sıpattaǵy tú­birli ózgeristerdi múldem qabyldamaıdy, ol qoǵam­daǵy ózgerister men reforma­lardyń evolıýsııa­lyq sıpatyn usynady. Áleýmettik-ekonomıka­lyq damýdyń ba­ry­sy men yrǵaǵyna áser etýdiń negizgi ustyny – bul qoǵamdyq turaqtylyq pen saıası baǵyttyń sabaqtastyǵyn saqtaı otyryp, qazaqstandyq qoǵamnyń barlyq salalaryn birtindep jáne maqsatty túrde reformalaý. О́z armanynyń Úıi Prezıdentke qa­laı kóri­nedi? Negizgi baǵdarlar Qazaq­stan­nyń 2030 jyl­ǵa deıin damýynyń strategııalyq baǵdarla­ma­synda aıqyn­dal­ǵan. Naqty ólshemder «Qazaq­stan-2020» Josparynda berilgen. Damý­dyń maqsattaryna qol jetkizýdiń mindetteri Elbasynyń Qazaqstan halqyna jyl saıynǵy jańa Joldaýynda belgilengen. Saıası jańartý eldiń saıası júıesin odan ary demokratııalandyrý men lıbe­raldandyrýǵa baǵyttalǵan reformalar­dy júrgizýdi bildiredi. Qazaqstanda adam men azamattyń qu­qyq­tary saqtalatyn, quqyqtyq jáne áleý­mettik qorǵaý­dyń joǵary deńgeıi, barlyq azamattardyń zań aldyndaǵy teń­digi qamtamasyz etilgen, barlyǵy úshin teń múmkindikter berilgen ádiletti demo­kratııalyq qoǵam qurylatyn bolady. Memlekettik qyzmetkerlerdiń mo­ral­dyq-adamgershilik kelbetine, tártip­ke, otansúıgish­tikke, kásibı sheberlikke degen talapty kúsheıtý, atqarýshy bılik qurylymdarynyń qoǵam al­dyn­daǵy jaýapkershiligin arttyrý, olardyń qyzmetin bıýrokratııasyzdandyryp, tıimdiligi men tunyqtyǵyn arttyrý maqsatynda bul qurylymdar jetildiriletin bolady. О́z fýnksııalaryn ádiletti atqarýdyń negizi retinde sot bıliginiń obektıvtiligi men táýelsizdigi nyǵaıtylady. Adaldyq, ádildik, ar men abyroılylyq, joǵary kásibı deńgeı men Zańnyń rýhyn saqtaý qa­zaqstandyq qazylyq korpýstyń ba­lamalaryna aınalady. Elbasy taza jáne demokratııalyq saılaý eldegi memlekettik bıliktiń negizgi zań­dylyǵyn ańǵartady dep atap kórse­te­di. Aldaǵy saılaý tý­raly otandyq jýr­nalısterdiń suraqtaryna jaýap bere oty­ryp, N.Á.Nazarbaev kezekten tys saılaý ótkizý ıdeıasy – bul Ata Zań men de­mo­kratııalyq ustyndarǵa qurmet kór­setýdiń belgisi dep kórsetti. Prezıdent taza, ashyq ári tunyq saılaý ótkizý úshin barlyq qajetti jaǵdaılar jasalady dep atap ótti. Jedeldetilgen ekonomıkalyq ja­ńartý halyqtyń ál-aýqatyn arttyrýdyń sheshýshi sharty retindegi áleýmettik baǵ­darlanǵan, tıimdi, básekege qabiletti, qar­qyndy jáne ashyq ekonomıka qalyp­tastyrýdy baıqatady. Básekege qabilettilik ekonomıka tıim­dili­gi­niń basty tetigi retinde kórinedi. Bá­sekege qa­bi­letti ortany qalyptas­tyrý­ǵa bolashaqta eldiń ulttyq  ekonomı­kasynyń negizine aınalýy tıis shaǵyn jáne orta bıznesti jedel damytý ana­ǵur­­lym laıyqty jaýap beredi. Qazaqstan Respýblıkasynyń álemdegi báse­kege meılinshe qabiletti 50 eliniń qataryna ený Strategııasynyń ustynda­ry men maqsattaryn túgeldeı iske asyrýǵa qol jetkizý qajet. Aımaqtyq jáne jahandyq ekonomı­kalyq uıymdar men birlestikterge qaty­sý arqyly, qazaqstandyq taýarlar men qyzmetterdi álemdik naryqqa engizý ar­qyly Qazaqstannyń álemdik ekonomıka­lyq keńistikke kirýi jalǵasyn tabady. Ekonomıkanyń qarqynyn arttyrý shı­kizattyq baǵdardan óńdeýshi sektordy damytýǵa qaraı ótýge baǵyttalady. Eko­no­mıkany jańar­tý onyń tehnologııalyq artta qalýshylyǵy men «sońynan qýalaý­shy» sıpatynan aryltý maqsatynda júzege asyrylady. Bul mindetterdi sheshý qarqyndy ındýs­trııa­lyq-ınnovasııalyq baǵdar­la­masymen baıla­nys­ty, al bul óz kezeginde otandyq máshıne jasaý men elek­tronıkany damytýdy, bıologııalyq jáne ıadrolyq tehnologııalardy beıbit maq­sat­ta qoldanýdy; aeroǵarysh sala­syn­da qa­zirgi za­man­ǵy óndiristi damytýdy; ın­dýs­trııanyń, jeńil jáne tamaq ónerkásibiniń negizgi salalaryn odan ary damytýdy; hımııalyq jáne munaı­hı­mııalyq óner­ká­sipke, sondaı-aq qurylys ındýstrııasyna basymdylyq berýdi ańǵartady. Osyǵan oraı ındýstrııalyq-ınno­va­sııalyq baǵdarlamany tabysty júzege asyrý úshin my­nadaı sharttar mindetti: ǵylymǵa ınvestısııa salý jáne otandyq óndiristi ǵylymǵa beıimdi etý; basqarý­dyń mádenıeti men jańa ádisnama­syn qa­lyptastyrý men praktıkaǵa engizý; ómir­qa­mynyń barlyq salalarynda aqparat­tyq teh­no­logııalardy jappaı engizý jáne paıdalaný; birikken memleketaralyq baǵ­darlamalar men jo­balar jasaýdy eko­nomıkalyq ıntegrasııa úde­risiniń quram­das bóligi retinde qarastyrý; mem­lekettik ınstıtýttarmen seriktestik negizinde ınnovasııalyq úderisterge qoǵamdyq birlestikter men jeke kásiporyndardy belsendi túrde tartý. Ulttyq ekonomıkany damytýdyń asa mańyz­dy faktory retinde agrarlyq sek­tor­dy damytýǵa basa nazar aýdarylatyn bolady. Jańa ekono­mıkalyq jaǵdaı mem­l­ekettiń agrarlyq saıasatyn jańar­tý­dy, eldegi agrobıznestiń básekege qabi­let­ti júıesin qalyptastyrýdy talap etedi. Bul saladaǵy memlekettiń negizgi mindetteri mynalar bolyp tabylady: eldiń azyq-túlik qaýip­sizdigi men azyq-túlik táýelsizdigin qam­tama­syz etý; aımaqtar­dyń ereksheligin eskere oty­ryp, aýylsharýashylyq kásiporyndaryn oń­taıly ornalastyrý men mamandandyrý, aımaq­ara­lyq kooperasııany damytý; aýyl sharýa­shylyǵy óndirisin jańartý, qazirgi zamanǵy ǵylym men tehnıka jetistikterin engizý negizinde onyń tehnıkalyq jáne tehnologııalyq artta qalýshylyǵyn ıgerý; otandyq aýyl sharýa­shy­lyǵynyń ornyqty damýy men onyń óniminiń básekege qabilettiligin qamtamasyz etý. Áleýmettik jańartý otandyq ekono­mıka­nyń ornyqty jáne tıimdi ósýiniń múmkindigine negizdelgen adamı resýrstar men áleýmettik sa­lany damytýdy ań­ǵartady. Jańa áleýmettik saıasat adam áleýetin damytýǵa, memlekettiń áleý­mettik fýnksııalaryn kúsheıtýge, adam­nyń laı­yq­ty ómiri úshin jaǵdaılar qa­lyptastyrýǵa baǵyt­ta­latyn bolady. О́mir sapasynyń qazaqstandyq ulttyq stan­darty úzdik álemdik úlgilerge ja­qyndaıdy. Áleýmettik turaqtylyq pen ıgilikke qol jetkizý mynalardyń negizinde múm­kin bolady: óndiris pen onyń básekege qabilettiligin art­tyrýdyń, shaǵyn jáne orta bıznesti damytýdyń, qoǵamdyq paı­daly eńbek salasynda qosymsha jumys oryndaryn qalyptastyrý nátıjesinde jumyspen qamtýdy ulǵaıtý; eńbek ónim­diligin ósirý barysynda memlekettik sektorda járdem­aqylardy kóterý; zeınetaqyny, stıpendııa men posobıelerdi ındeksııalaý jáne arttyrý; ha­lyq­tyń áleýmettik tur­ǵydan osal bóligine arnaıy kómek kórsetý. Qoryta aıtqanda, atalǵan baǵyttar myna tómendegilerdi qamtıdy: Saıası salada: eldiń demokratııalyq damýy­na yqpal etý; onyń egemendigi men táýelsizdigin nyǵaıtý; respýblıkanyń terrıtorııalyq tu­tastyǵy men ulttyq qaýipsizdigin qamtamasyz etý; azamattyq qoǵamdy damytý; adamnyń quqyqtary men erkindikterin keńeıtý; ekonomıkalyq salada: halyqtyń ál-aý­qaty men ekonomıkanyń órkendeýine jaýap beretin men­shiktiń barlyq túrlerin damytý; áleýmettik-naryqtyq sharýashy­lyqty qalyptas­ty­rý; shaǵyn jáne orta bıznesti qoldaý; álemdik ekonomıkalyq qaýymdastyqqa ıntegrasııa; áleýmettik salada: memleket, bıznes jáne eńbek arasynda seriktestik qa­ty­­nas­tardy qalyptastyrý; halyqtyń áleýmettik az qorǵalǵan bóligin memlekettik qorǵaý jáne qoldaý; qazaq­standyq aýyldy túletý; rýhanı salada: qazaqstandyq biregeılik pen otansúıgishtikti qalyp­tas­tyrý; barlyq qazaqstandyqtardy biriktirýdiń basty faktory retinde memlekettik tildi damytý; Qazaqstan etnostarynyń máde­nı-tildik tóltýmalylyǵy men rýhanı murasyn qoldaý; etnosaralyq kelisim; dinı tózimdilik. Osylaısha, Qazaqstan 2020 jylǵa qaraı quqyqtyq jáne áleýmettik baǵdar­daǵy memleketti bildiretin bolady, onda tulǵanyń quqyq­tary men erkindikteri, múddeleri men qajet­tilikteri onyń qoǵam men memleket aldyndaǵy jaýapkershiligimen astasatyn bolady, al memleket pen qoǵam tulǵanyń ózin júzege asyrýy men damýy múmkindikteri úshin óziniń jaýapkershilik júgin arqalaıtyn bolady. Mun­daı memlekette halyqtyń bılikke degen egemendi quqyǵy, bıliktiń konstıtý­sııa­lyq jiktelisi men olardyń ózara ba­qy­lanýy, zań ústemdigi men onyń qolda­nylý teńdigi, turǵylyqty halyqtyń áleý­mettik-quqyqtyq qorǵalýynyń kepildigi, memlekettiń retteýshilik múmkin­digine súıengen ekonomıka­nyń naryqtyq negizderin damytý ustyndary basym­dylyq tanytady. Munyń barysynda ózi­niń búkil múddeleri men muqtaj­dyqtary júıe­simen qosa alǵandaǵy adam eń joǵary qundylyq bolyp tabylady. Nursultan Nazarbaev  adamzatty álem­dik ta­rıh­tyń shynaıy máninde  álem­niń ishki rýhanı ózgerýine ıtermeleıtindeı kóshbasshy dep nyq senimmen aıtýǵa bolady. Memleket basshy­sy­nyń tapqyr ınnovasııalyq ıdeıalary tek úndeý, ıdeıa kúıinde qalyp qoımaıtyny óte mańyzdy. Olar óziniń praktıkalyq qalybyn eko­nomı­ka­dan, saıasattan, mádenıetten, áleý­mettik saladan, halyq­aralyq qatynas­tar­dan taýyp otyr.  Bul ıdeıalar men bastamalar naqty ómirden oryn alyp qana qoımaı, Prezıdenttiń birqatar kitap­tary­nan, maqalalarynan jáne sóılegen sózderinen kórinis tapty. Olardyń bar­lyǵy – qazirgi álemniń jahandyq qaty­nas­tary júıe­sin­de táýelsiz Qazaq­stan­nyń úılesimdi jáne or­nyqty ınnova­sııalyq damýymen sıpattalatyn bir­tutas maqsatqa ba­ǵyndyrylǵan Nursultan Na­­zarbaevtyń kópqyrly qyzmetiniń qujat­ty kýálikteri. Memlekettik ulttyq saıasattyń tabys­ta­ry men ony jasaý men júzege asy­rýdaǵy Prezı­dent­tiń róli orasan, kú­mán­siz ári jalpy moıyn­dalǵan. Eldiń jedel damýynyń uzaq merzimdi basymdylyq­taryna jaýap beretin saıası refor­ma­­lar­dyń júzege asyrylýyn Memleket bas­shy­sy «Qazaqstan-2030» strategııasynda, Qazaq­stan­nyń básekege anaǵurlym qabi­letti 50 mem­lekettiń sanatyna ený stra­tegııasynda, «Jańa Qazaqstan – jańa álem­de (2007), «Qazaqstan aza­mat­tarynyń ıgiligin arttyrý – memlekettik saıa­sattyń basty maqsaty» (2008), «Daǵdarys arqy­ly jańarý men damýǵa» (2009), «Jańa on­jyl­dyq – jańa ekonomıkalyq órleý – Qazaq­stan­nyń jańa múmkindikteri» (2010) joldaýlarynda belgiledi. Onyń ústine Qazaqstannyń EQYU-ǵa tóraǵa­lyq etýi jáne bul uıymnyń taıaýda Astanada ótken Sammıti aımaqtyq qaýip­sizdik pen beıbitshilikti nyǵaıtý jónin­degi Prezıdenttiń qatań ustanymy men saıası entýzıazmin tolyǵymen kórsetip berdi. Búgingi Qazaqstan ıadrolyq qarýdy taratpaýdyń álemdik úderisiniń jetekshisi bolyp qana qoımaı, lańkestikpen kú­restiń halyqaralyq kúsh-jigerin qoldaı otyryp, álem­dik turaqtylyqty qamta­masyz etýde mańyzdy ról oınap otyr. Memleket basshysy tulǵasynyń jan-jaqty­ly­ǵy men kúsh-qýatyn beıneleıtin jáne respýb­lı­ka­nyń bolashaqqa laıyqty ekonomıkalyq, saıası, áleý­mettik, mádenı alǵa jyljýyna yqpal etetin Nursultan Nazarbaevtyń jańashyl ıdeıalary men bastamalaryn tizip aıta berýge bolady. Kóp nárse jasaldy, biraq jasaıtyn nár­se­ler odan da kóp. Ult kóshbasshysynyń ustanǵan baǵytynyń sabaq­tastyǵyn saq­taı otyryp qana, «2020-damýdyń strate­gııalyq josparyn» iske asyrýǵa bolady. Barlyq osy kúrdeli de qıyn min­det­ter­diń oń sheshim tabýy Tuńǵysh Pre­zı­dent­tiń, Ult kóshbasshysynyń esimimen jáne kópqyrly qyzmetimen baılanysty. Ábdimálik  NYSANBAEV, akademık.