Keńes kelisim jolyn usynady

Yntymaqtastyq – ıgilik bastaýy Keshe Táýelsizdik saraıynda Islam Yntymaqtastyq Uıymy (IYU) Syrtqy ister mınıstrleriniń 38-shi keńesi óz jumysyn odan ári jalǵastyrdy. Keńes jumysy tolyqtaı jabyq ótkizildi. Kesheden beri jańa ataý alǵan uıymnyń 38-shi sessııasy qyzý júrip, barlyq jumys oryn­da­ryn­da qyzý pikirtalastar men ótkir talqylaýlar bolyp jatty. Ses­sııanyń urany «Beıbitshilik, yn­tymaqtastyq jáne damý» ekenin bu­dan buryn aıtqanbyz. Keńeske qa­tysýshylar osy uran boıynsha alǵashqy kúnnen óz pikirlerin bildirýde. Sonyń ishinde Qazaq­stan Respýblıkasynyń Syrtqy ister mınıstri Erjan Qazyhanov ta óz sózinde osy urandy óz tara­pynan taldap berdi. Beıbitshilik degende biz aldymen Taıaý Shy­ǵys­ty aýyzǵa alamyz. Arab-Izraıl kıkiljińi IYU kún tárti­bindegi ortalyq másele bolyp qala beredi. Qazaqstan óz tara­py­nan Taıaý Shyǵys elderinde beıbitshiliktiń ornaýyna qoldan kelgen qoldaýyn kórsete beretin bolady. Osy baǵyttaǵy eń úlken maqsat – Palestına máselesiniń ádi­letti, uzaq merzimdi jáne keshendi jolmen sheshilýi. Osy atal­ǵan sharttardy esepke ala otyryp biz Palestınanyń BUU sheńbe­rinde tanylýyn tolyq qol­daımyz. Odan ári Qazaqstan mınıstri búgingi kúni qaýipsizdik pen tu­raq­syzdyq problemalary barlyq Taıaý Shyǵys pen Soltústik Afrıka aımaǵyn qamtyp otyrǵanyn atap ótti. Beıbitshilik pen turaq­ty­lyqty ornatýǵa umtylǵan mem­lekettik te, halyqaralyq deń­geıdegi áreketter de áli kúnge jemisin bere almaı, qaýipsizdik salasynda ótkir problemalar qa­lyp otyr. Biraq men bul elderdiń jarqyn bolashaǵy ekonomıkalyq jańalandyrý men lıberaldy re­for­malardy júrgizýge batyl kirise alatyn jastardyń qolynda ekenine senimdimin. О́zgeristerdiń bári de múddeli taraptardyń beıbit jolmen bolatyn syndarly únqatysýlary negizinde bolýy kerek, dedi E.Qazyhanov. Odan ári Qazaqstan mınıstri aımaqta beıbitshilik, qaýipsizdik jáne turaq­tylyq ornatý jolyndaǵy ujym­dyq is-áreket IYU-nyń jańa ólshemi bolýy kerek, dedi. Qazir tatý kórshilik qatynastardy da­my­tý, týyp qalǵan kıkil­jiń­der­men óz ýaqytynda qulaqtandyrý, araaǵaıyndyq áreketter jasaý jáne olardyń aldyn alý qural­da­ryn nyǵaıtý jaǵy áli kúnge jetkiliksiz. Osy ýaqytqa deıin IYU kıkiljińderdi sheshý men ret­teý jumystarynda bastama­shyl sharalardy qoldanyp keldi. Biz onyń qazirgiden góri yqpal­dy­raq bolyp, osyndaı isterdegi áleýetin arttyrýyn qalaımyz. Osyǵan oraı Qazaqstan tóraǵa­lyǵy kezinde Ortalyq Azııadaǵy qaýipsizdikti saqtaý men ynty­maq­tastyqty damytýǵa úlken kóńil bólinetinin atap ótti. Biz Ortalyq Azııadaǵy ynty­maq­tastyq jónindegi IYU is-qı­myl josparyn qoldaýlaryńyzdy ótinemiz, dedi E.Qazyhanov. Odan ári mınıstr esirtkige qarsy kú­res­te IYU elderiniń arasyndaǵy yntymaqtastyqty nyǵaıtý qa­jet­ti­ligin aıtty. Sonymen birge, ol áriptesterin ıadrolyq qarýsyz álem qurý týraly úndeýdi qol­daý­ǵa shaqyrdy. Biz Iаdrolyq qarýdy taratpaý jónindegi kelisimniń she­shimderin aımaq elderinde oryn­datýǵa jáne 2012 jyly Or­talyq Shyǵysta ıadrolyq qarýdan azat aımaq qurý týraly ha­lyq­aralyq konferensııa ótkizýge yqpal etýge tyrysamyz, dedi ol. Yntymaqtastyq máselelerine toqtalǵanda Erjan Qazyhanov ony barlyq salada damytý qa­jet­tiligin atap ótti. Biz IYU-nyń kún tártibin keńeıtýdi qa­laı­myz. Sonyń ishinde azyq-túlik qaýipsizdigi máselesin de onyń kún tártibine engizýimiz kerek. So­nymen birge, áleýmettik máse­lelerdiń de umytylmaǵanyn qa­laımyz. Qazaqstandyq tóraǵalyq kezinde biz ıslamofobııaǵa jáne basqa da dinaralyq jek­kórý­shi­lik, tózimsizdikti egý másele­le­ri­ne qarsy kúres pen dinaralyq jáne órkenıetaralyq únqaty­sý­lar­dy damytý sharalaryna kóńil bóletin bolamyz. Dinaralyq jáne etnosaralyq dıalogtardy damy­tý isinde Qazaqstan aımaqtaǵy kóp elderge qaraǵanda kósh ilgeri kele jatqany jáne bul iste mo­ly­nan tájirıbe jınaqtaǵany bel­­gili. Bizdiń tarapymyzdan IYU-da osy baǵyttaǵy ju­mys­tar qataryna qosylatyn úles retinde Islamnyń postkeńestik elderdegi róli týraly halyqaralyq konferensııa ótkizý josparlanyp otyr. Onda biz IYU sheńberinde órkenıetaralyq jáne mádenıet­ara­lyq dıalogtardy nyǵaıtý maq­satymen din qaıratkerleriniń arasynda ashyq pikirtalastar jáne bılik ókilderiniń dinı eks­tre­mızmge qarsy kúresterin tyń­daýdy josparlap otyrmyz. IYU ashyqtyǵy, onyń BUU jáne EQYU, AО́SShK, ShYU sııaqty aımaqtyq uıymdarmen birlese is-qımyl jasaýǵa daıyndyǵy álem­ge tanylýdaǵy mańyzdy shart­tar bolyp tabylady. Biz álemdik astanalarda IYU-nyń baspasóz qyzmetin ashýdy usynamyz, olar uıymnyń halyqaralyq qaýym­dastyqtaǵy qaýipsizdik, energııa jáne damý ortalyqtary bolar edi. Odan ári E.Qazyhanov IYU-da adam quqy jónindegi táýelsiz komıssııanyń qurylǵanyn qana­ǵatpen atap ótti. Urandaǵy damý máselesine toq­talǵanda mınıstr byltyrǵy jyldyń jeltoqsan aıynda Dýbaıda bolǵan jıynda talqylan­ǵan 10 jyldyq is-qımyl baǵdar­lamasynda kóterilgen másele­lerdiń tolyq oryndalýyna kóńil bólý qajettigin atap ótti. Qa­zaqstan – sońǵy jıyrma jylda jyldam damýdyń úlgisin kórsete bilgen el. Yntymaqtastyq aıa­synda biz ózimizdiń tájirıbemiz jáne bilimimizben bólisýge daı­yn­byz, dedi E.Qazyhanov. Odan ári Qazaqstanda ǵylym men teh­nologııaǵa kóńil bólinetinin atap, sonyń aıǵaǵy retinde bıyl bizde Iordanııada ornalasqan Islam ǵylym akademııasynyń sessııasy ótetinin aıtty. Odan keıin Qa­zaqstan IYU densaýlyq saqtaý mınıstrleriniń 3-shi konferen­sııa­syn ótkizedi. Sonymen birge, óziniń sózinde mınıstr bizdiń eldiń bank, sý resýrstaryn tıimdi paıdalaný jáne t.b. salalarda yntymaqtastyqty damytý nıetteri bar ekenin atap ótti. Bizdiń elimiz ekologııalyq apattardyń qasiretterin (onyń ishinde Semeı ıadro­lyq polıgonyn, Aral teńizi­niń qurǵaýyn aıtsa da jetedi) basynan molynan keship keledi. Sondyqtan da qorshaǵan ortany qorǵaý salasyndaǵy yntymaq­tas­tyqtardy jandandyrýdy basym­dy baǵyttardyń birine jat­qyzdyq, dedi ol sóziniń sońynda. *   *   * Keshe Islam Yntymaqtastyq Uıymy Syrtqy ister mınıstrleri Keńesi sessııasynyń aıasynda Erjan Qazyhanov birneshe eki­jaq­ty kezdesýler ótkizdi. Sonyń ishinde Slovenııa Syrtqy ister mınıstri Samýel Jbogar kezdesýden shyqqan soń jasalǵan kelissózder týraly jýrnalısterge brıfıng berdi. Biz eki eldiń ekonomıkalyq yntymaqtastyǵy aıasynda qol qoıylýy múmkin keıbir qujattardy talqyladyq. Onyń ishinde ekijaqty salyq salý máselelerine qatystylary da boldy, dedi S.Jbogar. *   *   * Syrtqy ister mınıstri Erjan Qazyhanovtyń ekijaqty kezdesý ótkizgen mınıstrle­ri­niń biri – Mysyrdyń yqpal­dastyq jáne áleýmettik ózge­rister mınıstri Gaýd Ábdel Halek boldy. Kezdesý barysynda biz ekijaqty qarym-qaty­nas­tardyń keıbir másele­le­rin talqyladyq. Biz óz tarapy­myzdan Mysyrdyń Qazaqstan astyǵyn satyp alýdy ulǵaıtýǵa múddeli ekenin aıttyq. Sondaı-aq kelesi jyly Kaırde bolatyn IYU HIII sammıtiniń mańyzy tý­raly pikir almastyq, dedi Mysyr mınıstri. *   *   * Syrtqy ister mınıstri Erjan Qazyhanov Iran Islam Respýb­lıkasy Syrtqy ister mınıstri Alı Akbar Salehımen de kezdesip, ekijaqty kelissózder júrgiz­di. Bizdiń elderimiz ózara saýda aınalymyn 5 mlrd. AQSh dolla­ry kólemine jetkizýge múddeli, dedi ırandyq mınıstr jýrnalısterge. *   *   * E.Qazyhanovpen ekijaqty kez­desýler qataryn Iraktyń Syrt­qy ister mınıstri Hoshıar Zebarı jalǵastyrdy. Jýrnalıstermen bolǵan brıfıngte ol 38-shi sessııada qabyldanǵan sheshimderdi oryndaý Islam áleminiń da­mýy­na úlken áser etedi, dedi. So­nymen birge, ol Irak pen Qazaq­stan arasyndaǵy yntymaqtastyq máseleleri talqylanǵanda munaı men gaz salasy úlken áńgime bolǵanyn aıtty. Sondaı-aq Irakta Qazaqstannyń elshiligin ashý máselesi talqylanǵanyn jetkizdi. Jaqsybaı SAMRAT.