Eldiń úlken oljasy

Bıyl Táýelsizdiktiń kógildir týy azat Qazaqstan aspanynda jelbiregenine 20 jyl tolmaq. Otany­myzdyń osynaý eń basty merekesine el temirjolshylary tolaıym tabystarmen qatar, baǵa jetpes tartýlarmen kele jatyr. «Qazaq­stan temir joly» UK» AQ Astana men taǵy basqa qalalarda temir jolǵa qatysty zaýyttar salyp, otan­dyq ónim óndirýshilerdi aı­ryqsha qoldaýmen birge, elaralyq «Jetigen–Qorǵas» jáne «О́zen – Túrkimenstanmen memlekettik shekara» temir jolynyń qurylysyn táýelsizdik merekesine paıdalanýǵa bermek. Osynaý baǵa jetpes tartýlarmen qatar temirjolshylarda taǵy bir aıpara qýanysh bar. Ol – bıyl Reseıden Qazaq eline qaı­tarylatyn 575 shaqyrym temir jol­dyń bar múlkimen ulttyq kom­pa­nııanyń qaramaǵyna túpkilikti ótetindigi. Bul izgilikti is táýelsiz­diktiń mereıli toıyna tamasha tartý bolýmen birge memleketimizdiń irgetasyn búgingiden de nyǵaıta túseri anyq. Aldaǵy úshinshi toqsanda temir jol boıynsha Qazaqstan men Reseı arasyndaǵy alys-beris isi tolyǵy­men aıaqtalmaq. Júz jyldan beri eki eldi baılanystyryp jatqan temir joldardy jáne oǵan qarasty múlikter men nysandardy daý-da­maısyz teń bólisý ońaı bolmaǵany anyq. Táýelsizdik alǵan 20 jyl ishinde el-jer qazaqtiki bolsa da, el ekonomıkasynyń kúretamyry sanalatyn temir joldyń 600 sha­qy­rymǵa jýyq bóligi kórshi eldiń – «RTJ» AAQ quzyrynda bolǵan­dyqtan el ekonomıkasynyń erkin kósilip damýyna kóptegen keleńsiz kedergiler kelgeni ras. Mysaly, Reseı temir jolynyń tarıfi osyǵan deıin QTJ tarıfinen birneshe ese qymbat bolyp kelgen. Mun­­daı jaǵdaıda, eli­mizdiń shetelderge taýar eks­port­taýshy­lary men el ishine sol aý­maqtan ónim tasymaldaý­shylarǵa kóptegen qıyndyqtar kez­­de­setin. О́z eli bol­ǵa­nymen Reseı qu­zyryn­daǵy temir jol boıynda tura­tyn jáne poıyz ma­gıs­traly­na ja­qyn orna­las­qan aýyl-aýdannyń hal­qy da 20 jyl boıy talaı yńǵaı­syzdyqty bas­tan keshirgeni jasyryn emes. Buıyrtsa, 2-3 aıdyń kóleminde Qazaqstan Respýblıkasyna tranzıttik temir jol ýchaskeleriniń jal­py uzyndyǵy 261 shaqyrym bo­latyn jáne tranzıttik emes temir jol telimderiniń uzyndyǵy 314 shaqyrym bolatyn, al ekeýin qosqanda 575 shaqyrymdy quraı­tyn magıstraldar barlyq múlki­men berilýi tıis. Esesine, «Alaǵan qolym beregen» demekshi, Reseıge olar­dyń aýmaǵyn­daǵy Qa­zaq­stan ıelik etip kelgen 566 shaqyrym temir jol beriledi. Bul temir joldar men múlikterdi ret­tep almasý sharasy ót­ken ǵa­syr­dyń 1996 jyly bastalǵan edi. Sol jyldyń 18 qazanynda temir jol kásiporyndarynyń, meke­me­le­riniń jáne uıymdarynyń qyz­metin quqyqtyq retteý erekshelikteri týraly Qazaqstan Respýblıka­sy­nyń Úkimeti men Reseı Federa­sııasynyń Úkimeti arasyndaǵy ke­lisimniń aıasynda atalǵan eki el arasyndaǵy temir jol nysandary menshigin quqyqtyq retteý isi qolǵa alyndy. Áıtkenmen, sol ótken ǵasyr jyldarynan beri bul ıgi bastamadaǵy kóptegen ister ártúrli sebeptermen tıimdi sheshimderi tabylmaı irkilip qalǵan edi. Tek sońǵy 2-3 jyl kóleminde ǵana bul baǵyttaǵy ister ilgerileı bastady. El táýelsizdigin qazirgiden de nyǵaıtyp, ekonomıkasynyń qa­ryshtap erkin damýyna úlken serpin beretin ıgi istiń el paıdasyna sheshilýi úshin «Qazaqstan temir joly» UK» AQ-nyń búgingi bas­shylyǵy memlekettik deńgeıdegi orasan zor is tyndyrdy. Kólde­neń kezigip, tosqaýyl bolǵan túıini kóp máselelerdiń sheshilý joldaryn durys taýyp, el múd­desin qashanda birinshi kezekke qoıyp otyrdy. San ret kórshi el mamandarymen kezdesip, eki jaqqa da tıimdi bolarlyq san túrli qujattar daıyndap usyndy. Tipti bir ýaqyttary durys dep sanal­ǵan qujattardy ońtaılandyryp qaıta daıyndap shyqqan kezderi de boldy. Onyń bárin eki eldiń biraz mınıstrlikterinde dáleldep, eki elge de tıimdi bolaryna kóz­derin jetkizip otyrý ońaıǵa soqpady. О́ıtkeni, temir joldan beıhabar basshylarǵa temir jol­dyń tıimdi nemese tıimsiz tusta­ryn dáleldeýden qıyn mashaqat joq. Sondyqtan ulttyq kompanııa basshylyǵy qajetti jerinde sheber ıilip, el múddesi úshin kerek bolsa túıilip, eki jyl kóleminde «ógizdi de óltirmeı, arbany da syndyrmaı» berik ustanǵan salı­qaly erkin saıasatynyń arqasynda temir jol boıynsha Reseı memleketimen alys-beris isin joǵary deńgeıde aıaqtaǵaly tur. Nurbaı ELMURATOV, jýrnalıst.