Sessııa jumysy qorytyndylandy

Keshe Parlament Májilisiniń ǵımaratynda qos palatanyń birlesken otyrysy ótti. Onyń jumysyna Úkimet basshysy Kárim Másimov jáne ózge de Úkimet músheleri jáne arnaıy shaqyrylǵan joǵary laýazym ıeleri qatysty. Birlesken otyrysta Parlament Májilisiniń Tóraǵasy Oral Muhamed­ja­nov sóz sóıledi. Kún tártibine qoıylǵan máse­le tórtinshi saılanǵan Parla­ment­tiń tórtinshi sessııasynyń ja­bylýy jáne parlamenttik kanıkýl boldy. Ol boıynsha ózge­leı usynys bolmaǵandyqtan, kún tártibi birden maquldanyp, sessııa jumysyn qorytyndylaý úshin minberge Májilis Tóraǵasy kóterildi. Parlament búgin sessııa ju­my­syn aıaqtaı otyryp, óz tarı­hyn­daǵy taǵy bir belesten asty, dep bastady sózin Oral Baıǵo­nys­­uly. Osydan on aı buryn, sessııany asharda, Memleket bas­shysy Parlament depýtat­ta­ry­nyń syndarly jumysyn atap ót­ken edi. Osy arqyly jumysy­myz­ǵa jańa serpin bergen Elbasy zań shyǵarý qyzmetiniń basym baǵyttaryn da aıqyndaǵan bola­tyn. Al búgin qoǵam nazaryna usy­nylyp otyrǵan jumys qory­tyn­dylary Prezıdent alǵa qoı­ǵan mindetterdi Parlament negizinen oryndap shyqty dep aıtýǵa múmkindik beredi. Osy sessııada Parlament qor­jy­nynda barlyǵy 190 zań jo­ba­sy boldy, olardyń 141-i qabyl­dan­dy. 107 zańǵa Elbasy qol qoı­dy, degen baıandamashy atqaryl­ǵan jumystardy sala-salaǵa bó­lip turyp saralady. Ekonomıkalyq áleýetti ny­ǵaıtý degenimiz, túptep kelgende, Qazaqstan halqynyń ál-aýqatyn arttyrýǵa baǵyttalǵanyn atap kórsetken Tóraǵa bir mezgil bıýd­jetke toqtalyp, biz onyń áleý­mettik sıpaty basym bolýyna qol jetkizdik, ondaǵy shyǵys­tar­dyń shamamen 40 paıyzy áleý­mettik baǵdarlamalarǵa jumsa­la­tyn boldy. Sondaı-aq, depýtat­tar­dyń bıýdjetke engizgen túze­tý­leriniń arqasynda turǵyn úı-kommýnaldyq sharýashylyq, aýyz sýmen qamtamasyz etý, agro­óner­ká­sip kesheni salasyndaǵy memlekettik jáne salalyq baǵdar­la­ma­lar­dy qarjylandyrý da aı­tar­lyqtaı ulǵaıtyldy, dedi. Al elimizdi údemeli ındýs­trııa­lyq-ınnovasııalyq damytý­dyń 2010-2014 jyldarǵa arnal­ǵan memlekettik baǵdarlamasy boıynsha ony iske asyrýǵa 2 trln. 644 mlrd. teńge bólinetinin aıtqan Tóraǵa, ekonomıkanyń myq­ty tiregi munaı-gaz salasyna qatysty zańdar týrasynda baıan­damasyn jalǵady. Parlament depýtattary óz­de­ri bastamashy bolǵan «Qazaqstan Respýblıkasynyń keıbir zańnamalyq aktilerine munaı jáne munaı ónimderiniń jekelegen túrleriniń aınalysy sala­syn­daǵy jaýaptylyqty kúsheıtý máseleleri boıynsha ózgerister men tolyqtyrýlar engizý týra­ly» taǵy bir zańdy qabyldady. Bul zań munaı jáne munaı ónim­deriniń aınalysy salasyndaǵy tártip buzýshylyqtar úshin jaýap­tylyqty kúsheıtip, osy saladaǵy qylmystardyń aldyn alý men jolyn kesýdiń tıimdi quqyqtyq tetikterin jasady. Osy arqyly munaı-gaz qubyrlarynan munaı urlaýǵa, qylmystyq jolmen ón­dirilgen munaıdy satyp alý men ótkizýge berik tosqaýyl qoıyldy, degen O.Muhamedjanov agrarlyq sektor men bıznesti qoldaý boıynsha da qabyldanǵan zańdar­dy atap ótti. Bul oraıda dúnıejúzilik banktiń 2010 jylǵy baıandamasynda bizdiń elimiz bıznestiń múddeleri jolynda reformalar jasaý jóninen kóshbasshy el retinde tanylǵanyn atap ótý qajet», dedi Májilis Tóraǵasy. Sondaı-aq O.Muhamedjanov Elba­sy­­nyń tapsyrmasy boıynsha zeınet­aqy deńgeıin arttyrýǵa baǵyttalǵan «Qa­zaqstan Respýblıkasynda zeınet­aqy­men qamsyzdandyrý týraly» Zańǵa ózgerister engizilgenine toqtalyp, so­nyń negizinde osy jyldyń 1 qań­tary­nan zeınetaqylar men shákirtaqy mól­she­ri 30 %-ǵa óskenin, al 1 shildeden bas­tap bıýdjet salasy qyzmetker­leri­niń jalaqysy osyndaı mólsherge ul­ǵaıa­tynyn da aıtty. Sonymen qatar, soń­ǵy 10 jylda muǵalimderdiń jal­a­qy­sy – 5 ese, dárigerlerdiń jalaqysy 7 ese ósti. Osy kezeńde zeınetaqynyń ortasha mólsheri 6 ese óskenin de aıta ketken artyq bolmas. Otandyq bilim berý sapasyn artty­rý maqsatynda «Nazarbaev ýnıversı­te­ti­niń mártebesi týraly», «Nazarbaev zııat­kerlik mektepteri» jáne «Nazarbaev qory», sondaı-aq «Qazaqstan Res­pýb­lıkasynyń keıbir zańnamalyq aktilerine bilim berý máseleleri boıynsha ózgerister men tolyqtyrýlar engizý tý­ra­ly» zańdar qabyldandy. Bul zańdar­men osy oqý oryndaryna barynsha derbestik jáne akademııalyq erkindik berildi, sondaı-aq olardy qamqorshylyq keńester arqyly basqarý júıesi engizildi. Sessııa barysyndaǵy taǵy bir ma­ńyz­dy sala quqyq tártibi men zańdy­lyq­ty nyǵaıtýǵa baılanysty júrgizil­gen aýqymdy jumystar boldy, dedi Tór­aǵa. Baıandamada qamtylǵan osy sa­ladaǵy barlyq zańdardy tizbelemegen­niń ózinde normatıvtik quqyqtyq aktiler ishinen sot júıesi jáne sýdıa­lar­dyń mártebesi, Joǵary Sot Keńesi, qu­qyq qorǵaý qyzmeti, bıznes pen menshikti zańsyz tartyp alýǵa (reıderlikke) qarsy is-qımyl, qylmystyq zań­na­many izgilendirý men qylmystyq prosestegi zańdylyq kepildikterin kúsheı­tý, ishki ister organdarynyń qoǵamdyq qaýipsizdikti qamtamasyz etý sala­syn­daǵy qyzmetin jetildirý máseleleri tý­ra­ly birqatar zańdardy, sondaı-aq múl­dem jańa – «Medıasııa týraly» Zańnyń qabyldaýynyń ózi biraz jaıdy ańǵartqandaı. Tórtinshi sessııada halyqaralyq qa­tynastar boıynsha zań shyǵarý jumy­synyń kólemi de óte aýqymdy kóringen. Tóraǵanyń aıtýynsha, jetpisten astam halyqaralyq sharttar men konvensııalar jáne kelisimder ratıfıkasııa­lan­ǵan. Osylaısha Parlamenttiń zań shy­ǵa­rý úderisin jurtshylyq nazaryna usyn­ǵan Tóraǵa osy jumystaǵy sheshimin tappaı kele jatqan máselelerdi de ortaǵa saldy. Parlament Májilisiniń qaraýyna engiziletin zań jobalarynyń sapasy týraly qanshama aıtylyp jatqanymen, bul máselede kóńil kónshiterlik nátıje joq deýge májbúr bolyp otyrmyz. Zań jobalaryna qatysty engiziletin materıaldar da tıisinshe resimdelmeıdi. Naq osy sebepten ótken sessııa ishinde Úki­metten túsken 130 zań jobasynyń 72-si nemese jartysynan astamy alǵash kelgen kezinde tirkelmeı, keri qaıta­ryl­dy. Sonyń ishinde 28 joba qazaq tilindegi mátininiń sapasyna baılanysty qabyldanbady. Depýtattar Úkimet usyn­ǵan zań jobalarynyń zańdyq, lo­gı­kalyq, tipti lıngvıstıkalyq jáne gram­matıkalyq sapasyn ótkir synǵa alyp júrgeni belgili, dedi Oral Baıǵonysuly. Al Salyq kodeksine jıi jáne kóp­tep ózgeris engizý praktıkasynyń tu­raq­ty tendensııaǵa aınalǵanyn aıt­paýǵa bolmaıdy. Máselen, 2010-2012 jyldarǵa arnalǵan Respýblıkalyq bıýd­jetti túzetýge tikeleı baılanysty «Qa­zaqstan Respýblıkasynyń keıbir zań­namalyq aktilerine salyq salý má­se­leleri boıynsha ózgerister men to­lyq­tyrýlar engizý týraly» zań joba­syn qaraǵan kezde Májilis depýtattary onyń bıýdjet prosesine múldem qatysy joq úlken bóligin alyp tastady. Tıisti organdar bıýdjetti josparlaý men at­qarý jóninde birshama jumys júrgizip jatqanymen, olardyń bul saladaǵy qyz­meti áli de jetkiliksiz ekenin aıt­pasqa bolmaıdy. Máselen, ótken jyly respýb­lı­ka­lyq bıýdjettiń eki ret naqtylanǵanyna qaramastan, dep jalǵady sózin Tóraǵa, 37 mlrd. 500 mln. teńge ıgerilmeı qal­dy. 41 bıýdjettik baǵdarlama ákimshi­si­niń 26-sy bıýdjettiń oryndalýyn qam­tamasyz ete almady. Onyń ústine bıýd­jet qarajatynyń ıgerilmeýi negizinen sýbektıvti faktorlarǵa baılanysty bolǵany anyqtaldy. Qarjylyq tártip buzýshylyqtardan kelgen shyǵynnyń somasy da ósken. Mysaly, ishki baqy­laý organdarynyń aqpary boıynsha bul soma 2009 jyly 14 mlrd. 600 mln.teńge bolsa, 2010 jyly shamamen 90 mlrd. teńgeni qurady. O.Muhamedjanovtyń sózinen son­daı-aq memlekettik múlikti tıimsiz ári salǵyrt-salaq basqarý saldarynan 43 aksıonerlik qoǵam ótken jyldy 40 mlrd. teńgege jýyq shyǵynmen aıaqta­ǵa­ny málim boldy. Jalǵan memlekettik sek­tordyń jarǵylyq qoryn tolyq­tyrýǵa 284 mlrd. 700 mln. teńge bólin­genniń ózinde osyndaı jaǵdaı oryn alyp otyr eken. Oǵan qosa, áleýmettik-ekonomıkalyq damý boljamdarynyń se­nim­diligin arttyrýǵa áli qol jetkizilgen joq. Osy jaılardy eskeretin bolsaq, Úkimet júıeli sıpat alǵan kemshilikterdi tereń zerdelep, qarjy tártibin neǵurlym óreskel buzatyn atqarýshy organdar basshylaryna qatań sharalar qoldanatyn kez keldi dep oılaımyn. Úkimettiń Parlamentpen eki aradaǵy qarym-qatynasqa arnalǵan jýyrdaǵy otyrysy osy aıtylǵan máselelerdiń sheshimin tabý nıetinen týyndaǵan bolý kerek. Úkimet tarapynan túsinistikpen jumys isteýge degen umtylysty qol­daı otyryp, el Parlamenti halyqtyń múddelerine saı qyzmet etý jolynda bıliktiń barlyq tarmaqtarymen syn­dar­ly yntymaqtastyqqa árdaıym yqy­lasty ekenin ashyp aıtqym keledi, degen Oral Baıǵonysuly bıylǵy jyl­dyń basty ereksheligin – el táýel­siz­di­giniń jıyrma jyldyǵyn basa aıtty. 3 sáýirde ótken kezekten tys prezıdenttik saılaýdaǵy Nursultan Nazar­baevtyń aıqyn jeńisi – irgeli iste­ri­mizdiń naqty dáleli. Saılaýshylardyń 90 paıyzǵa jýyǵy saılaýǵa qatysyp, olardyń 95,5 paıyzynyń Tuńǵysh Prezıdentke daýys berýi Qazaqstan halqy­nyń birligin, sondaı-aq elimizge tán kelisim, turaqtylyq jáne taǵattylyq sııaqty qundylyqtarǵa jáne Elbasy­nyń ustanǵan baǵytyna halyqtyń adal ekendigin aıqyn kórsetti. Osy ýaqyt ishinde Qazaqstanmen birge elimizdiń joǵary ókildi organy da jetilip keledi. Bıyl biz qos palataly Parlamenttiń 15 jyldyq mereıtoıyn atap óttik. Búgingi kúni Qazaqstan parlamentarızminiń sapalyq turǵydan jańa saıası-quqyqtyq qubylys retinde ornyǵyp, óziniń ómirsheńdigi men tıimdiligin dáleldegenin senimmen aıta ala­myz, degen baıandamashy sóziniń aıaǵyn birlese jumys atqarǵan depýtattarǵa, ýaqytpen sanaspaı, tynymsyz eńbek etken eki palata apparattarynyń qyz­met­kerlerine, zań shyǵarýshy organnyń qyzmetin jazyp-kórsetkenderi úshin Parlamentte tirkelgen jýrnalısterge, Úkimet múshelerine, úkimettik emes uıym­darǵa, qoǵamdyq birlestikterge, sondaı-aq zań shyǵarý prosesine atsa­lys­qandardyń bárine alǵyspen tu­jyrymdady. Osylaısha tórtinshi sessııa óz ju­my­syn aıaqtap, depýtattar kanıkýlǵa ketti. Anar TО́LEÝHANQYZY.