Tamyr-tanystyq uǵymy árbir adamnyń mıynda tamyrlap alǵan. «Barmaq basty, kóz qystysyz» is bitpeıdi deıdi jurttyń bári. Jeń ushynan jalǵasqan jemqorlyq jarty qadam attattyrmaıtynyn aıtady. Áıteýir jemqorlyq, sybaılastyq jaıynda árkim sóz etedi. Degenmen onyń shyǵý tegine, jemqorlyqqa qalaı jol berip otyrǵanyna bas aýyrtpaıdy. «Balamdy balabaqshaǵa berdim. Kezeksiz ótkizdim, áıteýir. Beretinin berdik te, ornalastyrdyq». Eldiń aýzyndaǵy osy sózdi siz de estidińiz. Ony sol baqshaǵa aqsha berip aparǵan bala da estidi. «Ulym birinshi synypqa bardy. Apaıyna syılyǵyn berip qoıdym. Durystap qarasyn, oqytsyn dep. Birdeńe ustatpasań, olar balaǵa durys qaramaıdy ǵoı». Bul sóz balasyna qamqorlyq tanytyp, durys bilim alýyna jaǵdaı jasap turǵan sııaqty kóriner. Al shyntýaıtynda, jemqorlyqqa jol berip tur. Jas kúninde adam balasy eliktegish keledi. Aqyn, ánshi, sýretshi bolýdy armandaıdy. Sol armannyń jetegine ilesip, túrli saıystarǵa, músháıralarǵa qatysady. Mundaı jaǵdaıda da ata-ana iske bilek sybana kirisedi. Qazylardan tanys izdeıdi. «Beretinin beredi». Ony bala da biledi. Tizbek osylaı jalǵasa beredi. «Balasyn qatarynan qaldyrmaý úshin» ata-ana qolyndaǵysyn aıamaıdy. Ulttyq biryńǵaı testke kelgende de sol. Oǵan keshegi Jańaqorǵan aýdanyndaǵy jaǵdaı kýálikke júredi-dúr. Testke kirgen 505 balanyń 90 paıyzynyń qolynda daıyn jaýap bolǵan. Memlekettik qupııańyz qolda júr. «Balalarynyń bolashaǵyn oılaǵan» ata-ana qupııańyzdyń qunyn tólep, satyp alǵan. Oqýǵa túsýge de, jumysqa turýǵa da para beremiz. Bilimsiz qalmasyn, jumyssyz otyrmasyn dep. Qujatqa qurylǵan zaman ǵoı qazir. Emhanaǵa, halyqqa qyzmet kórsetý ortalyǵyna, jol polısııasyna áldebir qujat úshin bara qalsańyz, sizge tilene qaraǵan kózderdi kóresiz. Olardyń da alaqany qyshyp otyrady. Alǵysy keledi. Jemqorlyq osylaı jalǵasa beredi. «Ustalmaǵan ury emes». Sózimiz naqty derek pen faktige qurylmasa da, el biletin, estip júrgen áńgimeni aıtyp otyrmyz. Osydan ne ańǵardyńyz? Neni uqtyńyz? Biz mynany túsindik: dál osy psıhologııamen ómir súre bersek, jemqorlyq eshqashan joıylmaıdy. Sebebi, biz balany kózin ashqannan para berýge úıretemiz. «Beregen qolym, alaǵan» prınsıpine baýlımyz. Balabaqshaǵa aqsha berip barǵan, muǵalimi syılyq úshin joǵary baǵa qoıǵan, UBT suraqtaryn satyp alǵan balanyń jemqor bolmasqa amaly bar ma?! О́ıtkeni ony ózimiz, óz qolymyzben jasap otyrmyz. Úıde bergen tálim men tárbıe ońbaı otyr. Taǵy jemqorlyqtyń joly kesilmeı tur dep renjımiz. Aýyl men aýlada ósip kele jatqan bala ár nárseniń óz baǵasy bar ekenin biledi búginde. Oıyn balasynyń aýzynan «satylmaıtyn nárse joq» degendi estigende, tóbe shashymyz tik turǵan. Osy sózdi óz mıy jetip aıtyp otyrǵanyna senesiz be? Árıne, joq. Ol «uıada kórgenin», sanasyna túıgenin aıtty. Baıaǵyda bireý «óziń dıýanasyń, kimge pir bolǵandaısyń?» depti ǵoı kúıip ketip. Bizdiń qoǵamnyń kelbeti de osy ispettes reńk alyp barady. Jemqorlyqpen túzde emes, úıde kúresý kerek. Shańyraǵyńyzda adaldyqty, arlylyqty aıtyp otyrsańyz, sybaılastardyń da sany azaıar edi. Al myna kúıimizben... Áı, qaıdam.
Erjan BAITILES,
Qyzylorda oblysy.
