«Draıv-vodka-apelsın» ishken balalar bolashaǵy men densaýlyǵy ne bolmaq?

Jaqynda Reseı eliniń Hanty-Mansy avtonomııalyq okrýgyna qarasty Nıjnevartovsk qalasynda bir oqýshynyń birneshe banki energetıkalyq kokteıl iship, júrek aýrýynan kenetten kóz jumǵany týraly jazyldy. Mundaı sýsyndar bizdiń eldiń dúken­derinde de kóptep satylýda. Ony shyǵara­tyn kásiporyn da alysta emes,  Almaty oblysyndaǵy Ile aýdanyna qarasty Boraldaı aýylynyń Mendeleev kóshesindegi 17-shi úıge ornalasqan. Anyqtap aıtsaq, osy meken-jaıdaǵy  «Rıs LTD» JShS-i spırti az gazdalǵan sýsyndardy tutyný­shylarǵa jáshiktep ótkerip jatyr. Álsiz alkogoldy sýsyndardy, ádette, eresekterdiń onsha elep-eskere bermeıtini belgili. Sonda onyń eń negizgi tutynýshysy kimder? Árıne, balalar men jasóspirimder! Jazǵy kanıkýl aldynda Taraz qalasyndaǵy bir ustaz lıseı oqýshysynyń qolynan «Djın-tonık-lımon», «Draıv vodka-apelsın» dep ata­la­tyn sýsyndardy kórip qalyp, ata-an­a­symen sóılesýge májbúr boldy. Anyqtaı kele, oqýshyny dúkennen energetı­kalyq sýsyn ákelýge jumsaǵan synyptas dostary ekeni belgili boldy. Al: «Senderge mundaı sýsyndy ishý ne úshin qajet boldy?» degen saýalǵa olardan: «Emtıhan aldyndaǵy daıyndyqqa kúsh-qýat jınaý úshin» degen turǵyda jaýap alyndy... Biz atalǵan sýsyndardyń «minezdemesin» el Úkimetiniń, onyń ishinde Densaý­lyq saqtaý, Bilim jáne ǵylym, Ishki ister mınıstrlikteri basshylarynyń jáne Par­lament depýtattarynyń nazaryna usy­naý úshin quty búıirindegi óte maıda jazýlardy erinbesten oqyp, kóshirip aldyq. Oqıyq: «Djın-tonık-lımon. Ál­siz alkogoldy gazdalǵan sýsyn. Quramy: arnaıy daıyndalǵan sý, kómirqyshqyl gazy, «Lıýks» spırti, qyshqyl retteýshi (lımon qyshqyly), tabıǵı tonık, lımon ekstraty, qant, «Djın» tabıǵı hosh ıisi, konservant (natrıı benzoly). Kalorııa­ly­lyǵy: 72khal/100 ml kem emes. Saqtaý merzimi 12 aı». Dál osy mazmundas jap­syrma qaǵazy bar ekinshi qutynyń syr­tyna tipti... «Draıv. Vodka-apelsın. Ál­siz alkogoldy gazdalǵan sýsyn» dep jazýdan da tartynbapty. Osy rette aıtaıyq degenimiz, balalar men jasóspirimderdiń organızmi tez elitedi, tez ýlanady jáne tez «jeńiledi». Sondyqtan balalar nemese olardyń ata-analary «álsiz alkogoldy gazdalǵan sý­syn» degen jarnamany maldanyp sýsyn­dy úzdiksiz paıdalana berse, olardyń birneshe jyldan keıin álgi qutydaǵy sýdyń qulaqkesti qulyna aınalatyny anyq. Ony mise tutpaı naǵyz spırttiń ózine aýyz salýy da múmkin. Al bul den­saý­lyqqa óte zııan. Balalardyń minez-qulqy men júıkesine de keri áser eteri sózsiz. Mysaly, joǵaryda aıtylǵan Hanty-Mansy avtonomııalyq okrýgindegi kóz jumǵan 15 jasar oqýshy birneshe banki alkogolsiz (!) kokteıl ishkenniń ózinde ómirimen qoshtassa (medısına qyzmet­ker­leri osyndaı qorytyndyǵa kelip otyr), bizdiń oqýshylar «Lıýks» spırti qosylǵan gazdalǵan sýsynmen kóńili qalaǵanynsha «shól» basyp, «kúsh» jınaýda. Endeshe, bul másele  ata-ana men ustazdy da alań­datpaı qoımaıdy. Al biz olardyń janaı­qaıyn joǵaryǵa jetkizbeıinshe jaıbara­qat otyra almadyq. Sońǵy kezderi Almaty, Shymkent, Taraz jáne taǵy basqa qalalarda oqýshylar arasyndaǵy tóbeles jıilep, onyń aıaǵy on ekide bir gúli ashylmaǵan órimdeı balalardyń ólimine ulasýda. Álbette, onyń basqa da túrli sebepteri men saldarlary bar ekeni belgili. Degenmen, «Draıv. Vodka-apelsın» sýsynynyń qandy oınatatyn «qyzýyn» da joqqa shyǵara almasaq kerek. Sondyqtan aty atalǵan mınıstrlik bas­shylary, halyq sózin sóılep júrgen de­pýtattar men senatorlar bir jaǵadan bas, bir jeńnen qol shyǵara otyryp, atalǵan sýsyndardyń adam ómirine, onyń ishinde balalar men jasóspirimder aǵza­syna qansha­lyqty paıdasy men zııany baryna muqııat saraptama jasaýǵa jáne onyń elimiz bo­ıyn­sha kimderge, qansha jastaǵy tutyný­shy­larǵa ótkerilýi kerektigin anyqtaýda múddelilik tanytsa deımiz. О́ıtkeni, el bolashaǵy – balalar men jasós­pirimder ómiri mem­leket úshin bárinen qymbat. Kósemáli SÁTTIBAIULY, Jambyl oblysy.