«Eı, tákappar dúnıe, maǵan da bir qarashy!»

«О́rtke tıgen daýyldaı» ór­shil óleńderimen qazaq poezııa­syna jańa lep, erekshe ekpin alyp kelgen daýylpaz aqyn Qa­sym Amanjolovtyń týǵanyna 100 jyl tolýyna baılanysty aqyn shyǵarmashylyǵyna arnalǵan má­denı is-sharalar jer-jerde ótip jatqany belgili. Osyndaı ıgi sha­ranyń biri taıaýda S.Qojam­qulov atyndaǵy Jezqazǵan qazaq mýzy­kalyq drama teatrynda da ótti. Aqyn óleńimen attas «Eı, tá­kappar dúnıe, maǵan da bir qara­shy!» degen atpen qoıylǵan poe­tı­kalyq qoıylym kóptiń kóńi­linen shyqty. Qoıylymnyń ssenarııin jazǵan ári sahnaǵa shy­ǵar­ǵan rejısser teatrdyń talant­ty aktrısasy Raıhan Ibraeva. Jınalǵan qópshilik aqyn óleńderi birinen soń biri kezekpen oqylatyn ádettegi jyr keshin kútip otyrǵan. Alaıda, qoıylym­nyń ózgeshe bastalýynyń ózi bul shyǵarmanyń kóterer júgi sal­maq­ty ekenin baıqatty. Júrekti terbeter áýenmen birge sahna shy­myldyǵy jaıymen syrǵyp ashyl­ǵan sátte kózge túskeni – sahna buryshynda turǵan shaǵyn ústel.Ústel ústinde kitap-qaǵaz, balaýyz sham. Beıne aqyn Qasym túnimen maıshamnyń jaryǵymen burqyra­typ óleń jazyp, ornynan endi turyp ketkendeı. Sol kezde kórermen zalynan kóterilgen eki-úsh jas ústeldi jaǵalaı otyrdy. Sahna tórindegi portretten olar­ǵa «Sen netken baqytty ediń keler urpaq?» – dep aqyn ári qyzyǵa, ári synaı qarap turǵandaı. Balalardyń biri Qasym Aman­jo­lovtyń: Balalar – bizdiń bolashaq! Súısinemiz. Súıemiz. Bul bolashaq tamasha-aq, Bolashaqqa ıemiz, – degen jyr jol­daryn oqyp, bolashaqtyń ıesi – búgingi jastarǵa úlken senim art­qan, jany – ot, rýhy – bıik aqyn­nyń artynda qaldyrǵan mol murasy týraly ne biletinderin or­taǵa salýǵa shaqyrdy. Qalǵan­dary bul usynysty qoldap, aqyn­nyń almas qylyshtaı jarqyl­daǵan óleń­derin birinen-biri ilip alyp, jigerlene oqı jóneldi. Sahnadaǵy qoıy­lym kórinisteri de osy jastardyń ortaǵa salǵan oıy, tolǵanystary sııaqty órbidi. Aqyn ómiri men shyǵarmashyly­ǵynyń basty-basty kezeńderi – balalyq jáne jalyndy jastyq shaq, araıly Almatydaǵy aqyndyq qalyptasý kezeńderi men Uly Otan soǵysy, soǵystan keıingi shabytty shyǵarmashylyq jyldary qamtyl­ǵan qoıylymnyń kóptiń kóńilinen shyǵýy úshin teatr ártisteri men Jezqazǵan mýzykalyq kolledji akterlik fakýltetiniń stýdentteri barynsha kúsh saldy. Alǵashqy kórinis Qasymnyń balalyq shaǵy, ákeden jastaı qa­lyp, jetimdiktiń taqsyretin tart­qan kezi týraly syr tolǵaıdy. Qys. Qystaý. Ata-meken Qyzyldaǵy Ertteýli attar toly qora mańy. Tompańdap úıge jalǵyz kele jattym, Toıdyryp kúresinniń syrǵanaǵy.   Jarmasyp bosaǵaǵa úıge engende, Túskendeı boldy júrek yrshyp jerge, – Sup-sulyq jatty ákem aldymyzda, Búrkenip jaınamazyn oń jaq tórde, – dep tebirenedi jetimdiktiń taýqymeti ıyǵyna erte túsken bala Qasym áke tabyty janynda turyp. Budan keıingi kórinisterde Qa­sym­nyń Oral pedagogıka ınstı­týtynda oqyǵan jalyndy jastyq shaǵy, Almatyǵa kelip jýrnalıstik qyzmetke kirisken, aqyndyqqa birjola bet buryp, Abaı úlgisine, aý­darmashylyqqa den qoıǵan jáne qazaq poezııasynda óz únin tanyt­qan kezderi kezeń-kezeńimen kórinis taýyp, osyǵan oraı syrshyl sezimge toly, jigerli jyrlary oqyldy. Qazaqtyń keń dalasyn, Sary­arqanyń sary jaılaýyn, Ertisteı sulý ózenin, Oraly men Jaıyǵyn, aqbasty Alataýyn jalyndy mahabbat, sarqylmas saǵynyshpen jyr­laǵan Qasymnyń: Qosh bol, dosym, jaqynym, Ýaqyt tyǵyz, sóz qysqa. Ketip bara jatyrmyn, Surapyl bir soǵysqa, – dep maı­danǵa attanyp, ot pen oqtyń ortasynda júrip, janartaýdaı ja­lyndy jyrlarymen alapat soǵys­tyń adamzatqa ákelgen apatyn, ómir men ólimniń arpalysyn, jaýyn­gerlerdiń erlik sıpatyn shynaıy kórsetken aqynnyń bólekshe tulǵa­syn teatr akterleri Erke Báı­deshov, Jasulan Túsipbekov, Baqyt­jan Ibraev, Ábilqasym Shoman­uly, Qurman Igibaev, Temirjan Janbotaev «Sen – fashıssiń, men – qazaqpyn», «Syrlasym», «Aqyn ólimi týraly ańyz», «Baýyrjan», «Dostar, qaıda júrsińder?», «Ús­tim­de sur shınelim» degen óleńderi arqyly áserli jetkize aldy. Alapat órttiń ortasynan aman shyqqan aqyn júrek : Keldim seni saǵynyp, Altyn uıam – Almatym. Keń kósheńde basar nyq, Men bir aqyn – soldatyń, – dep shattana jyrlaıdy. Aqyn óleń­deriniń osy kezdegi basty taqy­ryby mahabbat , batyrlyq, erlik , týǵan jerdiń jasyl jaılaýy, tastan-tasqa sekirgen bal bulaǵy ekenin kórermen «Almaty», «Sa­qyp­jamal», «Mahabbat perishtesi», «Darıǵashym» t.b. óleńder arqyly tanydy. Bir sózben aıtqanda, lapyl­daǵan jalyndaı ekpinimen qazaq poezııasyn dúr silkindirgen Qa­sym Amanjolovtyń máńgi ólmes óleńderi men teatrdyń ánshi-ártisteri Dúısen Kenjeev, Ábil­qasym Shomanuly, Jasulan Tú­sip­bekov, Aınur Dosymbaeva oryn­daǵan aqynnyń sózderine jazylǵan qazaq kompozıtor­lary­nyń «Darıǵa, sol qyz», «Týǵan jer», «О́zim týraly», «Oralym», «Jas dáýren», «Alma baǵynda», «Aqsáýle» sııaqty ánderiniń qudi­retti rýhy kórermenniń júregin baýrap, júrekterine ystyq lep týǵyzyp, erekshe kúıge bóledi. Qazaqstannyń halyq ártisi, Qa­zaqstannyń eńbek sińirgen qaırat­keri Dosjan Janbotaev erekshe jigermen oqyǵan aqynnyń «Eı, tákappar dúnıe, maǵan da bir qarashy!» atty óleńi qoıylym­nyń sońǵy núktesi, qorytyndy túıini boldy. Úmitaı MOLDABERGEN, S.Qojamqulov atyndaǵy  mýzykalyq teatry ádebıet bóliminiń meńgerýshisi. Jezqazǵan qalasy.