Uly Daladaǵy myńjyldyq - tarıhtyń jańa dáýiri (Elbasynyń 15 jeltoqsandaǵy sózi)

Táýelsizdiktiń 25 jyldyǵy qutty bolsyn!

Memleket basshysy Nursultan Nazarbaev Qazaqstan Respýblıkasy Táýelsizdiginiń 25 jyldyǵyna arnalǵan saltanatty jınalysta sóz sóıledi

 

Qymbatty otandastar!

Barshańyzdy eń uly merekemiz, ári eldigimizdiń asqar asýy – Táýelsizdiktiń 25 jyldyǵymen shyn júrekten qut­tyq­taımyn! Biz 1991 jyly 16 jeltoqsanda Táýel­sizdigimizdi jer júzine jarııalap, kúlli álemge pash ettik. Aldymen kóne túriktiń bórili baı­raǵynyń murageri – Kók Týymyzdy Bi­rikken Ulttar Uıymynyń tórinde jel­birettik. Ánuranymyzdy álem kóginde áýe­let­tik, Eltańbamyzdy máńgilik mórge aınaldyrdyq. Tól teńgemizdi engizip, Ata Zańy­myzdy qabyldadyq, Qarýly Kúshteri­mizdi quryp, Shekaramyzdy shegendedik. Memlekettik tilimizdi álemniń eń bıik minberinen sóılettik. Biz 1500 jyl buryn Kúltegin usty­nynda jazylǵan «Máńgilik El» uǵy­myn jalpyulttyq ıdeıaǵa aınaldyryp, ELDIGIMIZDIŃ 15 ǴASYRLYQ TAMYRYNA NÁR BERDIK, máńgi jasyl etip gúldendirdik. Tereń tarıhymyz ben myńjyldyq bo­lashaǵymyzdy sabaqtastyryp, Máń­gilik El bolýdyń dara jolyna tústik. Búginde biz – ana tilimizdi túletip, ata dinimizdi oraltqan aıshyqty elmiz. Taǵylymdy tarıhymyzdy túgen­degen joraly jurtpyz, barsha qazaqtyń basyn biriktirgen bátýáli ultpyz. Biz – dalamyz ben qalamyzdy birge kórkeıtken qýatty halyqpyz, Arqa tósine Táýelsizdigimizdiń saltanatty sımvoly – elordamyzdy ornatqan jasampaz jurtpyz. Dostyqtyń dara dástúrlerin da­myt­qan birtutas ultpyz, kórshimen tatý, shalǵaımen syılas ómir súrýdiń ónegesin kórsetip, salıqaly syrtqy saıasatyn júrgizgen ulaǵatty ulyspyz. Biz – álemdik qarýsyzdaný isiniń tizginin ustaǵan kóshbasshy halyqpyz, alys bolashaqqa kóz tikken mereıli memleketpiz. Tuǵyry myǵym, mártebesi bıik Táý­el­siz Qazaqstandy biz bárimiz birge jasa­dyq. Men búgingi mereıli sátte el damýyna úles qosqan árbir otandasyma aıryqsha yqylasymdy bildiremin. Kıeli, osy uly memleket qurýǵa, eldi biriktirýge, jasaǵan sharýamyzǵa Alataýdyń baýraıyndaǵy azattyqtyń altyn besigi – almatylyqtar, jaǵasyn qart Kaspııdiń tolqyndary súıgen munaıly ólke – atyraýlyq jáne mańǵystaýlyq aǵaıyn, óndiristi óńir – aqtóbelikter úlken úles qosty. Kenshiler mekeni – qaraǵandylyqtar, baıtaq dalanyń qos juldyzy – sulý Kókshe men Baıanaýyl ólkeleriniń jáne shyraıly Shymkenttiń turǵyndary tolassyz ter tókti. Jer jánnaty Jetisý halqy men aq jaıyq arý meken – batysqazaqstandyq baýyrlar, asty men ústi tarıhı jáne tabıǵı baılyqqa toly kendi Altaı óńiri men talaı tarıhtyń kýási – Jam­byl turǵyndary eren eńbektiń úlgisin kórsetti. Araly oralyp, aq kúrishi jaıqalǵan Syr óńiri, aımaǵy árli, topyraǵy nárli altyn dán dalasy – Qostanaı men Sol­tústik Qazaqstan turǵyndary aıanbaı eńbek etti. Azattyǵymyzdyń aıshyqty aıǵaǵy – astanalyqtar jasampazdyǵyn pash etti. Sizderdiń árqaısyńyzdyń eńbek­terińiz Táýelsizdiktiń tuǵyryn nyǵaıtý jolynda maǵan eresen kúsh qýat berdi. Rııasyz senimderińiz ben sheksiz qoldaýlaryńyz elim úshin tún qatyp, tús qashqan qıyn kúnderde maǵan úlken tirek boldy. Men 25 jyl buryn, 1991 jylǵy 10 jeltoqsanda, Qazaqstan Respýb­lı­kasynyń Prezıdenti qyzmetine resmı kiriser sátte «Elim úshin, halqym úshin, Qazaqstanym úshin tarıhtyń qaı synaǵyna da táýekel dep bas tigýge daıynmyn», degen edim. 25 jyl ótkennen keıin, Táýel­siz­diktiń uly toıynda osy sózimdi sol kúıinde qaıtalaǵym keledi. Men úshin týǵan Qazaqstanyma qalt­qysyz qyzmet etýden artyq baqyt joq.  

Qymbatty otandastar!

Qurmetti qonaqtar!

Búgin men barsha halqymyzdy Otanymyzdyń uly mereıtoıymen qut­tyqtaımyn! Bul – barlyq qazaq­stan­dyq­tardyń jalpyǵa ortaq saltanaty. Táýelsizdiktiń 25 jyly – bizdiń býynnyń ýaqyt ólshemine syımaıtyn teńdessiz erligi. Táýelsizdik – mıllıondardyń qa­­nat­ty úmiti jáne oryndalǵan ǵa­syr­lyq armany. Osy mereıtoılyq jylda Qazaq­stannyń Birikken Ulttar Uıymy Qaýipsizdik Keńesine saılanýynyń sım­voldyq máni bar. Biz ózimizdiń egemen jolymyzdy burynǵy Odaq­tyń 15 jaryqshaǵynyń biri retinde bastadyq. Táýelsizdiktiń 25-shi jyldyǵyn biz jańa jahandyq rólde qarsy alyp otyrmyz. Men sizderdi osy jańa jaýapty mıssııa­men de quttyqtaımyn! Parlamenttiń Táýelsizdiktiń 25 jyldyǵy Deklarasııasyn qabyl­daýy bizdiń uly jetistikterimiz ben jeńisterimiz jáne bolashaqqa belgi­lengen baǵyttarymyz kórinis tapqan mańyzdy saıası-quqyqtyq qujat bolyp tabylady. Qazir tikeleı efırden bizdiń saltanatty jınalysymyzdy búkil elimiz kórip otyr. Sondyqtan osy kúrdeli jyldarda Otanymyzdyń ıgiligi jolynda birtutas otbasy sekildi jumyla jumys istegen barshańyzǵa shyn kóńilden shyqqan rızashylyǵymdy bildirgim keledi. Elimizdegi barsha qazaqstan­dyq­tarǵa, qazir teledıdar ekranynyń al­dyn­da otyrǵan ár qala men aýyl­daǵy adamdarǵa, tipti, osy merekeli kúnderi jumystaryn jalǵastyryp jatqandardyń bárine, barsha aza­mattarǵa – jumysshylar men fer­merlerge, muǵalimder men dári­ger­lerge, ǵalymdar men kásipker­lerge, óner jáne mádenıet qaırat­ker­leri­ne, memlekettik qyzmetkerler men áskerı qyzmetkerlerge, jas­ta­­­ry­­myzǵa rızashylyǵymdy bildi­remin.  

Qymbatty meniń otandastarym!

Búginde Táýelsiz Qazaqstan – tabysty, gúldengen memleket jáne bizdi búkil álem tanıdy. Al 1991 jyly jaǵdaı múldem basqasha edi. Aldymyzda qatań dılemma turdy: «Bolamyz ba, joq álde bordaı tozamyz ba?» – degen. Elimiz «jabaıy kapıtalızmge» qaraı bet alyp bara jatty. Ákimshil-ámirshil ekonomıkanyń kollapsy mıllıondaǵan adamdy ómir súrý múmkindiginen aıyrdy. Túrli sarapshy-symaqtar men saıasatshy-symaqtardyń daýystary jan-jaǵymyzdan tez ydyraıtynymyz ben azamat soǵysy týraly aıtyp, qorqytyp-úrkitýmen boldy. 1990 jyldan bastap Qazaq­stan­nan 3 mıllıon 568 myń adam kóship ketti. Is júzinde, jyl saıyn bir-bir qaladan ketip jatty. Sol jyldary el halqynyń sany 17-den 14 mıl­lıon adamǵa deıin azaıdy. Bul eko­no­mıkamyzǵa qosymsha soqqy bo­lyp tıdi. Álemge biz qyzyq emes edik, ári keregimiz de shamaly bolatyn. Búgin osynyń barlyǵy 25 jyl buryn ǵana boldy degenge sený qıyn. Biraq bári de dál osylaı bolyp edi! Jastardyń qazirgi býynyna bul – ótken tarıh. Biraq eresek býyn osy dramaǵa toly kezeńderdi jaqsy biledi. Biz óziniń is-qımyly men múm­kindikteri qatań shektelgen álemdegi asa kedeı elderdiń biri boldyq. Al búginde barlyq qıyndyqtardy birge eńserip, qýatty bola tústik. Men ózimniń jeke arhıvimnen bir adamnyń – soltústikqazaqstandyq fer­mer Gennadıı Ivanovıch Zenchen­konyń eki hatyn taýyp aldym. Alǵashqysyn men osydan shı­rek ǵasyr buryn, 1991 jyly alyp­pyn. Gennadıı Ivanovıch sol kezde bylaı dep jazypty: «Qurmetti Nursultan Ábishuly! Biz qazir búkil respýblıkamyz úshin kúrdeli kezeń ekenin bile­miz. Ashyǵyn aıtsam, aýylda da jaǵ­daı óte aýyr. Qazir bizdegi 2,5 myń­nan astam ujymsharlar men keń­sharlardyń jaǵdaılary syn kótermeıdi. Jaqynda halyqpen kezdesken kezińizde Siz bylaı de­dińiz: «Otanyń myqty kezde ony súıý de jeńil ári jaǵymdy. Otanyńdy syn saǵatynda súıgen ana­ǵurlym mańyzdyraq». Biz syn saǵaty týǵanyn túsinemiz, biraq Sizdiń balalarymyz ben nemere­lerimizdiń baqytty da baqýatty ómir súrýleri úshin Qa­zaqstandy ósip-órkendegen memle­ketke aınal­dyratynyńyzǵa senim­dimiz. Biz tek Sizge degen senimmen ǵana tir­shilik keshýdemiz!». * * * Gennadıı Ivanovıchtiń ekinshi haty, búginde ol «Qazaqstannyń Eńbek Eri», ústimizdegi jyldyń ba­synda keldi. «Qurmetti Nursultan Ábishuly! «Biz Sizdiń Qazaqstandy ósip-órkendegen memleketke aınal­dy­ratynyńyzǵa senimdimiz». Bul sóz tirkesin men Sizge osydan týra 25 jyl buryn jazǵan hatymda, bárimiz 1990-shy jyldardyń kúr­deli kezeńderin basymyzdan ót­kerip jatqan shaqta jazǵan bola­tynmyn. Mine, búginde, Táýel­sizdigimizdiń 25 jyldyǵy jylyn­da Siz bizdiń barlyq arman-ańsar­la­rymyzdy is júzine asyra aldyń­yz. Bizdiń árqaısymyz Sizdiń aldyńyzda qaryzdarmyz. Meniń óz sharýa qojalyǵym bar. Bul – meniń ómirim, meniń jumysym, meniń tabysym men otbasymnyń ıgiligi. Búginde nemerelerimniń ózi jer emgenniń jerde qalmaıtynyn túısine bastady. Biz búkil elimiz boıynsha myńdaǵan gektar orman ósirip, jańa elorda, joldar, zaýyttar men fabrıkalar saldyq! Siz – bizdiń máńgilik Elbasy­myz­syz! Sizge eńbegińiz úshin, ózińiz qurǵan Qazaqstan úshin rahmet aıtamyz jáne basymyzdy ıemiz». * * * Gennadıı Ivanovıch sońǵy kezderi aýyryńqyrap júr. Búgin osy zalda onyń uly otyr. Ol – osy sharýashylyqty júrgizetin Gennadıı Gennadıevıch Zenchenko. Sizden meniń atymnan Gennadıı Ivanovıchke tez saýyǵyp ketsin degen tilegimdi jetkizýińizdi ótinemin! Osy hattarda bizdiń Táýel­siz­diktiń 25 jylyndaǵy barlyq ómirimiz kórinis tapqan! Qazaqstan bıznesi «kapıtandarynyń» tabys­tary men naqty ómirbaıandary – búginde barshaǵa málim. * * * Áıgili balýan Jaqsylyq Úsh­kem­pirov aýyl sharýashylyǵyna bet buryp, asyl tuqymdy mal bor­da­q­­y­­laıtyn keshen men qasaphana ashty. 12 myń bas iri qarasy bar Jaq­sy­lyqtyń sharýashylyǵy sońǵy 3 jylda 165 tonna et eksporttady. Al Islambek Saljanov qurǵan «Altyn qyran» kompanııasy ekonomıkaǵa 300 mıllıon dollar ınvestısııa salyp, 1000 adamdy jumyspen qamtyp otyr. Kásipkerlerimizdiń áleýmettik jaýapkershilikteri joǵary. * * * Bizdiń bıznesmenderimizde olar­ǵa bastapqy kapıtal bóletin mıl­lıoner ákeleri bolǵan joq. Refor­malarǵa qundylyqtardy naqty adamdar berdi, olar eńbekterimen ózderiniń jáne elimizdiń bolashaǵyn qurdy dep men árkez aıtyp kelemin. Mine, dál sondyqtan Qazaqstan qazir qaı kezdegiden de óz kúshine senimdi kórinedi.  

Qurmetti qazaqstandyqtar!

Otanymyzdyń 25 jyldyq mereıtoıy kúni men bedeldi halyq­aralyq sarapshylar aıtqan táýel­sizdiktiń jeti teńdessiz tabysyn atap kórsetsem deımin. Birinshi. Basty tabysymyz – biz álem kartasynda bolmaǵan memleket – Táýelsiz Qazaqstandy qurdyq. Memlekettik shekaramyz halyqaralyq deńgeıde bekitildi. Memlekettik basqarýdyń Konstıtýsııa negizinde jumys istep turǵan tıimdi júıesi quryldy. Búginde biz zamanaýı Qarýly Kúshter men quqyq qorǵaý júıesin ıelenip otyrmyz. Qazaqstan – yntymaqtastyqtyń barlyq máseleleri boıynsha bedeldi de jaýapkershilikti áriptes. Ekinshi. Jetekshi halyqaralyq sarapshylardyń pikiri boıynsha, elimiz álemge Qazaqstannyń «ekonomıkalyq ǵajaıybynyń» jarqyn úlgisin kórsetti. Nobel syılyǵynyń ekonomıka jónindegi laýreaty Fınn Kıdland myrza «Qazaqstan álemdegi meılinshe jyldam damyp kele jatqan elderdiń biri jáne onyń damý qarqyny tańdandyrady» dep atap ótti. 2012 jyly biz álemniń báse­kege qabiletti eń joǵary damyǵan 50 eli­niń qataryna kirdik. Táýelsizdik jyldary ishinde ekonomıka 20 esege ósti. 1999 jyldan 2016 jylǵa deı­in bizdiń ekonomıkamyz úzdiksiz ósip keledi. Iаǵnı, 25 jyldyń 17 jy­­ly – turaqty ekonomıkalyq ósim. Sarapshylyq baǵalaý boıynsha, Qazaqstan taıaý 10-20 jylda da ekonomıka ósimi boıynsha kóshbasshy elderdiń sanatynda bolady. Biraq álemde jıi aıtylyp júrgen qazaqstandyq ǵajaıyptyń máni odan da tereńde jatyr. Birinshiden, menshik ıeleri men kásipkerlerdiń ósip kele jatqan jańa taby tabysty jumys isteýde. Elde qazir 1 mıllıon 241 myń kásipkerlik qurylym bar. Olar ulttyq baılyqtyń tórtten birin óndiredi. Dúnıejúzilik banktiń «Doing Business» reıtıngi boıynsha, Qazaqstan nebary 1 jylda 51-orynnan 35-orynǵa sekirdi. Ekinshiden, biz ekonomıkanyń tıimdi modelin jasadyq. Bizde kommýnıkasııanyń, óndiristiń, elektr taratýdyń biryńǵaı júıesi bolǵan joq. Biz ony Táýelsizdik jyldary qalyptastyrdyq. Avtomobıl joldary men temir joldar bizdiń baıtaq elimizdiń ár tarapyn tikeleı baılanystyrmaıtyndaı etip salynyp, barlyǵy da soltústikke qaraı ketetin. Qazir «Nurly jol» baǵ­dar­lamasyn júzege asyrý arqyly biz biryńǵaı kólik júıesin qurýdy aıaqtaımyz. Biz ony jahandyq kólik baǵyttarynyń jańa kúretamyry ispetti etip salyp jatyrmyz. 1000 shaqyrym avtomobıl joly, 3000 shaqyrymǵa jýyq temir jol tóseldi. Úshinshiden, 90-jyldardyń basynda biz eshteńe eksporttamaıtynbyz. Búginde 2500-den asa ónim túri 119 elge eksporttalady. Bizdiń eksportymyz 46 mıllıard dollardy quraıdy. Biz jahandyq astyq qoryna aınaldyq. Biz ekinshi ındýstrııalyq besjyldyqty júzege asyryp jatyrmyz. Barlyǵy myńnan asa jańa óndirister ashyldy. Buryn eshqashan bizdiń jerimizde avtomobıl, lokomotıv, vagon, tikushaq óndirisi jáne basqa da kóptegen óndiris bolǵan emes. Búginde elimizde buryn shyǵarylmaǵan 500 jańa ónim túrin shyǵarý isi ıgerildi. Tórtinshiden, 265 mıllıard dollar tikeleı sheteldik ınvestısııa halqymyzdyń ıgiligine jumys istep jatyr. Teńge aınalysqa engizilgen 1993 jyldan bergi 23 jyl boıy tikeleı sheteldik ınvestısııalardyń turaqty kelýi baıqalyp otyr. Bul – álemdik bıznestiń jahandyq senimi. Eń qıyn jyldary bizge Brıtısh Petroleým, Shell, Ekson Mobıll, Shevron, Adjıp, Djeneral Elektrıks, Djeneral Motors, Mıttal, Toıota, Samsýng sııaqty kóptegen basqa da ınvestorlar keldi. Elimizge úlken qarajat qana emes, tehnologııa, ǵylym ákelip, azamattarymyzdy zamanaýı deńgeıde jumys isteýge úıretken barlyq ınvestorǵa jáne Qazaqstannyń dostaryna rızamyn. Biz sizderdiń kompanııalaryńyzben jemisti yntymaqtastyqty jalǵastyratyn bolamyz. Búgin men barsha qazaqstan­dyq­tardy jáne bizdiń ınvestorlardy ǵasyr jobasy – Qashaǵan munaı jáne gaz kenishiniń iske qosylýymen quttyqtaǵym keledi. Bul – álemdik energetıka salasynda sońǵy 50 jylda bolǵan eń iri oqıǵa. Elimizdiń osy jańa jeńisi Táýelsizdiktiń 25 jyldyǵynda aıryqsha sımvoldyq mánge ıe. Úshinshiden, biz beıbitshilik pen kelisimniń biregeı modelin qalyptastyrdyq. Jalpy halyqtyń qalaýymen qurylǵan Halyq assambleıasy barlyq ultty qanatynyń astyna alyp, basyn biriktire bildi. Eń bastysy, kez kelgen adam «Men – qazaqstandyqpyn, bul – meniń elim, men munda baqytymdy taptym!» dep aıta alatyn ádiletti qoǵamdy ornattyq. * * * Biz qasıetti QAZAQ TILI men ULTTYQ MÁDENIETIMIZDIŃ jahandyq gýmanıtarlyq keńistikke erkin enýin qamtamasyz ettik. Qazaqtyń tili Birikken Ulttar Uıymy Bas Assambleıasynyń tórinen estilýde. Ol ǵaryshtan da estildi. Ol búginde ınternettiń de tili, otandyq aqparat quraldarynyń basym kópshiligi qazaqsha shyǵady. Esterińizde bolsa, bir kezde Almatyda bir ǵana qazaq mektebi bar edi. О́tken 25 jylda elimizde qazaq tilinde bilim beretin bir myńnan astam mektep ashyldy. Bizdiń tilimizdi Amerıka Qurama Shtattary, Ulybrıtanııa, Germanııa, Qytaı, Ońtústik Koreıa, Majarstan, Polsha, Ázerbaıjan men Armenııa sııaqty elderdiń beldi ýnıversıtetterinde oqytady. Búgingi tańda mektep oqýshy­larynyń úshten ekisinen astamy, stýdentterdiń 60 prosentke jýyǵy memlekettik tilde bilim alady. Elimiz boıynsha qazaq tilin oqytatyn 350 ortalyq tabysty jumys isteýde. Biz óshkenimizdi jandyryp, jo­ǵalt­qanymyzdy túgendegen «Má­de­nı mura» strategııalyq jobasyn júzege asyrdyq. Elordamyzda teńdessiz óner ordasy «Astana Opera» teatry men Ult­tyq Mýzeı jemisti qyzmet kór­setýde. Táýelsizdik jyldarynda elimiz­degi mýzeılerdiń sany eki esege kóbeıdi. 25 jańa teatr men jańa konsert zaldary ashyldy. Bıyl Astanada taǵy bir biregeı oqý oryny – Horeografııa akademııasy alǵashqy shákirtterine esigin aıqara ashty. Mundaı oqý orny ár bir elde ashyla bermeıdi. Bizdegi ashylǵan akademııa dúnıede 10-shy bolyp sanalady. * * * Tórtinshiden, biz uly muramyzdyń injý-marjanyn – jańa elordamyz Astanany bolashaq urpaq úshin saldyq. Astana – planetamyzda HHI ǵasyrda paıda bolǵan birinshi astanalyq qala. Elordanyń mıllıonynshy turǵynynyń bıylǵy mereıtoı jyly dúnıege kelgeni de nyshandyq mánge ıe. 1990 jyldardyń eń aýyr kezeńderinde Astana bizge úmit qanatyn syılady jáne úlken qıyndyqtardy eńserýdi úıretti. Qıyn kez bolatyn. Bári jetispeıtin. Eńbekaqy, zeınetaqy tólenbedi. Biraq biz sol qıyndyqtardyń bárin eshteńege qaramastan eńserip, elordamyzdy saldyq. Elordamyz qasıetti Táýelsizdik rýhynyń – Jasampazdyq pen birlik rýhynyń qaınar kózine aınaldy! Astana búginde óz tarıhynyń bas­taýynda ǵana tur. Ol bizdiń mem­lekettik qýatymyzdyń bıik sam­ǵaýyn beıneleı otyryp, jyldan-jylǵa ajarlanyp keledi. Biz ony álemniń máńgi qalalarynyń biri etý úshin bárin jasaımyz, óıtkeni As­tana degenimiz Táýelsizdiktiń kıesi. Besinshiden, ekonomıkalyq ǵa­jaıyptyń arqasynda biz qazaq­standyqtardyń ál-aýqatyn shynaıy ósirýge qol jetkizdik. Qazaq­stan halqynyń 35 paıyzy 1996 jyly kedeıshiliktiń sheginde qalyp qoıǵan edi. Táýelsizdik jyldary kedeıshilik sheginde ómir súrip jatqan turǵyndardyń úlesi 12,5 esege – 2,5 paıyzǵa deıin qys­qardy. Eń damyǵan elderde mundaı kórsetkish joq. Biz Jalpyǵa Ortaq Eńbek Qo­ǵa­my biregeı ıdeıasyn tabysty júzege asyryp jatyrmyz. Bizde jumyssyzdyq 2,6 esege qysqardy. Sońǵy besjyldyqta biz jylda orta eseppen 270 myń jańa jumys ornyn ashyp kelemiz. Keıingi on jarym jyl ishinde ortasha eńbekaqy men zeınetaqy 10 eseden astamǵa ul­ǵaıdy. Aýyldy kóterýdiń aý­qym­dy baǵdarlamasy júzege asyryl­dy, aýyldyqtardyń turmys deń­geıi ósti. Osy jyldar ishinde biz álemdik eko­nomıkalyq daǵdarystarǵa qara­mastan áleýmettik salaǵa aıryqsha nazar aýdardyq. Áleýmettik shy­ǵystar 25 jylda 26 mıllıon teń­ge­den 4,8 trıllıon teńgege deıin ósti. Bul el bıýdjetiniń 46 paıyzy. Biz bul jumysty jalǵastyra beremiz. Úkimetke kelesi jyly zeınet­aqy kólemin 2016 jyldyń deń­geıi­ne qatysty 20 paıyzǵa kóterýdi tap­syramyn. Bul shara 2 mıllıon 100 myń qazaqstandyqty qamtıdy. Son­daı-aq, bala týýyna baılanysty bir jolǵy memlekettik járdemaqy kólemin 2017 jylǵy 1 shildeden bastap 20 paıyzǵa ósirýdi tapsyramyn. * * * Biz taǵdyrdyń jazýymen shar­tarapqa shashylǵan baýyrlary­myzdyń basyn qostyq. Memleket tarıhı Otanymen qaýyshqan bir mıllıon qazaqtyń basyna baspana, ózine jumys berip, bar qamqorlyǵyn jasaýda. Olar Táýelsiz memlekettiń azat azamattary retinde Qazaq eliniń qara shańyraǵyna ýyǵyn shanshyp, keregesin jaıýda. Atamekenine aǵylǵan qazaqtyń kóshi 25 jyldan beri bir sát te toqtaǵan emes, qazir de jalǵasýda. Osy jyldarda halyqty turǵyn úımen qamtamasyz etý jónindegi dáıekti saıasattyń arqasynda 1 mıllıonnan astam otbasynyń baspana jaǵdaıy jaqsardy. Elimiz boıynsha 2700-den astam balabaqsha jáne jekemenshik shaǵyn ortalyq ashyldy. Elimizdiń túkpir-túkpirinde 1350 mektep jańadan boı kóterdi. Álemdik deńgeıdegi Nazarbaev Ýnıversıtet joǵary deńgeıdegi alǵashqy myń mamandy daıyndap shyǵardy. Barlyq óńirlerde 20 zııatkerlik mektep ashyldy. «Bolashaq» baǵdarlamasy aıasynda 12 myń jas órenge álemniń eń beldi oqý oryndarynda bilim alýǵa stıpendııa berildi. Biz osy ýaqytta 1300-den astam densaýlyq saqtaý nysanyn salyp, olardy eń zamanaýı quraldarmen jabdyqtadyq. Osy rette, maǵan jaqynda dári­ger Názıgúl Yrymbaevadan hat keldi. «Men – dárigermin, 26 jyldan beri medısına salasynda qyzmet isteımin. Toqsanynshy jyldardaǵy qıyn sátter áli kúnge deıin kóz aldymda. Muqtaj jandarǵa der ýaqy­tynda jetip, sapaly kómek kórsetý bizdiń armanymyz edi. Siz sol armanymyzdy oryn­dadyńyz! 2011 jyldan beri sanıtarlyq avıasııa áýe kemesimen 6700 ret saparǵa shyǵyp, 8,5 myń adamǵa jedel kómek kórsetti. Sonyń arqasynda ómirge qaıta oralǵan jandardyń Sizge aıtqan alǵys, batalaryn tebirenbeı tyń­daý múmkin emes» dep jazypty. Shynynda da, toqsanynshy jyl­dardyń basyndaǵy jáne búgin­gi medısınanyń arasy jer men kókteı. Jańa emdeý ortalyqtarynan ózge, elimizde 49 jyljymaly me­dısınalyq keshen jumys isteıdi. Bul keshender 5 jylda alys aımaqtardaǵy 3 mıllıonnan astam adamǵa kómek kórsetti. Arnaıy medısınalyq poıyz­dar 151 myń shaqyrym joldy jú­rip ótip, 300 myńnan astam turǵyn­ǵa dárigerlik járdem berdi. Osynyń arqasynda eń alys aýyldardyń turǵyndary da asta­na­lyq deńgeıdegi sapaly kómek alýda. Elimizde sábılerdiń dúnıege kelýi 55 prosentke ósti, turǵyn­dar­dyń ortasha ómir uzaqtyǵy 72 jasqa jetti. Qazaqstan – medısınalyq týrızm eline aınaldy, bizge alys-jaqyn shetelderden naýqastar emdelýge keledi. Búırek, baýyr, ókpe, júrek sııaqty aǵza múshelerin transplan­tasııalaıtyn kúrdeli operasııa­lardyń bári ózimizde jasalady. Bizdiń elimiz jasandy júrek ornatýdan álemde Germanııa men AQSh-tan keıingi úshinshi orynda tur. Elimizdiń medısınasyn álemdik deńgeıge kótergen eki dáriger – Iýrıı Vladımırovıch Pıa men Serik Qýandyquly Aqsholaqov. Olar kúrdeli zertteýler jasap, ǵylymǵa tyń jańalyqtar ákeldi, otandyq medısınany álemge tanytty. Sondyqtan, ekeýi de Eńbek Eri atanyp, qurmetke bólenip otyr. * * * Altynshy. Qazaqstan jańa modeldi yqpaldastyrýdyń bastama­shysy boldy. Men sonaý 1994 jyly aıtqan eýrazııalyq ıntegra­sııa týraly ıdeıamdy júzege asyrýǵa 20 jyl boıy tabandy túr­de umtyldym. Búginde biz Arme­nııa, Belarýs, Qyrǵyzstan jáne Reseımen birge Eýrazııalyq eko­no­mıkalyq odaqqa qatysyp otyrmyz. Álemniń ondaǵan memleketi Eý­razııalyq ekonomıkalyq odaqpen yntymaqtasqysy, sonyń ishinde erkin saýda aımaǵyn qurý arqyly yntymaqtasqysy keledi. Ońtústik Koreıa da, Izraıl memleketi de bizdiń odaqpen erkin saýda aımaǵyn qurǵysy keledi. Eýrazııalyq ıntegrasııanyń mańyzdy aspektileri AО́SShK jáne Shanhaı yntymaqtastyǵy uıymy sııaqty Qazaqstannyń bastamasymen nemese qatysýymen qurylǵan uıym­dardyń qyzmetinde kórinis tap­qan. Integrasııa – senim, dostyq, óńir­degi turaqtylyq. Sondyqtan men Eýrazııanyń barlyq elin tyǵyz yq­paldastyqqa jáne seriktestikke shaqyramyn! Jetinshi. Búginde álemdik jetek­shi saıasatkerler men halyqaralyq sarap­shylar Qazaqstandy jahan­dyq antııadrolyq qozǵalystyń kósh­basshysy jáne júıeli bitim­gershi retinde moıyndaıdy. BUU-nyń jańa Bas hatshysy Antonıý Gýtterısh myrza As­ta­nada ót­ken kezdesýimiz barysyn­da Qa­zaqstannyń «dıalog pen ara­aǵaıyndyqtyń baı dástúrine ıe bola otyryp, BUU-ǵa halyq­ara­lyq shıelenisti azaıtýǵa jáne álem­dik arenada kópir salýǵa kómek­tesetinin» atap ótti. Qazaqstannan Táýelsizdiginiń alǵashqy kúninen bastap-aq búkil álemdi qamtıtyn ıdeıalar taralýda. Egemendik qarsańynda biz ıadrolyq arsenaldan bas tartyp, Semeıdegi ıadrolyq synaq polıgonyn japtyq. Osy oqıǵamen baılanysty ataý­ly kún búkil álemde Iаdrolyq synaqtarǵa qarsy halyqaralyq is-qımyl kúni retinde atalyp ótedi. BUU Bas assambleıasy byltyr bizdiń usynysymyzben ıadro­lyq qa­rýdan azat álem qurý týra­ly jal­pyǵa ortaq deklarasııa qa­byl­dady. * * * Jyldar ótedi, jańa zaman je­tedi. Túptiń túbinde jappaı qyryp-joıý qarýy kelmeske ketedi. Adam balasy ózine ózi or qaza­tyn qaterli qadamynan túptiń tú­binde bas tartady. Sol zamandarda adamzat osy uly istiń qazaq dalasynda bastalǵanyn, ony qazaq balasy bastaǵanyn alǵys aıta otyryp eske alatyn bolady degen sóz – oryndy sóz. * * * Azııadaǵy ózara is-qımyl jáne senim sharalary keńesin shaqyrý týraly bastama iske asty. Qazir ol Azııadaǵy eń aýqymdy qaýipsizdik qurylymy. 2010 jyly EQYU-ǵa bizdiń tór­aǵalyq aıasynda ázirge uıymnyń osy júzjyldyqtaǵy jalǵyz sam­mıti – EQYU-nyń Astana sammıti tabysty ótkizildi. Kúrdeli kezeń bolǵan 2011-2012 jyldary biz Is­lam yntymaqtastyǵy uıymyna tóraǵalyq ettik. Qazaqstan TMD-da birinshi bolyp dúnıejúzilik EKSPO-2017 «Bo­lashaq energııasy» kórmesin As­tanada ótkizý quqyǵyna qol jet­kizdi. Oǵan 100-den asa memle­ket jáne 10 halyqaralyq uıym qaty­sady. Jahandyq qarama-qaıshy­lyqtar shıelenisip turǵan kezde Qazaqstan álemdik qoǵamdastyqqa bitimgerliktiń dáıekti negizdelgen strategııasyn usyndy. Ol meniń «Álem. XXI ǵasyr» ma­nıfesimde egjeı-tegjeıli baıan­dalǵan. Bizdiń syrtqy saıası basym­dy­lyqtarymyz – HHI ǵasyrdyń syn-qaterlerine tótep bere alatyn já­ne uzaq merzimdi ulttyq múdde­ler­di qamtamasyz etýge baǵyt­tal­ǵan bel­sendi, jan-jaqty jáne teńge­rim­­di syrtqy saıasatymyz ózger­meıdi. Bizdiń basymdyǵy bar syrtqy saıası baǵyttarymyz Reseımen, Qytaımen, AQSh-pen, Eýropalyq odaqpen yntymaqtastyqty damytý bolyp sanalady. Qazaqstan Eýrazııanyń ortasynda ornalasqan jáne Ortalyq Azııanyń bir bóligi bolyp tabylady. Munda kóp ǵasyrlyq tarıhy ózara baılanysqan 70 mıllıon­daı adam turady. Bizdiń rynok­tary­myzdyń ashyqtyǵy men ıntegrasııa­sy ekonomıkanyń ósýine jol ash­paq. Sondyqtan da biz óńirdiń múm­kindikterin júzege asyrýǵa tıis­piz. Azııa men Taıaý Shyǵystyń negizgi elderimen ózara is-qımyldar úlken mańyzǵa ıe. Rekordtyq qysqa tarıhı kezeń­de biz osynaý jeti asqaq shyńdarǵa qol jetkizdik. Jańa eldiń irgesin qalaǵan bú­gingi zamandastardyń eren eńbegi ýa­qyt óte kele, tipti myń jyldan keıin de urpaqtarymyzǵa Otany­myzdy odan ári ilgeriletý jolynda demeý bolyp, septigin tıgize beredi dep senemin.  

Qurmetti otandastar!

Jańa memleket qurý men reformalardyń eń aldymen kúshti prezıdenttik bılik arqyly ǵana qamtamasyz etiletinin Táýelsizdik tarıhy kórsetip berdi. Memleket damýynyń jańa satysy eldegi isterdiń jaǵdaıy úshin Parlament pen Úkimettiń jaýapkershiligin kúsheıtý máselesin kún tártibine qoıyp otyr. Qazaqstan bizdiń Konstıtý­sııa­myzda kórsetilgendeı, prezıdenttik basqarý formasyndaǵy memleket bolǵan, qazir de solaı jáne alda da solaı bola beredi. Sonymen birge, ókilettilikterdi Prezıdent, Úkimet jáne Parlament arasynda bóliske salý máselesin qaraıtyn ýaqyt ta keldi. Arnaıy komıssııa osy máselelerdi zerttep, tıisti zańdarǵa, múmkin Konstıtýsııaǵa da ózgerister engizý boıynsha usynys engizýi tıis.  

Qurmetti qazaqstandyqtar!

Qazir osy zalda men ózim osydan 24 jyl buryn, Táýelsizdiktiń birinshi jyldyǵyn merekeleý kezinde aıtqan sózimdi qaıtalaǵym keledi. «Eshkim de biz úshin Qazaqstandy qaıta jańǵyrtpaıdy, ol úshin álemdik qoǵamdastyqta oryn alýǵa qol jetkizbeıdi, bizdiń ómirimizdiń standarttaryn kótermeıdi». Bul sózder búginde de kókeıkesti kúıinde qalyp otyr. Ýaqyt pen araqashyqtyqtardy syǵymdaı otyryp, HHI ǵasyr qarqynǵa qarqyn qosýda. Búginde álemde orasan zor tehnologııalyq ózgerister adam sengisiz jyldamdyqpen oryn alýda. Taıaýdaǵy 15-20 jylda adamdar ómiriniń barlyq salalary túbegeıli túrde ózgeretin bolady. Jasandy ıntellekt, adamsyz basqarylatyn kólik, 3D-baspa, gendik jáne bıoınjenerııa ónerkásipti, qurylysty, kólikti, aýyl sharýashylyǵyn, qyzmet kór­setý salasyn, medısınany tolyq­taı ózgertetin bolady. Álemniń búkil elderi birtindep jańǵyrmaly energııa kózderine kóshpek. Búgin jahandyq ekonomıkanyń jańa úlgisi týyndap keledi, sonymen birge, halyqaralyq qatynastardyń jańa qaǵıdattary da bekı túsýde. Sońǵy 2-3 júzjyldyqta ústemdik qurǵan qoǵamdyq salttyń ornyna múlde jańa formattar men damý modelderi kelýde. Sonymen birge, aǵymdaǵy júzjyldyqtyń dınamıkasynda ýaqyttyń kóptegen úreıli belgileri de bar. Biz ony baıqap otyrmyz. Jetekshi derjavalar arasyndaǵy qarsy turýshylyqtar, azamat soǵystary men etnosaralyq daý-janjaldar, terrorızm, ashtyq pen epıdemııa qateri jańa kúndelikti ómir shyndyǵyna aınaldy. Osydan 7 jyl buryn bastalǵan jahandyq daǵdarys eshqaıda ketken joq. Ol kún saıyn óse túsip otyrǵan gıperdaǵdarysqa ulasty. Ashyǵyn aıtaıyn – elde soń­ǵy 3 jylda qabyldanǵan jańa baǵ­dar­lamalar men zańdarsyz ahýal áldeqaıda shıelenisti bolar edi. Munyń ózimiz qabyldaǵan Ult josparyna da, «2050» Strate­gııasyna da, «Nurly jol» baǵ­dar­lamasyna da, ındýstrııalyq damý baǵdarlamasyna da qatysy bar. 34 jyldan keıin keletin 2050 jyldyń perspektıvasy, ol qazir alys sııaqty kórinedi – bar bolǵany tarıhtyń shaǵyn bóligi ǵana. Bizde ózimizdiń qaıda bara jatqanymyz jóninde aıqyn baǵyt jáne azamattarymyzdyń ózekti má­selelerin sheshý úshin naqty is-qı­myldar baǵdarlamasy bar. 2050 jylǵa deıin biz álemniń eń damy­ǵan 30 eliniń qataryna enetin bolamyz. Qazaqstan orta tap úlesi ba­sym­dyqqa ıe elge aınalmaq. 2050 jylǵa qaraı shaǵyn jáne orta bız­nes IJО́-niń búkil kóleminiń kem de­gen­de 50 paıyzyn óndiretin bolady. Ol úshin qazir Ult jospary sheńberinde bıznesti júrgizý úshin qolaıly jaǵdaılar jasalýda, ınfraqurylym jańǵyrtylyp, adamı kapıtalǵa ınvestısııalar ulǵaıtylýda. Ulttyq ekonomıkanyń ósýi eńbek ónimdiligin ulǵaıtý arqyly qamtamasyz etiletin bolady. Ol bes esege – bir jumysshyǵa 120 myń dollarǵa deıin ulǵaımaq. Biz damýdyń ınnovasııalyq modeline kóshýdi qamtamasyz etemiz. Indýstrııalandyrýdyń aǵymdaǵy ekinshi besjyldyǵy sheńberinde 300-den astam jańa óndirister ashylatyn bolady. 2050 jylǵa deıin 2 mıllıondaı turaqty jumys oryndary qurylmaq. Bul oraıda, «Barsha úshin jalpyǵa ortaq kásiptik bilim» baǵdarlamasy boıynsha bilikti jumysshy mamandyqtarynyń 1 mıllıonǵa jýyq kadrlaryn daıyn­daý úlken ról atqaratyn bolady. Ǵylymı zertteý taldamalaryna shyǵyndar ulǵaıtylyp, onyń kólemi IJО́-niń 3 paıyzyna deıin jetpek. Ol Qazaqstandy ǵylymdy qajet etetin ekonomıkaly elder deńgeıine jaqyndata túspek. Joǵary ınvestısııalyq tar­tym­dylyq Qazaqstan ekonomıkasynyń aıryqsha belgisine aınalatyn bolady. Negizgi kapıtalǵa salynatyn ınvestısııalar úlesi IJО́-niń 30 paıyzyna deıin jetkizilmek. Búkil álem sııaqty, biz de ýrbanızasııa jolymen qozǵalatyn bolamyz. Meniń aıtqandarymnyń bári esh qııal emes. 2050 jylǵa qaraı qala turǵyndarynyń úlesi búkil halyqtyń 70 paıyzynan astamǵa óspek. 380 mıllıon sharshy metr turǵyn úı salynatyn bolady. Qazaqstandyqtardyń turǵyn úımen qamtamasyz etilýi bir adamǵa shaqqandaǵy qazirgi 21-den 30 sharshy metrden astamǵa deıin óspek. Qalalar men aýyldardy sapaly joldar, kóliktiń barlyq túrleriniń júrdek jáne qaýipsiz marshrýttary baılanystyratyn bolady. Ol úshin biz Astanany búkil ómirlerimen shuǵyla tásilimen baılanystyratyn «Nurly jol» baǵdarlamasyn júzege asyrýdamyz. Shamamen 7 myń shaqyrym avtomobıl joly salynyp, qaıta jańǵyrtylmaq, temir jol jelileri keńeıtilip, elektrlendiriledi, áýejaılar men teńiz porttaryna qaıta qurý jumystary júrgiziledi. Ol elimizdiń óńirlerin ózara ja­qyndastyrýǵa jaǵdaı týǵyzady. Eger buryn Astanadan Alma­tyǵa deıingi jolǵa poıyzben bir táý­lik ketse, qazir 12 saǵat qana. Aty­raýdan Almatyǵa adamdar po­ıyzben 4-5 kún júretin, qazir jolǵa bir jarym táýlik qana ýaqyt ketedi. Bizdiń azamattarymyz búkil el boıynsha, sonyń ishinde avto­kó­likpen de kóbirek saıahattaı alatyn bolady. Biz ózimizdiń tranzıttik jeli­mizdi jańadan, eń joǵary halyq­aralyq standarttar boıynsha qurýdamyz. «Nurly jol» Azııadan taýardy bizdiń aýmaǵymyz arqyly Eýropaǵa qurlyq arqyly jetkizýdi tartymdy, qaýipsiz jáne tıimdi ete túsetin bolady. Biz tranzıttik elge aınalmaq nıettemiz, óıtkeni biz Eýrazııanyń naq ortasynda ornalasqanbyz. Biz altyn besik – aýyldy damytýdy basty nazarda ustaımyz. Aýylsharýashylyq koopera- sııalaryn damytý shaǵyn qojalyq ıeleriniń ónimderin turaqty ótkizýdi jolǵa qoıady jáne óńdeýshi kásiporyndardy shıkizatpen qamtamasyz etedi. Qazaqstan tabıǵı ónimderdi usynýshy retinde birinshi kezekte kórshi elderdiń naryǵynan laıyqty ornyn ıelenedi. Biz sýarmaly jerler aýmaǵyn 2 mıllıon gektarǵa deıin ulǵaıtamyz. Sýbsıdııa berýdiń jańa us­tanymdary ónimdi jumys isteıtin azamattardyń memleket qoldaýyna ıe bolýyna múmkindik beredi. Osynyń bári dúken sórelerinde sapaly otandyq ónimderdiń kóbeıe túsýine jáne onyń hımııadan tazarýyna jol ashady. Tıisinshe, aýyl halqynyń tabysy arta túsedi. Jan basyna shaqqandaǵy IJО́ kólemi 4,5 esege – 40-60 myń dol­lar­ǵa deıin ósetin bolady, ol damy­ǵan memleketter deńgeıine sáıkes kel­mek. Búkil azamattar turǵylyqty je­rine, jynysyna, jasy men áleý­mettik jaǵdaıyna qaramastan joǵary sapaly bilim men medı­sınalyq kómek ala alatyn bolady. Qazaqstan mekteptik bilim berý sapasynyń reıtıngi eń joǵary alǵashqy 30 eldiń qataryna enbek. Bizdiń sheshýshi ýnıversıtetterimiz álemniń jetekshi JOO-larynyń júzdiginiń qataryna qosylmaq. Búginde júrgizilip jatqan reformalar, halyqtyń ál-aýqatynyń artýy qazaqstandyqtardyń ómir súrý uzaqtyǵyn 82 jasqa deıin ulǵaıtýǵa múmkindik beredi. Halyq sany 25 mıllıondy qurap, onyń ishinde ekonomıkalyq belsendi halyq 11 mıllıonnan astam adamǵa jetetin bolady. Astana úsh mıllıonnan astam turǵyny bar eýrazııalyq megapolıs­ke aınalmaq. Almaty men barlyq oblys ortalyqtary óziniń yrǵaqty damýyn jalǵastyryp, ǵylym, teh­no­logııalar, damý óris alatyn bir­neshe jańa mıllıondyq qalalar paıda bolmaq. Avtomattandyrýǵa jatatyn bú­kil memlekettik qyzmet kórsetýler adamdarǵa elektrondy formatta usynylatyn bolady. Men elimizdi osyndaı damyǵan, baqýatty, jetilgen el retinde kóremin. Álem bizdi óńirlik jáne jahandyq prosesterdiń belsendi de jaýapkershilikti qatysýshysy retinde baǵalaıtyn bolady. Bizdiń búkil Qazaqstandyq jol, eger maqsat bolǵan kezde, bizdiń sol umtylǵan jerge jetetinimizdi kórsetip berip otyr. 2050 jyldyń urpaǵy bizdiń uly isterimizdi tanyp-bilip, eldi qalaı qurý, daǵdarysty qalaı eńserip, birlikti qalaı ny­ǵaıtý kerektigine úırenetin bolady.  

Qymbatty qazaqstandyqtar!

Álem halyqtarynyń tarıhyna júginsek, jańa memleket qurý mártebesi urpaqtyń eń uly býynyna buıyrady. Osy baqytty býyn – búgingi zamanaýı qazaqstandyqtar, uly býyn ol – sizder! 25 jylda júrip ótken aýyr da abyroıly jolymyzdyń máni tutas ǵasyrlarmen teń. Qazaqstan Respýblıkasy Táýelsizdiginiń shırek ǵasyry – Eýrazııa júregindegi Uly Dalada jazylǵan myńjyldyq tarıhtyń JAŃA DÁÝIRI. Bizdiń keń-baıtaq dalamyz – ǵa­syrlar boıy san alýan órkenıet­terdi toǵystyrǵan toǵyz joldyń toraby. Batys pen Shyǵys, Soltústik pen Ońtústik osyndaǵy Uly Jibek jolynyń boıynda túıisken. Qasıetti qazaq jeriniń jylnamasy – kúlli adamzattyń tarı­hyn­daǵy talaı-talaı uly oqıǵalardyń shejiresi. Munda san túrli taıpalar men halyqtar, olardyń qudiretti odaq­tary men ımperııalar paıda bolyp, asqaqtaǵan. Myńjyldyqtar tolqyny bizge sol zamannyń kóptegen ǵajaıyp jádigerleri men kóne dáýirlerdiń teńdessiz mádenıeti jaıly tylsym jańǵyryqtardy jetkizdi. Bizdiń Uly Dalamyz – qazirgi túrkitildes halyqtardyń bári órbigen alyp besik ispetti. Barsha túrkiniń babasy Alash týraly ańyzdar, Qorqyttyń kúńi­rengen kúıleri, Kúltegin usty­nyndaǵy ósıetter – bári de qazaq jerine tikeleı qatysy bar, tutas túrki rýhanııatynyń kóne tamyry. Bes jarym ǵasyr buryn Uly Dala tórindegi alasapyran oqıǵa­lar­dyń alapat quıynynda búgingi elimizdiń tikeleı tamyry – Qazaq handyǵy qurylyp, dańqty da taýqymetti joldy júrip ótti. Biz byltyr uly babalary­myz­dyń rýhyna bas ıip, tarıhı oqı­ǵanyń mereıli belesin keń kólemde atap óttik. San ǵasyrlyq tarıhynyń qaı kezeńinde de babalarymyzdyń aldy tumandy, bolashaǵy kúmándi boldy. Qýaty asqan kezinde jeri keńidi, birligi qashqan kezinde órisi taryldy. Jeriniń shetine qada qaǵyp, kelisimge mór basyp, ata qonysyn birjola ıemdene almady. San myń jyldar boıy at ústinde júrip, saıyn dalany aq súńginiń ushymen, aq bilektiń kúshimen ǵana qorǵady. Biraq, dáýirdiń barlyq daýyldaryna qaıyspaı tótep berdi. Bul – bizdiń halqymyz HH ǵasyr túgesiler tusta Táýelsizdikke jetken, qaıta jańǵyryp, TUŃǴYSh RET jańa, zamanaýı memleket – Qazaqstan Respýblıkasyn qurýǵa uly jiger men kúsh-qýat alǵan tarıhı jolymyz. Sondyqtan, bizdiń jasampaz isterimiz ben jarqyn jeńisterimiz Uly Dalanyń uly tarıhynda izi qalǵan BARShA ǴASYRLARǴA PARA-PAR. Tarıhı statıstıkaǵa júginsek, HH ǵasyrdyń basynda elimizde aza­mattardyń ortasha ómir uzaqtyǵy nebári 32 jas bolypty. Búginde bul kórsetkish – 72 jas. Jańa aıtyp ótkenimdeı, 2050 jyly 82-ge jetedi. Biz ǴASYRLAR BOIY ShIE­LENISKEN TÚIIN­DI tar­qattyq. Búgingi, qazaqstan­dyqtardyń teń­des­­siz eńbegi men erliginiń máni osyn­­da. Biz peshenemizge jazylǵan ta­rıhı mindetti múltiksiz oryndaý­damyz!  

Qurmetti otandastar!

Barsha halqymyzdy jáne búkil sheteldik dostarymyzdy Qazaqstan Táýelsizdiginiń 25 jyldyq mereı­li belesimen shyn júrekten qut­tyq­taımyn! Kók baıraǵymyz ashyq aspanymyzda máńgi jelbireı bersin! Táýelsizdigimiz tuǵyrly, eldi­gimiz ǵumyrly bolsyn! Uly belesterdi baǵyndyrý jolynda alǵa, Qazaqstan! Uly maqsattardy oryndaý jolynda alǵa, Halqym!