Eń sátti jobanyń biri

Táýelsiz Qazaqstannyń eń basty jeńisteriniń biri – beıbitshilik pen turaqtylyqtyń bekem ornyǵýy. Jarty álemge arman bolǵan osy tu­raqtylyq qazaqstandyq qoǵam­nyń damýyna, básekelestikke umty­lýyna kepil boldy. Sonyń nátıje­sinde elimiz etnosaralyq jáne kon­fes­sııaaralyq kelisimniń úlgi-modelin kórsetip keledi. О́tken tarıhqa sheginis jasaıtyn bolsaq, 1992 jyly Qazaqstan halqynyń birinshi forýmynda Elbasymyz kópetnosty Otanymyzda ultaralyq kelisimdi nyǵaıtýǵa baǵyttalǵan jańa qoǵamdyq ınstıtýt qurýdy usynǵan edi. Osylaısha, 1995 jyly qurylǵan Qazaqstan halqy Assambleıasy búginde ókilettigi bar konstıtýsııalyq organǵa aınaldy. «Qazaqstan halqy Assambleıasy» týraly Zańda onyń quqyqtyq mártebesi «Memlekettik ulttyq saıasatty ázir_leýge jáne iske asyrýǵa yqpal etetin mekeme» dep sıpattalýy kezdeısoq jaıt emes. Qazaqstan halqy Assambleıasynyń Konstıtýsııalyq mártebe alyp, Má­jiliske depýtattar saılaýǵa quqy­ly bolýy Parlamenttiń de, Assam­bleıanyń da bedelin kóterdi. Ýaqyt jyljyp ótken saıyn Assambleıa tatýlyq pen kelisim úlgisiniń túp­qa­zyǵyna aınaldy. Sonaý jyl­dardaǵy egemendikke aýysyp jatqan qıyn-qystaý kezderde de Prezıdentimiz qazaqstandyqtarǵa qazirgi qıynshylyqtar ótpeli ekenin aıtýdan jalyqpady. Elimizdiń mu­raty ulttyq birtutastyq, áleýmettik ádilettilik, saıası jáne ekonomıkalyq damý bolatynyn jıi esimizge salyp otyrdy. Halyqtyń sanalylyǵy men Elbasymyzdyń ornyqty saıasatynyń arqasynda etnosaralyq qaqtyǵystar oryn almady. Mine, osylaı elimizdiń órkendeýine jol salyp berdi. Memleket basshysynyń «Biz ózimizdiń jatsynbas turpatymyzben, etnosaralyq, konfessııaaralyq tatýlyǵymyzben jáne ózara úndesýi­mizben kúlli álemge tanymal boldyq», – dep aıtqany keshegi kúngideı esimizde. Prezıdentimizdiń bastamasymen shaqyrylǵan Álemdik jáne dástúrli dinder kóshbasshylarynyń sezderi Astanada óte joǵary deń­geıde ótkeni, ártúrli dinder ókil­deriniń bir shańyraq astynda bas qosyp, ashyq pikir almasqany soǵan naq­ty dálel bolmaq. Qazaqstan ustanatyn kóp túrliliktiń ishinde birlik qaǵıdaty qazaqstandyq qoǵamnyń strategııalyq jeńisi bolyp tabylady. Osyǵan baılanysty Memleket basshysy «Aıqyn memlekettik strategııa men erik-jiger barda birlik pen kóptúrliliktiń bir-birine qaıshy emes, qaıta birin-biri tolyqtyra túsetinine senimdimin», – degen bolatyn. El táýelsizdiginiń shırek ǵasyrynda Prezıdentimiz aıtqan sol sózder aına-qatesiz dáleldenip otyr. Elbasymyz N.Á.Nazarbaevtyń óte saýatty jáne salmaqty saıa­sa­tynyń arqasynda elimizde barlyq azamattardyń etnostyq ereksheligi men dinı senimine qaramastan, olar­dyń teń quqyqtary qamtamasyz etilgen jáne qorǵalǵan. Erekshe atap ótetin taǵy bir qundylyq – elimiz táýelsizdigin jarııa­laǵan kúnnen beri osynda turyp jatqan eshbir etnos óziniń tilin joǵaltpaǵany jáne salt-dástúrin saqtap kele jatqany. Qazaqstandyqtar, onyń ishinde túrli etnostardyń ókilderi, ásirese, jas­tar memlekettik til – qazaq tilin meńgerýge erekshe den qoıa bastady. Memleket basshysy aıtqan úsh tildi meńgerýdi maqsat etken jańa urpaq ósip keledi. Ýaqyt ótken saıyn jergilikti emes ulttardyń ata-analary ózderiniń balalaryn qazaq tilinde oqytatyn balabaqshalar men mektepterge berip jatqanyna jıi kýá bolyp júrmiz. Bul Qazaqstandy Otany sanaıtyn etnostardyń óz eliniń bolashaǵyna senetinin dáleldeıdi. Qazirgi kezde etnosaralyq kelisimniń qazaqstandyq úlgisine qyzyǵatyn elder kóp. Jyl saıyn onyń tájirıbesimen tanysý úshin shet memleketterden delegasııalar keledi, Assambleıa uıymdastyratyn is-sharalarǵa, jıyndarǵa qatysady. Búginde birqatar elder bizdegi biregeı ınstıtýttyń tájirıbesine súıenip, ózderinde osyndaı qurylym nemese uıym qurýǵa umtylyp otyrǵandar da bar. Sebebi, olar etnosaralyq jáne konfessııaaralyq tatýlyq pen qoǵamdyq kelisim saıası turaqtylyqty nyǵaıtatynyna, óz kezeginde bul eldiń áleýmettik-ekonomıkalyq damýyna negiz bolatynyna Qazaqstannyń is-tájirıbesi arqyly kóz jetkizdi. Elimizde beıbitshilik pen etnosaralyq yntymaqty qamtamasyz etý úderisinde, osyndaı qatynastardy úılestirýdiń qoǵamdyq ınstıtýty bolyp tabylatyn Qazaqstan halqy Assambleıasynyń qosqan úlesi zor, alatyn orny erekshe. Ol ómirdiń ózinen alynyp, tájirıbe barysynda jınaqtaldy jáne júzege asyrylǵan aýqymdy jumystardyń nátıjesinde paıda boldy. О́tken kezeń kórsetkenindeı, osy biregeı ınstıtýttyń qurylýy el táýelsizdigi jyldaryndaǵy eń sátti jobalardyń biri bolǵanyn maqtanyshpen aıta alamyz. Assambleıa eldiń damýyn jal­py­ulttyq kelisimmen tikeleı baı­la­nystyrady, al oǵan respýb­lıkamyzdyń aýmaǵynda turatyn barlyq etnostar ókilderiniń teń quqyqty yntymaqtastyqtyń, bir-bi­riniń taǵdyryna degen ortaq jaýap­kershiliktiń arqasynda ǵana jetýge bolady. О́zara túsinistik pen tózimdilik, sondaı-aq túrli etnos­tardyń rýhanı qundylyqtaryn yqy­laspen qabyldaý barlyq etnos­tar úshin ortaq azamattyq ıdealdar men qundylyqtardy qalyptastyrdy. Sonyń nátıjesinde árbir etnostyq top jańa konstıtýsııalyq-quqyqtyq bazanyń negizinde óziniń ulttyq belgilerin saqtaı otyryp, qoǵamnyń qurylymyndaǵy shoǵyrlandyrýshy ornyn taba aldy. Biregeı ınstıtýt – Qazaqstan halqy Assambleıasynyń biriktirýshi áleýeti osylaısha kúsheıe tústi. Leonıd PITALENKO, QHA Tóraǵasynyń orynbasary, óńirlik belarýs etnomádenı birlestiginiń tóraǵasy