Eselengen el mereıi

Qazaqstan halqy bıyl el Táýelsizdiginiń 25 jyldyǵyn atap ótýde. 25 jyl bylaı qaraǵanda, onshalyqty kóp ýaqyt emes sııaqty. Alaıda, tarıh tarazysyna salsaq elimizde osy az ǵana ýaqytta atqarylǵan ulan-ǵaıyr ister bútindeı bir ǵasyrdyń júgin arqalap turǵanyn baıqar edik. Iá, osy 25 jyl san ǵasyrlar boıy erkindik ańsaǵan qazaq halqy úshin naǵyz altyn dáýir boldy desek, asyra aıtqandyq bolmas. О́ıtkeni, osy bir jyldar ishinde táýelsiz Qazaq eli búkil álem tanyǵan memleket boldy. Barsha elimiz túlep-túrlendi, halqymyz ósti, derbes eldigimiz, egemendigimiz nyǵaıdy. Árıne, mundaǵy barlyq jeńisterimiz ben jetistikterimiz kóregen basshy Elbasymyz Nursultan Nazarbaevtyń asqan qaıratkerligi men dana saıasatyna tikeleı baılanysty bolǵany sózsiz. Prezıdent N.Nazarbaev – halqynyń joǵyn joqtap, muńyn muńdaǵan janashyry, táýelsiz Qazaqstannyń órkendeýine ólsheýsiz úles qosqan birtýar tulǵa. Ekonomıkany qarqyndy da­mytý men halyqtyń ál-aýqa­tyn arttyrýda aıryqsha ta­bys­­tarǵa qol jetkizgen kemel qaırat­ker. Ol – babala­ry­myz­dan kele jatqan uly arman – Táý­el­sizdigimizdi ornyq­tyr­ǵan, tarıh tórinen ózindik qol­tań­basymen kóringen sarabdal saıasatker. Táýelsizdik jarııalaǵan ke­zeń­de elimiz ekonomıkalyq qıynshylyqty bastan keship jatty. Sol sebepti, jasyratyny joq, eldiń óz aldyna tútinin tútetip, aıaǵynan turyp ketetinine senimsizdik bildirgender az bolmady. N.Nazarbaevtyń sa­ra saıasatynyń, qajyrly qaı­ra­tynyń arqasynda sol kú­mán-kúdiktiń bárin jeńip, bú­gin­de bolashaǵy jarqyn memle­ket­terdiń birine aınaldyq. Or­talyq Azııadaǵy kóshbasshy el retinde tanyldyq. Álemniń nebir azýyn aıǵa bilegen eń alyp memleketteri bizben sanasatyn boldy. Jıyrma jylǵa jetpeıtin ýaqytta elimiz ishki tutastyq pen yrysty yntymaq qundylyǵyn saqtaı otyryp, jas Qazaqstan tynyshtyq pen turaqtylyqtyń berik ornaǵan mekenine aınaldy. Qazirgi tańda respýblıkanyń eko­nomıkalyq áleýeti jyl ót­ken saıyn artyp keledi. Halyq­tyń turmys-tirshiligi aýyz tol­tyra aıtarlyqtaı ózgerdi. Táýelsizdiktiń týyn kótergen El­basy elimizdiń kúre tamyryna nár berip, qajymaı-talmaı hal­qyn alǵa bastap keledi. Elimizdi básekege qabiletti, qaı salada bolmasyn moıny ozyq elderdiń sana­tyna qosýdy maqsat etken Tuńǵysh Prezıdentimiz osy jol­da aıanbaı eńbek etip, ter tó­gýde. Álemdi sharpyǵan qarjylyq-ekonomıkalyq daǵ­darystyń birneshe legin eńser­dik. Daǵdarystan keıingi da­mý baǵdaryn jasap, eldiń eko­no­mıkasyn toqtaýsyz ósirýdi kózdep otyrmyz. Indýstrııalyq-ınnovasııalyq damý jospary júzege asyrylýda. 2010 jyly dúnıeniń alpaýyt memleketteri qur­metteıtin asa bedeldi Eýro­p­adaǵy Qaýipsizdik jáne ynty­maqtastyq uıymyna tóraǵalyq ettik. Odan keıingi jyly Islam yntymaqtastyǵy uıymyna tór­aǵalyq etýimiz de elimizdiń ha­lyqaralyq keńistiktegi aby­roı-bedelin asqaqtatty. Elbasy óziniń ozyq oıly, ómirsheń qaǵıda-ustanym­dary­men, ádil de týrashyl minezimen, keńpeıilimen qurmetke bólengen jan ekenine bárimiz de kýámiz. Onyń bir ǵana dáleli, Birikken Ulttar Uıymynyń minberinen jappaı qyryp-joıatyn qarý-jaraqtardy qysqartyp, álemde baıandy beıbitshilik ornatý jónindegi onyń 2016 jylǵy manıfesi álemde qoshemet pen úlken qoldaýǵa ıe boldy. Bul Nursultan Ábishulynyń jalpy adamzat qaýymyna degen ystyq yqylasyn, meıirimdiligi men janashyrlyǵyn tanytatyn adamı ıgi qasıetteriniń bir parasy ǵana. Prezıdent N.Nazarbaev ha­lyq­ty myńjyldyqtar aýysyp, ǵasyrlar toǵysqan almaǵaıyp zamanda beıbitshilik pen ty­nyshtyqta, yntymaqtastyq pen tatýlyqta ustap turýdy elimiz táýelsizdik alǵan sátten bastap basty nysanasy etti. Sonyń arqasynda Qazaqstan birden beıbit damýdyń dara dańǵylyna tústi. Elbasy el ishindegi ózara túsinistik pen turaqtylyqty saqtaýmen qatar, aımaqtyq teketiresterdi boldyrmaýda da úlken qajyr-qaırat kórsetti, álem jurtyna ónege bolarlyq úlgili saıasat ustandy. Bilim men tárbıe – egiz, ekeýi qarlyǵashtyń qos qanatyndaı tutas rýhanı qundylyq. Adam­ger­shilik ıgilikteri osy ekeýi arqyly qalyptasady. Osyny eskergen Elbasy bilim men ǵy­lymnyń, ulttyq tárbıeniń damýyna aıryqsha mán berip, halqymyzdyń básekege qabiletti urpaǵyn tárbıeleýdi maqsat tutyp keledi. Ol memlekettiń, halyqtyń bolashaǵy jastarda ekenin qaperinde ustap, jyl saıyn myńdaǵan urpaqty óz bas­tamasymen qolǵa alǵan respýb­lıkalyq «Bolashaq» baǵdar­lamasy boıynsha alys-jaqyn shetelderge oqýǵa jiberip oty­rady. Tuńǵysh Prezıdenttiń el jastaryna bilim berýde álem­niń eń ozyq sanalatyn oqý oryn­daryna jiberip oqytyp-tár­bıeleýi, óz elimizde bilim alý­shy basqa órenderdiń de zamanaýı tehnologııalardy meń­gerýine jaǵdaı jasap otyrýy el erteńin oılaǵan janashyr­lyǵynyń jarqyn kórinisi. Qazirgi kúnde bul másele bizdiń ilgeri qaraı damýymyzdyń she­shýshi faktoryna aınalyp otyr. Sonymen birge, jas býyn­nyń boıynda órkendegen Qazaq­standy nyǵaıtýǵa degen qush­tarlyq pen senim uıalatady. Elbasy egemendi elimizdiń bolashaq azamattaryn órkenıetti ózge halyqtardan kem bolmasyn, solarmen terezesi teń bolsyn dep oqytyp otyr. Bul óz kezeginde jastarǵa degen úlken úmittiń kórinisi. Ári olarǵa joǵary jaýapkershilik te júkteıdi. Soǵan oraı, ol jastardy týǵan el mártebesiniń bıik, abyroıynyń asqaq, ar-namysynyń joǵary bolýy úshin jaqsy bilim alyp, adal eńbek etýge shaqyrady. Prezıdent el jastarynyń ashyq demokratııalyq qoǵam qun­dylyqtary negizinde tárbıe­lengenin qalaıdy. Sol úshin jastarymyzdyń óz otanynyń patrıoty bolǵanyn, álemdik qoǵamdastyqtyń talaptaryna saı keletin joǵary bilikti, tereń bilimdi, básekege qabiletti maman bolǵanyn tileıdi. Sondyqtan da memleketimiz búginde bar qun­dy­lyqtarymyzdy ıgergen, el ishindegi birlik pen yntymaq­tastyqty nyǵaıtýǵa, eldiń qaýip­sizdigi men turaqtylyǵyn qamtamasyz etýge qabiletti jas­tardy tárbıeleýdi basty na­zaryna alyp otyrǵanyn ańǵaramyz. Álemdik dinder jetekshi­leriniń basyn qosyp, ıslam, hrıstıan, ıýda, býdda syn­dy irgeli dinderdiń baǵy­tyn ustanýshylardy bir shańy­raq­­tyń astyna jınap, qol alys­tyrǵan, beıbitshilikke úndegen birden-bir adam taǵy da Qazaqstannyń Tuńǵysh Pre­zıdenti Nursultan Nazarbaev edi. Qazir dinbasylardyń As­ta­na qalasyndaǵy jıyny dás­túr­ge aınalyp, belgilengen ýaqytynda turaqty túrde ót­ki­zilip keledi. Buǵan deıin mundaı is-sharany eshbir el osyn­shama sátti uıymdastyra almaǵan bolatyn. Bul dúnıe júzi halqyn beıbitshilikke shaqy­rýdyń, olardyń bir-biri­men jaýlaspaı, syılastyqta ómir súrýine úndeýdiń negizine aınal­dy. Osy tárizdi ıgi bas­tama­larmen Nursultan Ábishuly ha­lyq­aralyq deńgeıde zor qur­metke bólendi. Sonyń nátıje­sinde Qazaqstannyń ishki turaq­ty­lyǵyna barsha álemniń, jer-jahan jurtynyń kózin jetkize bildi. Halqymyzdyń mereıin tasytyp, abyroıyn asyrdy. Eli­mizdegi jarasymdy tatýlyq pen berik ornaǵan birlikti ózgege ónege etip kórsetti. О́zim bilim-ǵylym salasynda qyryq jyldan astam eńbek etip kele jatqandyqtan, oqý-aǵar­tý, ǵylym salasyndaǵy atqa­rylyp jatqan jaıttarǵa únemi nazar aýdaryp kelemin. Munda Memleket basshysynyń el erteńi – balalardyń óz zamanyndaǵy ozyq oıly azamat bolýyna basa mán berip kele jatqanyn kórýge bolady. Aıtalyq, joǵarydaǵy biz ataǵan «Bolashaq» halyqaralyq baǵdarlamasyna qosa, elimizdiń biregeı joǵary oqý orny – Nazarbaev Ýnıversıtettiń ashylýy, respýblıkamyzdyń talantty órenderine arnalǵan fızıka-matematıkalyq, hımııa-bıologııalyq baǵyttardaǵy Nazarbaev zııatkerlik mektep­teri­niń uıymdastyrylýy, álem­dik tájirıbede teńdesi joq jobalar boldy. Sonymen qatar, elimizdegi bilim oshaqtarynyń sany men sapasynyń artýyna barlyq jaǵdaı jasaldy. Máse­len, osy Táýelsizdik tusyndaǵy 25 jylda elimizde 1 myńnan as­tam jańa mektep salynyp, 6 myńdaı balabaqsha ashylǵany osy sózimizdiń dáleli. Bul shara­lar búgingi óskeleń ómir tala­bynyń kóshinen qalmaı, rýhanı áleýetimizdiń artýyna, eko­nomıkamyzdyń damýyna, sóıtip, elimizdiń árqashan ozyq bolyp órkendeýine múmkindik berdi. Halqyna adaldyq, elin, jerin súıý – árbir adamnyń per­zenttik boryshyn tanytatyn qa­ǵıdalar. Prezıdent N.Nazarbaev­tyń boıyndaǵy osyn­daı bıik adamgershilik qa­sıetterdi jastar úlgi tutýǵa tıis. Elbasynyń árbir isinen ónege alýymyz kerek. Sonda ǵana eldiń keleshegine, memlekettiń bolashaǵyna senimmen qaraıtyn, Elbasynyń úkili úmitin alǵa aparatyn jáne sara saıasatyn jalǵastyra alatyn bilimdi de bilikti, paıymdy da parasatty urpaq qalyptasýy múmkin. Adam ómiri qıly belesterden, qııan asýlardan turatyny belgili. Sol asýlardy eńbekpen eńserip, joǵary bilim men biliktiń, bıik oı men órshil óreniń, elim dep soqqan júrektiń arqasynda qarapaıym shoıyn quıýshydan Memleket basshysyna deıin ósken Nur-aǵanyń ómirlik tájirıbesinen alar ónege mol derlik. Nursultan Ábishulynyń halqyn súıgendigi, salıqaly saıasatkerligi totalıtarlyq júıeden kúırep shyqqan Qazaq­stan­dy jıyrma bes jylda tórtkúl dúnıe túgel qyzyǵa qaraı­tyndaı qarqyndy damýshy jáne bolashaǵy zor memleketke aınaldyrǵan eren eńbeginen baıqalady. Bul – erlikke para-par tirlik. Sondyqtan da belgili aqyn Jarylqasyn Amanovtyń: «Sende súıdiń halqyńdy, Bir-birinen kem kórmeı. Halqyń súıdi seni de, Eshbir janǵa teńgermeı», – degen jyr joldaryn arnaýy jaıdan-jaı bolmasa kerek. Aldaǵy jyly Astanada óte­tin Ekspo-2017 halyqaralyq kór­mesi, Almatyda bolatyn qys­qy Ýnıversıada oıyndary da jańa Qazaqstannyń jarqyn kel­betin tanytatyny sózsiz. Bul da el Prezıdentiniń tikeleı bas­ta­masymen júzege asyrylyp jat­qan ıgi sharalar. Táýelsizdik jáne Elbasy. Bul eki sóz búginde birtutas, bir-birinen ajyramas egiz uǵymǵa aınalǵan. Birin aıtsaq, ekinshisi oıǵa oralady. Birine-biri nurly sáýlesin shashyp, jaryq túsirip turǵandaı bolady. Olaı bolsa, Táýelsizdigimiz tuǵyrly, Elbasymyz ǵumyrly bolsyn dep tileıik. Baqtııar SMANOV, UǴA korrespondent-múshesi, professor