«Assalaýmaǵaleıkúmnen» soń mindetti túrde «Ne jańalyq?» deıtinimiz bar. Úırenshikti suraqqa – úırenshikti jaýap: «Jańalyq joq... Aman-esen...». Eń qyzyǵy, osynaý qysqa ǵana suraq-jaýaptaǵy «jańalyq joqtan» keıin adamdar arasynda bir birine kósilip jańalyq aıtý bastalady eken. Sosıologtar solaı deıdi, árıne, onda da eger suhbattasýshylardyń oǵan ýaqyty jetip jatsa, aıtylyp qana qoımaıdy, qyzý talqylanatyn kórinedi.
Kezinde bir telearnaǵa úńilip, bir-eki gazetke shuqshıyp, bir radıoǵa qulaq túrip úırengen býynnyń tasqyndaǵan jańalyqtar nópirin boıyna sińire almaı «basy aınalyp» qalǵan jaıy bar. Endi she, 100-den astam telearna, 100-ge jeteqabyl gazet-jýrnal, veb-saıttardyń sanynan, tipten jańylasyń... bári qosylyp alyp kún-tún demeı «atqylap» taratqan aqparatynyń qaısy- birin qarmap úlgerersiń? О́skemendegi zooparkte bir qyzdyń betine túıe túkirip jibergen... savannada sýretke túsirmek bolǵan jýrnalıst qyzdy kóliktiń terezesinen atylyp bas suqqan arystan jep qoıǵan... Aleppodaǵy atys pen Amerıkadaǵy qulaǵan jekemenshik ushaqtyń jaı-japsary týraly bir mezette qulaǵdar bolasyń! Smartfon sýret te túsiredi, beınerolık te jasaı beredi. Halyqtyń bári jańalyq qýyp ketti, áıteýir, eldi dúrliktirýge, jurtty tańǵaldyrýǵa áýes! Buǵan qosymsha, qazir kez kelgen azamat bir mezette «Iýtýbtyń» juldyzy bolyp shyǵa keledi. Jýrnalıster jaıyna qalǵandaı!.. Aýzy dýaly, álemdik mártebesi bar aqyn aǵamyz Oljas Súleımenov «Shatastyrmańyzdar, áleýmettik jeli – jýrnalıstıka emes!» dep bir, qabaǵy túıilip aıtqanda baryp, «úh» dep bir kúrsindik te qoıdyq. Qazir osy joldar jazylý ústinde, al tórtkúl dúnıeniń tórinde qandaı oqıǵalar bolyp jatyr?! Aqparattyń alpaýyty, jańalyq ataýlynyń jarshysy – BıBıSı sekildi qýatty aqparat mashınalaryna Jer sharynyń tórt buryshynan oqıǵanyń izin ala 15 mınýt nemese ári ketkende jarty saǵat buryn bolǵanyn tirkep, qolma-qol tarata qoıý túk emes! Al tikeleı habar taratýdan aldyna jan salmaıdy! ...90-shy jyldardyń basy. Telearnada suhbat júrip jatty. Stýdııada – ekeý, teatr dırektory Tuńǵyshbaı ál-Tarazı jáne tilshi Baıan Esentaeva. Áńgimeniń orta tusynda mynandaı saýal qoıyldy. «Tuńǵyshbaı Qadyruly, sizdiń boıyńyzda «qazaqbaıskıı» qylyqtaryńyz kóp deıdi, buǵan ne deısiz?!» «I-im... Iá, ondaı, qylyq bar! «Qazaqbaıskıı» qylyqtar meniń janyma sondaı jaqyn. Kerek deseńiz, ol men úshin – mártebe! Biraq, sizder aıtyp júrgendeı, «qazaqbaıskıı» qylyq pen «myrqymbaıskıı» qylyqty júdá shatastyrýǵa kelmeıdi. «Myrqymbaıskıı» – meniń jaýym!» Halyq ártisi Tuńǵyshbaı ál-Tarazıdyń ol jaýaby nege ekeni... talaılardyń janyna maıdaı jaǵyp, jańalyq kórip, kópke deıin aýyzeki áńgimede qyzyna aıtylyp ta júrdi. Búgingi aqparat áleminde «aıaýshylyq bildirý» degen uǵym atymen joǵaldy... Aqparat aǵyny adamdardyń bedeline, mansabyna, halqynyń súıiktisi ekendigine de qaramaıdy. Búgingi aqparat bolǵan oqıǵany taldap jatpaıdy, bolǵan oqıǵany taratyp qana tynady. Aqparat álemi – alaman jarys, kim birinshi?! О́tken aıdyń basynda búkil áleýmettik jeli, BAQ, sapyrylysqan saıt arqyly elimizge esimderi asa tanymal ári bedeldi osy eki azamatqa qatysty aqparatty aıaýsyz tógip-shashty. Áp-sátte eldiń aýzyndaǵy «eń mańyzdy» jańalyqqa aınaldy. Shúkir, áıteýir «dýyldap», daýyl soqqandaı bolyp baryp basyldy. Iá... aqparat álemindegi mundaı daýyl óz ekpinimen basylmaıynsha, eshkim toqtata almaıdy. Bolashaqta da solaı! Búgingi býyrqanǵan aqparattyń aǵys arnasy múldem basqasha! Áıteýir, tilge tıek eter, eldiń qulaǵyn eleń etkizer jańalyq tabylsa, jerde qalmaıdy. Qas pen kózdiń arasynda aqparattyń uly kóshine ilesedi de ketedi. Bul – mass-medıadaǵy sóz bostandyǵynyń basty talaby! Áıtse de, tek qana jańalyqtyń sońynan eki ókpesin qolyna alyp qýyp úırengen, bizdi de – keńestik jýrnalıstıkanyń shekpeninen shyqqan býyndy, soǵan beıimdelgen Batystyń da, Amerıkanyń da jýrnalısteriniń budan da qajyǵandyǵy baıqalyp qaldy. Álem jýrnalısteri arasyndaǵy ázildep aıtylyp júrgen «no news is good news – jańalyqtyń joqtyǵynyń ózi jaqsy jańalyq» degen tirkestiń dúnıege kelýine osynaý qubylys sebepshi-aý?! Aqparatqa da ishinen ózińe kerektisin ǵana qıyp alar kún týdy! Iаǵnı, bul – aqparatqa, jalpy jańalyqqa «dıeta ustaýǵa» týra keledi degen sóz emes pe ózi... No news – good news!
Talǵat SÚIINBAI,
«Egemen Qazaqstan»
ALMATY
