Qymyzdyń baǵyn «Saumal» ashady

Osakarov aýdanynda osydan bir jarym jyldaı buryn qurǵaq qymyz shyǵaratyn zaýyt ashylǵany týraly súıinshilep jazǵan edik. Osy bastamany qolǵa alǵan «Evrazııa Invest LTD» JShS shamaly ýaqyt ishinde birtalaı sharýany dóńgeletip tastady. «Saumal» saýda markasymen ishki naryqqa shyǵarylǵan ónimder ótimdiligimen qýantyp, ony ázirleýshiler osy kúnderi qurǵaq qymyzdy eksportqa shyǵarýdy kózdep otyr. Byltyrǵy jazda Ulttyq ǵylymı medısınalyq ortalyq qurǵaq, ıaǵnı untaq kúıge túsirilgen saýmaldyń quramyn zerttep kórdi. Ǵalymdar, ásirese, bul ónimniń sozylmaly baýyr dertimen aýyratyndarǵa yqpaly men qaýipsizdigine den qoıǵan. Zertteý tájirıbesine óz kelisimimen otyz adam qatystyrylypty. Olardyń árqaısysyna kún saıyn eki qasyq qurǵaq qymyz sýmen aralastyrylyp, eki mezgil berilip otyrǵan. Bir aıdan keıingi nátıje kórsetkendeı, bul emdik sharanyń eshqandaı keri áseri baıqalmaı, qaıta naýqastardyń syrqaty jazyla bastaǵany baıqalypty. Dárigerlerdiń aıtýynsha, medısınanyń joǵary jetistikterine qaramastan, baýyr aýrýynyń asqynǵan túrlerinde ony aıyrbastaǵannan, ıaǵnı transplantasııa jasaǵannan basqa amal joq. Degenmen, qurǵaq qymyz oǵan deıin birshama ýaqyt utýǵa kómektese alady eken. Aqyry ne kerek, osy ǵylymı zertteýlerdiń negizinde «Saumal» Keden odaǵynyń qaýipsizdik talaptaryna sáıkestik deklarasııasyna ıe boldy. Iаǵnı, bul ónimdi endi alys-jaqyn shetelderge eksporttaýǵa da bolady. «Evrazııa Invest LTD» JShS-nyń aksıonerleri ony birinshi kezekte kórshiles Reseı men Qytaı, sonymen qatar Eýropa elderine shyǵarýdy maqsat etip otyr. Germanııada saýmaldy alǵash bolyp qurǵaq kúıge túsirip, óndiriske engizgen nemistiń tehnolog ǵalymy Gans Solman Osakarov aýdanyndaǵy zaýytty salyp, ashýǵa da at salysty. Ol Germanııadaǵy 400 bas bıe saýyp otyrǵan «Kurgestüt Hoher Odenwald» fermasynyń qojaıyny. Solmanmen Germanııada kezdeısoq tanysqan jerlesimiz Ǵalymjan Meırambekov saýmal qurǵatýdyń paıdasyna kózi jetken soń, ony tehnologııasymen birge qazaq topyraǵyna alyp keldi. Elaralyq bul jobany qoldaǵan «QazAgroQarjy» AQ 1 mlrd teńge kólemindegi nesıeni on jylǵa ońaı berdi. Bastamany memleket te qoldaǵan soń, nesıeniń ústemaqy paıyzy, asyl tuqymdy saýyn bıeler men aıǵyrlar, qural-jabdyqtar satyp alý aqysy kóp jeńildedi. Osakarov aýdanyndaǵy zaýyt eýropalyq jabdyqpen jylyna 10 tonna saýmal untaǵyn shyǵara alady. Olaı bolsa, bizdiń óńir qurǵaq qymyz óndirýdiń álemdegi eń iri ortalyqqa aınalady. Untaq saýmal saqtaýǵa yńǵaıly bolýymen qatar, densaýlyqqa da esh zııany joq. Ádette, kez kelgen janýardyń sútinde jolaı ınfeksııa paıda bolýy múmkin. Al saýmaldy qurǵatý tehnologııasy onyń qandaı da bir ınfeksııamen zalaldanýyna jol bermeıdi. О́ıtkeni, saýyp alynysymen pasterlenetin saýmal birden alıýmınıı qaltashalarǵa salynyp, muqııat jabylady.  Biteý qaltadaǵy ónim aıtarlyqtaı uzaq saqtalady eken. Qajet bolǵanda, bir lıtr sýǵa júz gramm saýmal untaǵyn salsańyz boldy, kúbide jańa pisilip shyqqandaı qymyzyńyz daıyn! Bir aıta keteri, saýmal untaǵy áldeqandaı sebeptermen ana sútine jarymaı júrgen bóbekter úshin de asa paıdaly kórinedi. Súttiń kez kelgen túrinde aqýyzdyń sarysýlyq jáne kazeındik dep atalatyn eki túri bolady eken. Ǵalymdardyń aıtýynsha, sábı asqazany kazeındik topty durys qoryta almaıtyndyqtan, náresteniń asqazan-ishek joly qyzmeti buzylyp nemese allergııa belgileriniń baıqalatyny sodan. Meılinshe paıdalysy – sarysýlyq aqýyz, al ol sıyr sútine qaraǵanda qymyzda anaǵurlym kóp. Ol sharananyń ımmýnıtetin arttyryp, bakterııalardan qorǵaıdy. Iаǵnı, saýmal untaǵy qazirgi ýaqytta taǵam retinde ǵana emes, farmakologııa men balalar taǵamyn ázirleý baǵyttarynda da keńinen qoldanyla bastaǵanǵa uqsaıdy. Dál osy oraıda kópshiligi jylqyny saýyp ta kórmegen eýropalyqtar taǵy da aldymyzdy orap ketse, bizge qymyzdy ulttyq sýsynymyz dep aıtýdyń ózi muńǵa aınalyp júrmesin. Bizde qymyzdy, onda da tańdaıdan dámi ketpes tabıǵı bal qymyzdy ózendeı aǵyzatyn múmkindikter mol emes pe?! Jylqy deıtin jylqysy, jer deıtin jeri joq eýropalyqtardyń qolyndaǵy janýarlar jyldyń qaı mezgilinde bolsyn baılaýda turady eken. Gans Solmannyń fermasy nebári 200 gektar jerdi alyp jatqan kórinedi. Al Osakarov aýdanyndaǵy «Evrazııa Invest LTD» JShS 25 myń gektar jerdi jalpaǵynan basyp otyr. Mundaǵy myń jarym bas jylqy en dalanyń mol otynda kúndiz-túni erkin jaıylyp júr. Qoradaǵy jem-shóbi jáne bar. Qazaqstanǵa kelip-ketip júrgen Solman bizdiń saýyn bıelerden alynǵan saýmal quramyn ábden zerttep, onyń eýropalyq balamasynan anaǵurlym mańyzdy ekenin moıyndap ta qoıǵan. Paıdanyń kózin biletin nemis kásipkeri sonaý qıyrdan qur bekerge kelip júrmegeni belgili. Qymyzymyzdyń aty da, zaty da basqanyń qanjyǵasynda ketpeı turǵanda, «Saumal» saýda belgisine jol ashý kerek. Qaırat ÁBILDINOV, «Egemen Qazaqstan» QARAǴANDY