Din dińgegi – adamı qundylyqtar

Májilis Tóraǵasy Oral Muhamedjanovtyń tóraǵalyǵymen ótken palatanyń keshegi kezekti plenarlyq otyrysynyń kún tártibine sońǵy kezde qoǵam tarapynan qyzý talqyǵa túsip júrgen dinı qyzmet máselesine qatysty zań jobalary shyǵaryldy. «Dinı qyzmet jáne dinı birlestikter týraly» jáne oǵan ilespe «Qazaqstan Respýblıkasynyń keıbir zańnamalyq aktilerine dinı qyzmet jáne dinı birlestikter máseleleri boıynsha ózgerister men tolyqtyrýlar engizý týra­ly» (birinshi oqylym) zań jo­ba­laryn depýtattarǵa Din isteri jónindegi agenttiktiń tóraǵasy Qaırat Lama Shárip baıandap berdi. Ol zań­dyq qujatta memle­ket­tiń dinnen jáne dinı birlestikterden bólin­ge­ni jónindegi kons­tıtýsııalyq norma aıqyn jazyl­ǵandyǵyn jet­kizdi. Alaıda, din men dinı bir­lestikter bedeli ar­typ, qoǵam­dyq ómirdiń ártúrli tustaryna yq­palynyń ósýi tıisti shara­lar­dy qabyldaýǵa ıtermelegen. Sonymen, zań jobasynyń al­ǵy­sózinde Qazaqstan halqy má­de­nıetiniń damýy men rýhanı ómi­rindegi ıslamnyń hanafı baǵyty men pravoslavıeniń tarıhı róli tanylyp, basqa da dinderge qur­met atap kórsetilgen. Agenttik tóraǵasynyń aıtýynsha, dinı birlestikterdi qurý, memlekettik tirkeý, qaıta qurý jáne taratý tár­tip­teri júıege keltirilgen. Máse­len, jergilikti dinı birlestikter qurýshylar sany 50 adamnan kem bolmaýǵa tıis, aımaqtyq dinı birlestikti – 500-den kem emes adam, al respýblıkalyq dinı birlestikti 5000-nan kem emes Qazaqstan azamaty qura alady. Buǵan qosa, jergilikti dinı birlestik bir ob­lys aýmaǵynda, óńirlik dinı birlestik eki oblystan kem emes aýmaqta, al respýblıkalyq dinı birlestik barlyq aımaqtarda tıisti fılıaldary men ókildikterin qura otyryp, elimizdiń barlyq aýmaǵynda uıymdastyrylady. Osy rette zań jobasynyń 14-babyna sáıkes dinı bir­les­tik­tiń ataýyna da erekshe mán berilip otyrǵandyǵyn aıta ketý kerek.  Agenttik tóraǵa­sy­nyń paıy­mynsha, dinı bir­les­tiktiń ataýy ustanatyn dinı senim tıesiligi men mártebesin qam­týy tıis. Alaıda elimiz ben shetel­der­diń memlekettik rámizderin tolyqtaı nemese mańyzdy bir bóliginde qaıtalamaǵany shart. Me­shit ataýlaryna qatysty só­zin­de Q.Lama Shárip qaltaly aza­mat­tardyń ómirden ótken týys­ta­ry men ata-analarynyń qur­me­tine ataý úrdisiniń baıqalyp otyr­ǵandyǵyn jetkizdi. «Biz mun­daı is-áreketti durys sanamaımyz. Bu­dan arylýymyz kerek. Musyl­man­dar sanasynda meshitti Al­la­nyń úıi retinde qalyptastyrýǵa yqpal etý qajet. Meshitterdiń ataýy­na Allanyń 99 kórkem esi­miniń birin berse, nur ústine nur bolar edi», dedi agenttik tóraǵasy. Q.Lama Shárip endi sheteldik mıssıonerlerdiń Din isteri jó­nin­degi agent­tiktiń aýmaqtyq departamentterinde jyl saıyn qaı­ta tirkeýden ótýge mindetti ekendigin erekshe atap ketti. Mıssıoner retinde tirkeýden ótý úshin qujattar usynǵan jaqqa eger onyń mıssıonerlik qyzmeti kons­tıtýsııalyq qurylysqa, qoǵam­dyq tártipke, adam quqyqtary men bostandy­ǵyna, halyqtyń den­saýlyǵy men ımandylyǵyna qater tóndiretin bolsa, dintaný saraptamasynyń teris qory­tyn­dy­sy negizinde tirkeýden ótkizý­den bas tartylatyn bolady. Tirkeýden ótpegen mıssıonerge elimiz aýmaǵynda qyz­met jasaýǵa tyı­ym salynady. Adam quqyq­ta­ryn qorǵaý maqsa­tyn­da dinı uıymdardyń qaıy­rym­dylyq ju­mys­tary azamat­tar­dy mate­rıal­dyq turǵydan yn­talandyrý arqyly belgili bir dinı ilimderdi ustanýǵa májbúr etpeýge tıis. Sondaı-aq zań jobasynda ot­ba­syn buzýǵa beıim jáne soǵan májbúrleıtin, mindetti bilim alý­ǵa bóget jasaıtyn, azamat­tar­dyń ımandylyǵy men den­saý­lyǵyna zııan keltiretin dinı birlestikterdiń qyzmetine tyıym salý kózdelgen. Dinı birlestikter músheleri men ustanýshylardy óz­derine tıesili múlkinen dinı bir­lestiktiń, onyń jetekshisi men basqa da músheleriniń paıdasyna bas tartýyna májbúrleýge tyı­ym salý usynylady. Dinı áde­bıetterdi ákelýge, basyp shy­ǵa­rý­ǵa jáne taratýǵa, dinı ǵuryp­tar men rásimderdi ótkizýge qa­tysty erejeler de aıqyn rettelipti. Zań jobasynyń 7-baby kóp­shi­lik nazaryn ózine erekshe aýdarǵandyǵyn aıta ketý kerek. Ásirese, onyń  3-tarmaǵynda Qu­daıǵa qulshylyq etý, dinı joralar, rásimder jáne jınalystar, sondaı-aq mıssıonerlik qyzmetti memlekettik organdardyń, uıym­dar­dyń, qarýly kúshter, basqa da áskerler men áskerı qurylym­dardyń, sot jáne quqyq qorǵaý organdarynyń, jeke tulǵa­lar­dyń ómiri men densaýlyǵyn qor­ǵaý­men, qoǵamdyq qaýipsizdikti qamtamasyz etýmen baılanysty basqa da qyzmetterdiń, dinı bilim berý uıymdaryn qospaǵanda, bilim berý uıymdarynyń ǵıma­rat­tary men olarǵa bólingen aýmaq­ta ótkizýge jol berilmeıdi dep jazylǵan.  Atalǵan normaǵa Má­ji­lis depýtaty Bekbolat Tileýhan óz qarsylyǵyn bildirgenimen, ol áriptesteri tarapynan qol­daý tappady. Sóıtip, memlekettik mekemelerde minájat ból­meleriniń, ıaǵnı namazhanalardyń jabylýy qajettigi, biraq jumys ornynan tys jerlerde dinı joralar men rásimderdi ótkizýge esh­qandaı tyıymnyń jasal­maı­tyny zań jobasynda naqtylanyp otyr. Osylaısha talqydan ótken dinı qyzmet jáne dinı birlestikterge qatysty zań jobasy depýtattar qoldaýyna ıe boldy. Al oǵan  ilespe dinı qyzmet jáne dinı birlestikter máseleleri boı­ynsha keı­bir zańnamalyq aktilerge óz­gerister men tolyqtyrýlar en­gizýdi qarastyratyn zańdyq qujat birinshi oqylymda qara­lyp, kún tártibine qaıta engizilip baryp ekinshi oqylymda ma­quldandy. Asqar TURAPBAIULY.