74 jastaǵy Táýirhan aǵaı da, onyń zaıyby Aısáýle ájeı de balyqshylardyń otbasynda dúnıege kelgen eken. Taǵdyr aýyrtpalyǵymen 14-15 jasynda Táýirhan aǵaı «Baza gosýdarstvennyı lov» mekemesine mehanıktiń oqýshysy bolyp jumysqa kiredi. Osy jerde eńbek etip júrgende, 1956-1958 jyldary Baýtınge balyqshylar ómirinen kitap jazýǵa nıetti Ábý Sársenbaev keledi. Basshylar uıǵarymymen jazýshy Táýirhan eńbek etip júrgen kememen teńizge shyqpaq bolady, al 13-14 jastaǵy bala Táýirhannyń ashyq teńizge úlkendermen birge shyǵýyna ruqsat berilmeıdi. Táýirhan jáshikterdiń arasyna tyǵylyp qalyp, keme aýyldan uzaǵasyn baryp balyqshylarǵa bir-aq kóringen. Bul kezde kemeni aınalsoqtap júrgen uldy taba almaı ý-shý bolǵan jaǵadaǵylar teńizge shyǵyp ketkenderge habarlasyp, balanyń sonda ekenin anyqtaıdy. Qarshadaı balany kók teńiz ústinde áńgimege tartqan jazýshyny balyqshy otbasynyń tarıhy, balanyń ata jolyn qýǵysy kelgen qaısarlyǵy qyzyqtyrǵan bolsa kerek, sol sapar negizinde jazylǵan «Teńiz áýenderi» kitabyndaǵy «Kapıtan uly» povesindegi keıipker – Bolathannyń basyndaǵy oqıǵalarda Táýirhannyń ómiri oryn alyp, ol bas keıipkerdiń birine aınalady, ıaǵnı shyǵarmadaǵy Bolathannyń prototıpi – Táýirhan Ábýhanuly.
Táýirhannyń ómiri túgeldeı teńizben baılanysty boldy. Halyq aqyny Sáttiǵul Janǵabylulynyń «Esjanuly Qanjan myrzaǵa» atty tolǵaýynda aıtylǵandaı, 1870-1980 jyldarda teńizden balyq aýlap kún kórgen halyqqa qııanat jasaǵan orys saýdagerleriniń ústinen úkimetke aryz jazyp, teńdikke qoly jetpeıtinin bilgen soń olardyń kemesin tonap, Reseı ókimetimen jeke kúreske shyqqan, qysylǵanda orys soldattaryna ashyq teńizde kóje shashyp qarsylyq kórsetken, qaraqshy atanyp, úkimettiń quryǵyna túspeı, óz ajalymen qaıtys bolǵan atasy – Esjanuly Qanjannyń nemeresi Táýirhannyń teńizshilikten basqa mamandyqty tańdaýy múmkin emes sııaqty.
Atyraýdan 2 jyldyq mehanıkter daıarlaıtyn oqýdy bitirgen onyń bar ómiri teńizde ótti. Mańǵystaý balyq tońazytý basqarmasyna kelgen teńizdegi jańa kemelerdiń birnesheýin zaýyttan qabyldap, portqa deıin jetkizý isinde kóbine oryssha saýaty bar Táýkeń júrgen. Táýkeńniń aıtýynsha, sol kezderde basqarmanyń ıeliginde 64 keme bolǵan eken. 1991 jyly Baýtınde keme jóndeý zaýytynyń mehanıka sehyna sheber bolyp aýysqan ol sol mekemede Mańǵyshlaq balyq tońazytý basqarmasy taraǵansha qyzmet etedi. 2006 jyly Mańǵystaý oblysynda «Mańǵystaý balyq aýlaý» kompanııasy ashylǵanda kánigi balyqshy, tájirıbeli teńizshi Táýkeńdi jumysqa arnaıy shaqyrdy. Jumysqa jaýapty, turaqty Táýkeń atalmysh kompanııada, qaraýyndaǵy 5 adamymen sazan men kefal aýlap, birneshe jyl eńbek etti. 56 jyl bir mekemede mehanık bolyp eńbek etip, neshe túrli teńiz daýylyn bastan ótkergen, balyqshylyq kásiptiń beınetin tartýdaı-aq tartqan Táýirhan Ábýhanuly 1971 jyly Eńbek Qyzyl Tý ordenimen marapattaldy. Sondaı-aq, «Eren eńbegi úshin», «Eńbek ardageri» medaldarymen, «Qazaqstan Respýblıkasynyń Táýelsizdigine 20 jyl», Mańǵystaý oblysynyń qurylǵanyna 15, 25, 35 jyl, «Za bezavarınýıý rabotý» tósbelgilerimen birge birneshe joǵary Alǵys hat, qurmet gramotalarmen marapattalǵan. Búginde Táýkeń Túpqaraǵan aýdanynyń qurmetti azamaty, Baýtın aýyly ardagerler keńesiniń tóraǵasy.
Zeınet jasyna jetse de, ata kásipten qol úzgisi kelmeı teńizge aıyna eki-úsh ret shyǵyp turady, balyqshylyq kásibin jandandyrýǵa atsalysyp, pikirlerin bildirip, jastarǵa kózi tiri balyqshylardan ata kásiptiń qyr-syryn meńgerip qalýdy usynyp keledi.
Jubaıy Aısáýle Jápekqyzymen birge 9 bala tárbıelep ósirdi. Barlyǵy da joǵary bilimdi mamandar. 9 baladan 30 nemere, 4 shóbere súıip otyrǵan baqytty otbasy 2000 jyly Túpqaraǵan aýdany boıynsha ótken saıysta «Úlgili otbasy» atalymyn ıelengen bolatyn.
Otbasy jarastyǵyn joǵaltpaı, úlgili ul-qyzdar tárbıelegen, eńbek etýdi eń basty murat etken otaǵasy men ardaqty ananyń esil eńbegi, ómirden kórgen-túıgenderi kópke úlgi.
Gúlaıym ShYNTEMIRQYZY,
«Egemen Qazaqstan»
Mańǵystaý oblysy
