Kelisim jasasý qıyndaıdy

Qabyldanǵaly otyrǵan Astana deklarasııasyna sáıkes, uıymǵa múshe-elder Iаdrolyq qarýdy taratpaý kelisimin sózsiz saqtaýy tıis. Úndistan men Pákistan bolsa, óz ıadrolyq qa­rý­laryn kelisimnen tys jasap qoıǵan, sondyqtan oǵan qol qoıý­shylar qatarynda emes. So­ny­men qatar, qujatta «Bel­deý já­ne Jol» forýmynyń ná­tı­je­lerine joǵary baǵa beriledi. Al Úndistan forýmǵa boıkot ja­rııalap qana qoımaı, Qytaı bas­tamasyn «otarlaý maqsatyn kóz­deıdi» dep baǵalady.

Naqty yntymaqtastyq máse­le­sine kelsek, onda da biraz problema bolǵaly tur. Úndi sarapshysy Samır Saran Úndistan men Pákistan arasynda barlaý málimetterin almasý isinde qı­yn­dyq týatynyn aıtady. Delı Islamabadty halyqaralyq ter­ro­­rızmdi qoldaıdy dep esep­teı­di, sondyqtan kórshisine qupııa derekterdi bere qoıýy ekitalaı.

Pákistandyq sarapshy Ahsan Chaýdharıdiń pikirinshe, Úndistan men Pákistan ShYU-ǵa birdeı maqsatpen kirdi: árqaısysy uı­ym ózderin kórshiniń áskerı jáne terrorlyq shabýylynan qorǵaıdy dep oılaıdy. «Is jú­zinde Delı men Islamabad ShYU-ny azııalyq NATO sııaqty kó­redi. Rasynda, NATO-nyń da bir maq­saty oǵan múshe elder arasynda qaqtyǵysqa jol bermeý bolǵan», deıdi Chaýdharı.

Otstavkadaǵy pákistandyq dıplomat Arıf Kamal ShYU-nyń bitimgerlik fýnksııalar atqaratynyn aıtady. «Uıymdy qurýshy elder Kashmır máselesin sheshýdi talap etýi tıis. Shanhaı prosesiniń sharttaryna qosylý jaýlasýshy eki derjavaǵa oń áser etedi dep kútýge bolady», deıdi ol.

Reseılik sarapshy Igor Denısovtiń pikirinshe, uıymnyń terrorızmmen kúres baǵyty ja­ńa jaǵdaıda tyń serpin alýy múmkin.

Al Qyrǵyzstan-Reseı slavıan ýnıversıtetiniń dosenti Nargıza Muratálıeva jańa el­der­diń kirýine baılanys­ty uıymnyń qurylymy da iri óz­ge­ris­terge ushyraıdy degen pi­kir­de. «Bir jaǵynan Reseı men Qytaıdyń qurylymdaǵy bá­se­kesi týraly áńgimeler azaıa­dy, óıtkeni basqa básekeles ta­raptar qosyldy (Úndistan-Pákistan). Ekinshi jaǵynan múshe-elder arasynda qalyptasqan baı­lanystar negizinde ShYU-nyń óz ishinde «shartty alıans­tar» paıda bola ma degen qaýip bar», deıdi Muratálıeva. Onyń pi­kirinshe, Ortalyq Azııanyń uı­ymdaǵy róli azaıýy múmkin. Alaıda, sarapshy keńeıgen soń Ortalyq Azııa elderi uıymnyń jumysyna belsendirek qatysady dep úmittenedi.

Aıta ketetin nárse, ShYU áli de keńeıýi múmkin. Astana­daǵy sammıtte uıymǵa Irannyń qosylýy máselesi taǵy da tal­qy­lanady. Bul týraly seısen­bi kúni Reseı Prezıdentiniń kó­mek­­shisi Iýrıı Ýshakov aıtqan bo­latyn. «Reseı men Qytaıdyń kelisip otyrǵanyna qaramastan, nege Iran áli uıymǵa múshe bolmady?» degen suraqqa Ýshakov «Másele – keı elderdiń erekshe ustanymynda» dep jaýap berdi.

«Kommersanttyń» málimeti boıynsha, Tegerannyń músheligine kedergi jasap otyrǵan Irannyń básekelesi − Saýd Arabııasymen baılanysty kúsheıtip jatqan Tájikstannyń ustanymy.

Mıhaıl KOROSTIKOV,
«Kommersant»