Bul zaýyt – elimizde júzege asyrylǵan alǵashqy iri ındýstrııalyq jobalardyń biri. Osy 10 jyl ishinde elektrolız zaýyty halyqaralyq standarttardyń talaptaryna saı keletin otandyq alıýmınıı shyǵaryp keledi. Qazaqstandyq alıýmınıı London metall bırjasynda tirkelgen, ıaǵnı bastapqy alıýmınıı sapasyn dáleldeıdi. 10 jyldyq mereıtoıy qarsańynda «Qazaqstan elektrolız zaýyty» AQ el Prezıdentiniń «Altyn sapa» syılyǵy baıqaýynda jeńiske jetti. Kásiporyn «Sapa kóshbasshysy» arnaıy syılyǵyna ıe boldy.
Alǵashqy kezegi iske qosylǵan 2007 jyldyń sońynda bastapqy alıýmınııdiń 11 myń tonnasyn balqytty. Al, 2010 jyldyń maýsym aıynda Memleket basshysy Nursultan Nazarbaev óndiristiń ekinshi kezegin iske qosty. Kásiporynnyń óndiristik qýattylyǵy 250 myń tonnaǵa jetti. «Qazaqstan elektrolız zaýyty» AQ prezıdenti Roman Romanovtyń aıtýynsha, negizinen ındýstrııalyq-ınnovasııalyq damý boıynsha alǵa qoıylǵan mindetter oryndalýda. Elektrolız zaýyty 10 jyl ishinde 29 mlrd kV/saǵattan astam elektr energııasyn tutynyp, 4 mıllıon tonnadan astam glınozem alǵan. Al, Eýrazııalyq topta qazaqstandyq mazmundy arttyrýǵa baǵyttalǵan baǵdarlama qolǵa alyndy. Osy baǵdarlamaǵa sáıkes, zaýyt ımporttyq shıkizattan jáne alıýmınıı óndirisi úshin qoldanylatyn bolat buıymdar men óndiristik qoraptardy shetten tasymaldaýdy toqtatty. Qazir ımporttyq shıkizat pen alıýmınıı óndirisine qajet negizgi zattar shetten alynbaıdy. Iаǵnı, zaýyttyń óndiristik úderisine «Qazaqstan Alıýmınııi» AQ-ta shyǵarylǵan qazaqstandyq ónimder jáne «SSKО́B» AQ-ta shyǵarylǵan bolat daıyndamalar (blıýmster) engizildi. Bul eki kompanııa da ERG quramynda. Buryn joǵaryda aıtqan qos óndiristik zattar Qytaıdan tasymaldanatyn.
Kásiporyn basshysynyń aıtýynsha, endi óndiris orny alıýmınıı qorytpasyn shyǵarýdy bastaıdy. Ekinshiden, alıýmınııdi óndirý úrdisine ózimizdiń jergilikti kúıdirilgen munaı koksy paıdalanylady. Aldaǵy ýaqytta otandyq ónim reseılik shıkizatty da almastyrmaq. Osylaısha, óńirimizde boksıt, sazbalshyq jáne bastapqy alıýmınıı óndirilip, odan túrli buıymdar men zattar jasalady. Búgingi kúni atalǵan zattardy jasap shyǵarý úshin tıisti kompanııamen kelisimsharttar da jasalýda. Bıyl 19 800 tonna bastapqy alıýmınııden ónim óndirilmek. Oblys ortalyǵyndaǵy jergilikti alıýmınııden ónim shyǵaryp otyrǵan «Qazenergokabel» kásiporny, kabeldi-ótkizgish buıymdar jasaıdy. Elimizdiń ońtústik óńirleri de shıkizatty elektrolız zaýytynan alyp otyr.
Zaýytta kásiporynnyń jumysshy-qyzmetkerleriniń eńbek jaǵdaıy jaqsaryp keledi. Qazir elektrolız zaýytynda 2500-den asa adam eńbek etýde. Osy sannyń kóbine jýyǵy – jastar. Jas maman Renat Qapanov bolsa otandyq alıýmınııdiń 2 mıllıonynshy tonnasyn balqytý úshin barlyǵy da úles qosqandaryn maqtan etedi. Zaýyt sapaly ári taza ónim shyǵarǵany úshin KIOSH-2011 halyqaralyq kórmesinde qaýipsiz kásiporyn dep ataldy.
Farıda BYQAI,
«Egemen Qazaqstan»
Pavlodar oblysy
