Atamekenimiz jalǵyz, ol – qasıetti Qazaq Eli

Kúlli qazaqtyń birligi úlken tabystarǵa jeteledi
Kúlli qazaqtyń aıbynyn asqaqtatyp, aıdynyn tasytqan quryltaıǵa álemniń 39 elinen delegat, oǵan qosa Qazaqstannyń barlyq oblystarynan zııa­ly qaýym ókilderi keldi. Quryltaıǵa kelýshilerdiń basym bóligi ádebıet pen mádenıette, bız­neste, basqarý isinde, sportta jáne basqa da salalarda bıik belesterdi baǵyn­dyr­ǵan, eńbegimen elenip júrgen azamattar. 
Alqaly jıynda sóz sóılegen Mem­leket basshysy alys-jaqyn shetelderden kelgen delegattardy quttyqtady. N.Nazarbaev Táýelsizdiktiń 25 jylynda, eń alǵashqy quryltaı ótken ýaqyttan bergi aralyqta elimizde qol jetkizilgen jetistikter men atqarylǵan reformalar barysy týraly baıandady. 
– Ardaqty aǵaıyn! Qurmetti baýyrlar! Dúnıejúzi qazaqtarynyń V quryltaıyna kelgen barshańyzǵa qazaqtyń qasterli Atajurty – Qazaq eline, onyń bas ordasy – Astanamyzǵa qosh keldińizder dep qýanyshymdy bildiremin. Qaıda júrse de qazaqtyń tarıhı Otany bireý-aq, ol – Qazaqstan! Atamekenimiz jalǵyz, ol – bir ýys topyraǵyna deıin qasıetti bizdiń Uly Dala Qazaq elimiz! Búgingi basqosýǵa negizinen jas býyn qatysyp otyr. Sebebi, jas urpaq túbi, negizi qazaq ekenin eshqashan umytpaıdy, sol úshin ata-analaryna rahmet aıtamyz. Olar týǵan elimen baılanysyn nyǵaıtyp, ata saltyn saqtap, ana tilin umytpaýǵa tyrysady, – dedi Memleket basshysy. 
Sonymen qatar, Elbasy quryltaı balamaly energııa boıynsha jer júziniń ınnovasııalyq jetistikterin pash etetin EKSPO-2017 kórmesine oraı ótkizilip jatqanyna da toqtalyp ótti. Memleket basshysy aıtqandaı, jıyn arnaıy osylaı baı­lanystyrylǵan. Sebebi, EKSPO-2017 Qazaqstannyń mereıin asyryp, kúlli álemniń nazaryn aýdaryp otyrǵan úlken shara.
– Biz qandas baýyrlarymyz Ata­jur­tynyń búgingi kelbetin kórip, mar­qaı­syn, oı túısin dep sizderdi EKSPO-ǵa oraı shaqyrdyq. Bar bolǵany 15 jyl­dyń ishinde boı kóterip, dúnıeni tań­ǵaldyrǵan elordamyz – Astananyń ósip-órkendep jatqanyn kórsin, qýansyn dep oıladyq. Keshe jańadan salynǵan teatr­da boldyńyzdar, Qazaqstannyń mar­qaı­ǵan, kórkeıgen astanasyn kórdińizder, áli de aspaı, saspaı, elge kelip, aýnap-qý­nap, biraz kórip qaıtyńyzdar,– dedi Pre­zı­dent. 
Shırek ǵasyr buryn ótken alǵashqy quryltaıdan bergi aralyqtaǵy eldiń ómiri de Elbasynyń sózinde qamtyldy. 

– Alǵashqy quryltaıdan beri, minekı, 25 jyl ótti, barlyǵy da meniń esimde. Adam bastan keshpegen qıyndyqtardy kórdik, XX ǵasyrda qazaqtyń basynan ótpegen zulmat joq. Biraq Táýelsizdiktiń 25 jyldyǵy da ońaı bolǵan joq. Reseı patshalyǵy men Keńes Odaǵynyń qol astynda 150 jyldan artyq ýaqyt bodan boldyq. 25 jyl buryn ekonomıkamyz turalap, 2 mıllıon adam jumyssyz bo­syp qaldy. Ne jalaqy, ne zeınetaqy tóleı almaı, bárin de qur taqyrdan bas­tadyq. Degenmen, kúlli qazaqtyń jumy­la judyryq bolyp birigip, el bolyp jumys isteýiniń arqasynda úlken tabys­tarǵa qol jetkizdik. Jalpy, ortasha deńgeıde ómir súretin halyqtardyń kór­­­set­kishin baǵyndyrdyq. 40 paıyz­dyq ke­deıshilikti 3 paıyzǵa deıin tómen­dettik. 
Táýelsizdik jyldary ishinde ekonomıkamyzdy 22 ese ósirdik, eldiń tabysy da 20 ese artty. Búgingi qazaqtyń jaǵdaıy, ómiri, turmysy esh ýaqytta qazaq tarıhynda bolǵan emes. Bul tarıh turǵysynan qas qaǵym sát dep aıtýǵa bolady, biraq tutas dáýirge tatıtyn ýaqyt boldy dep aıtatynymyz osy. Elimizdiń bolashaqqa bastar baǵyty men maqsaty da aıqyn. Aldymyzda «Qazaqstan-2050» Stra­tegııasy tur. Onyń negizgi maqsaty – ór­kendegen, ósken eń uly elderdiń qataryn qosylý,– dedi Memleket basshysy. 

Latyn álipbıine kóshý 
birligimizdi nyǵaıtady
Elbasy Qazaqstannyń Úshinshi jań­ǵyrýy jarııalanyp, onyń bes basymdyǵy naqtylanǵanyn aıtty. Konstıtýsııaǵa reforma jasalyp, saıası jańǵyrý júzege asyrylyp jatqanyna toqtalyp ótti. «Bolashaqqa baǵdar: rýhanı jańǵyrý» maqalasynda aıtylǵan máseleler osy aıtylǵan jumystardyń ózegi bolatynyn jetkizdi. Bul qoǵamdyq sanany túbegeıli ózgertip, jańa urpaq qalyptastyrýǵa baǵyttalǵan 6 jobany qamtıdy. Solardyń biri – qazaq tilin latyn álipbıine kóshirý. Latyn álipbıine kóshý – ana tilimizdiń jahandyq ǵylym men bilimge kirigýin, álem qazaqtarynyń rýhanı tutastyǵyn qamtamasyz etetin biregeı qadam. 
– Burynǵy KSRO aýqymynda, TMD dep atalatyn biz – kırıllısa, Qytaıdaǵy qandastarymyz – tóte jazý, batys elderindegi baýyrlarymyz latyn árpin qoldanady. Sonda sóıleskende tilimiz bir bolǵanymen, oqyǵanda tilimiz úsh túrli. Bir-birimizdi túsine almaımyz, jazýyn uqpaımyz. Bul bir jaǵynan, jer júzine tarydaı shashylǵan qazaqtyń keıingi urpaǵyn bir-birinen alshaqtatady. Ekinshi jaǵynan, ǵylym men tehnıkaǵa, ınternetke úırenetin jaǵdaıymyz bar. Olardyń latyn árpimen júretinin bilesizder. Osy olqylyqtardy joıý úshin jumys istep jatyrmyz. Qazaq tiliniń latyn álipbıine kóshýi birligimizdi nyǵaıtyp, rýhanı turǵyda bizdi jaqyndastyra túsedi. Men ózimniń Joldaýymda bul máselede «2025 jylǵa deıin» dep meje qoıǵan bolatynmyn. Biraq ta ony soza berýdiń qajeti joq dep oılaımyn. Bizdiń ǵalymdarymyz tıisti áriptiń bizge kerek úlgilerin túrik jáne basqa latyn árpine kóshken Ázerbaıjan, О́zbekstan úlgilerine qarap, kemshilikterin eskere otyryp, bizge kerekti álippeni tańdap alýy kerek. Menińshe, qıyndyǵy joq. Sebebi, 1-synyptan bastap barlyq balalarymyz aǵylshyn tilinde oqıdy. Barlyq mektepterde aǵylshyn tili oqytylady. Olarda latyn árpi qoldanylady. О́sip kele jatqan urpaqqa onyń eshqandaı qıyndyǵy joq. Bizge de onsha qıynshylyǵy joq dep oılaımyn. Keıbir aǵaıyndardyń biz­diń shyǵarmalarymyz ne bolady dep qyn­jylatyny bar. Qazirgi ınternet zamanynda eshqandaı problema joq, – dedi Elbasy. 
Memleket basshysy «Bolashaqqa baǵ­dar: rýhanı jańǵyrý» atty baǵdarlama aıasyn­da gýmanıtarlyq baǵyttaǵy eń úzdik 100  oqýlyq qazaq tilinde shyǵary­la­tyndyǵyn atap ótti. Bul qazaqstandyqtar úshin ǵana emes, búkil dúnıe júzindegi qazaqtar úshin mańyzdy joba ekendigin basa aıtty.
– Rýhanı qundylyqtardy, gýma­nı­tarlyq bilimderdi, oqýlyqtardy shet tilderinen, aǵylshynnan orysshaǵa, orys tilinen qazaqshaǵa aýdarǵansha 10-15 jyl ótedi. Sondyqtan biz eń kerekti 100 oqý­lyqty qazaq tilinde shyǵarý máse­lesin aldymyzǵa qoıyp otyrmyz. Endi qan­dastarymyz qaı elde turǵanyna qaramastan, dúnıedegi eń tańdaýly bilimmen ana tilinde sýsyndaıtyn bolady dep esepteımiz. Osy zalda san tilde sóıleıtin, óte tereń bilimdi jastar otyr. Sizderdi kúlli qazaqtyń óri­sin keńeıtip, deńgeıin kóteretin osy jo­baǵa belsene qatysýǵa shaqyramyn, – dedi N.Nazarbaev.
Elbasy aıtyp ótkendeı, «Týǵan jer» baǵ­­darlamasy árbir azamattyń týǵan eline, jerine qamqor bolýyn kózdeıdi. Ta­rı­hı otanyna septigin tıgizgisi keletin qan­­dastarymyz kóp. Ár azamat kindik qany tam­ǵan týǵan jerine jaqsylyq iste­se, ol búkil halyqtyń berekesine aınalady. 
Búginde Qazaqstannyń mádenıetin álem­ge tanytatyn biregeı joba bastalǵany bel­gili. Onda otandyq mádenıettiń tańdaý­­ly úlgileri álemniń basty tilderine tárji­­ma­­lanyp, barlyq qurlyqtarǵa jol tabady. Tól mádenıetimizdi jer júzine tany­týǵa shet­­tegi aǵaıyndarymyz da atsa­lysýy qa­jet. 

Álemdegi tanymal qazaqtardyń elektrondy bazasy jasalmaq
Elbasy aıtqandaı, ómir boıy syrtta júrse de bilimi men biligi, óneri men daryny arqyly qazaqtyń atyn shy­ǵar­ǵan baýyrlarymyz tarıhı Ota­nyn tanýy tıis. Memleket basshysy osy­ny qamtamasyz etý úshin Úkimetke álem­degi tanymal qazaqtar týraly derekter toptastyrylǵan elektrondy baza daıyn­daý týraly tapsyrma berdi. Bul shette júrgen qandastarymyzben arada ynty­maq­tastyqty jolǵa qoıyp, barys-kelisti jandandyrýǵa jol ashatyn bolady. 
– О́tken HH ǵasyr qazaq úshin qııametke toly, óte aýyr jyldar boldy. 1921, 1930 jyldardaǵy ashtyqtyń saldarynan qazaqtyń teń jartysynan aıyryldyq. Birinshisinde – 30 paıyzynan, ekinshisinde jartysynan aıyrylyp qaldyq. Eger de sondaı opat bolmaǵanda qazir elimizdegi qazaqtyń sany 50-60 mıllıonnan asyp jyǵylatyn edi. Odan keıin, repressııada 103 myń adam sottaldy. Qazaqtyń 65 myń betke ustar zııalysy tutqyndaldy, onyń 25 myńy atyldy. Qazaqty basqaratyn bilimi bar, qazaq úshin sóz aıta alatyn adamdardyń barlyǵynyń tamyryna balta shaýyp, joıyp jiberdi. Soǵan qaramastan, «Myń ólip, myń tirilgen qazaq» órkendep, qaıtadan ósip keledi. Qıyn kezeńde qanshama qazaq bas saýǵalap, jan saýǵalap dúnıe júzine shashyrap ketti. Bizdiń sanaǵymyz boıynsha, qazirgi tańda 5 mıllıonnan astam qandasymyz shetelde  turyp jatyr. Biz Táýelsizdik jyldarynda alystaǵy aǵaıyndy qoldaýdy esten shyǵarǵan joqpyz. Shetelden 1 mıllıonǵa jýyq qandastarymyz, baýyrlarymyz elge kóshirip alyndy, olarǵa qoldan keler barlyq kómek kórsetildi. Ol kósh eshqashan toqtaǵan emes. Jyl saıyn 30-50 myńǵa jýyq qandasymyz kóship keledi. Ásirese, oqýǵa túsýge kelgen jastar kóp, olarǵa barlyq jaǵdaı jasalýda. Kelgen aǵaıyndardyń ishinde kóptegen tanymal ǵalymdar, daryndy sportshylar, óner maıtalmandary da bar. Mysaly, boksshy Qanat Islam, ánshi Maıra Muhamedqyzy, ǵalym Qarjaýbaı Sartqojauly, Dúken Másimhan syndy kóptegen azamattar kelip, eldiń mereıin kóterip, óziniń ónerin, bilimin shyńdap jatyr, – dedi Elbasy. 
Kelgen qandastarymyz eldegi demo­gra­fııalyq jaǵdaıǵa da úles qosyp jatqany, halyq sanynyń ósýine erekshe yq­pal etkeni túsinikti. N.Nazarbaev tilge tıek etip ótkendeı, eger de 1991 jyly, Táýelsizdik jarııalanǵan kezde elimiz­degi qazaqtyń úlesi 40 paıyzdan asar-aspas bolatyn, qazir bul kórsetkish 70 paıyz­dan asady. Táýelsizdik alǵan kezde halqy­myz­dyń sany 17 mıllıonǵa tarta bolǵanymen, túrli tarıhı jaǵdaımen elimizge qonystanǵan basqa ult ókilderi ózderiniń atamekenine kóship ketip, halyq sany 14 mıllıonǵa deıin tómendedi. Bul týraly Elbasy:
– Qudaıǵa shúkir, qazir jaǵdaıdyń jaqsarýyna baılanysty elimiz kóbeıip keledi. Eger de bastapqy kezde 200 myńnan astam bala dúnıege keletin bolsa, qazir jyl saıyn 400 myńnan astam sábı dúnıe esigin ashady. Men 1 shildede bizdiń halqymyz 18 mıllıon boldy dep jarııalaımyn, – dedi.
Quryltaıda sóz bolǵandaı, búgingi tań­da osy jumystardy ári qaraı úzdiksiz jal­ǵastyrǵan jón. El halqynyń basyn biriktirip, etek-jeńin jınaıtyn ýaqyt keldi. Osylaı degen Prezıdent qan­das­tarǵa qoǵam men memleket tarapynan jan-jaq­ty qoldaý kórsetý úshin jasalatyn jumystardy tizbelep berdi. 

«Otandastar» 
qory qurylady
– Birinshiden, shettegi jáne elge kó­ship kelgen aǵaıyndardy qoldaý úshin «Otandastar» degen qor quramyz. Árıne, men ony Úkimetke tapsyratyn bolamyn. О́zderińiz bilesizder, 25 jyldyń ishinde ekonomıkanyń órkendep ósýine baılanysty, júrgizilip otyrǵan saıasatqa baılanysty bizdiń kóp azamattarymyz belgili, baı adamdar boldy, jumys istep jatyr. Qazaqstanda jumys istep jatqan qaltaly azamattar jetkilikti. Baılar kóp bolsa, elge jumys jasasa, memleketke kómektesse ǵanıbet. Sondyqtan men búgin solardyń barlyǵyna, Qazaqstanda turatyn qazaqtarǵa úndeý tastaımyn. Biz Soltústik Kavkazdan kelgen balqarlarǵa, cheshenderge, basqalarǵa qorǵan bolyp qushaǵymyzdy jaıdyq qoı. Al endi ózi­mizdiń qazaqtarǵa nege solaı jasamaı­myz?! Qany qazaq sol bıznesmenderge osy qorǵa  árqaısysyn óz úlesin qosý­ǵa shaqyramyn. Ony uıymdastyrýdy quryl­taı basshylyǵyna, Prezıdent Apparatyna, Úkimetke tapsyramyn, – dedi Prezıdent.
Ekinshiden, Elbasy aıtqandaı, Dú­nıe­júzi qazaqtary qaýymdastyǵynyń keńsesin Almatydan Astanaǵa kóshiretin ýaqyt keldi. Ol basshylardyń janynda bolýy kerek. Qazaqstan Prezıdenti aldaǵy ýaqytta qurylatyn «Otandastar» qory Dúnıejúzi qazaqtarynyń qaýymdastyǵymen birlesip, otandastarǵa jan-jaqty qoldaý men kómek kórsetý  is-sharalaryn anyqtap, keshendi baǵdarlama ázirleýi kerektigin atap aıtty. Ázirlengen keshendi baǵdarlamada qazaq kóshiniń máseleleri, alystaǵy aǵa­ıynmen baılanystyratyn barlyq máse­leler qamtylýy tıis. Baǵdarlamanyń basymdyqtary men mindetteri qor arqyly  iske asyrylatyn bolady. 
Prezıdent Nazarbaev elim, jerim dep emirengen árbir qazaqqa Qazaqstannyń esigi árqashan aıqara ashyq ekendigin jet­kizdi. Memleket basshysynyń sózin quryltaıǵa qatysýshylar úlken tolqy­nys­pen qabyl­dap, qýana qol soqty. 
– Elim, jerim dep eńiregen árbir qa­zaqqa Qazaqstannyń esigi árqashan ashyq, aıqara ashyq. Eshkimge shekteý joq. Jaǵ­daı bar, elime kelemin degenderge qaýymdastyq arqyly barlyq jaǵdaıdy jasaýymyz kerek. Biz kóship kelýge nıet etken aǵaıynǵa jol silteýdi turǵylyqty jerinen bastaýymyz kerek. Bizdiń barlyq mem­lekette elshilikterimiz bar, sol elshi­likter azamattardyń qujattaryn qamdap, qonystanatyn jeri týraly keńes berýi tıis. Bul jumysty osynda otyrǵan Syrt­qy ister mınıstrine tapsyramyn. Elge kelgennen soń qujat túgendeý úshin ári-beri sabylý bolmaýy kerek. Qy­taı qazaqtarynyń sottalǵany nemese sottal­maǵany týraly anyqtama alý jaıy aǵaıyn­nyń arǵy bettegi eńbegine problemalar týǵyzady. Ony shekara turǵysynan sol jer­de anyqtap, elmenen aqyldasyp, kelisip sheshý kerek. Úkimetke osynyń bar­lyǵyn keshendi túrde qaıta qarap, sheshimin tabýdy tapsyramyn, – dedi Prezıdent.

Sheteldegi qazaq balalaryna arnalǵan stıpendııa
Osy quryltaıda Elbasy aıtqan taǵy bir mańyzdy másele – shette júrgen aǵaıynnyń urpaǵyna kómek jasaý, jastaryna qoldaý kórsetý. Qazaqstan Prezıdenti Úkimetke sheteldegi qazaq balalary úshin arnaıy stıpendııalyq baǵdarlama engizý týraly tapsyrma berdi. 
– Shette júrgen aǵaıynnyń urpaǵyna kómek jasaý, ósip kele jatqan jastarǵa qolushyn berý qajet. Biz sheteldegi qazaq baýyrlarymyzdyń balalaryna Qazaqstanda bilim alýlaryna bar jaǵdaılaryn jasaýymyz kerek. Qazir olar grant arqyly elimizdiń joǵary oqý oryndarynda oqı alady. Úkimetke qandastarymyzdyń joǵary bilim alýlaryn qoljetimdi etý úshin, olarǵa bólinetin kvotany eki esege kóbeıtýdi tapsyramyn. Qazir Qazaqstanda bilim men ǵylymǵa óte kóp kóńil bólinip jatyr. Táýelsizdik jyldar ishinde 1500 mektep salyndy. Kóptegen joǵary oqý oryndary boı kóterdi. Zııatkerlik mektepter, daryndy balalarǵa arnalǵan mektepter, dúnıejúzi ýnıversıtetterimen terezesi teń ýnıversıtetter salyndy. Nazarbaev Ýnıversıteti, Qazaq-Brıtan ýnıversıteti, KIMEP, IT-tehnologııalar syndy ýnıversıtetter bar. Biraq esterińizde bolsyn, ol ýnıversıtetterge túsý ońaı emes. Eger bilimi jetpeıtin bolsa, ol balalardy bir jyl daıyndyq oqytýlardan ótkizýimiz kerek. Sebebi, qansha oqýǵa alǵanmenen, ıgere almaıtyn bolǵannan keıin, oqýdan shyǵyp ketedi. Sheteldik qazaq stýdentteri úshin arnaıy stıpendııalyq baǵdarlama engizý kerektigin aıtyp otyrǵanym osydan. Qaı eldiń azamaty bolsa da, elde oqyǵan qazaq balasy erteń, árıne, Qazaqstanǵa qyzmet etedi. Osyny eskergenimiz jón,– dedi Prezıdent.  
Sheteldegi qandastarymyz yqsham ornalasqan óńirlerde olardyń ana tilinde bilim alý múmkindikterin qarastyrýy máselesi de Elbasy sózinde aıtyldy. Memleket basshysy Úkimetke osy máselege de qatysty tapsyrma júktedi. 
– Syrtta júrgen baýyrlarymyzdyń bir bóligi – jastar. Olar assımılıasııaǵa túsip, ana tilin umytyp barady. Biz buǵan ara túsýimiz kerek. Úkimet sheteldegi qandastarymyz yqsham ornalasqan óńirlerde olardyń ana tilinde bilim alý múmkindikterin qarastyrýy kerek. Qysqa merzim ishinde qazaq dıasporasyn gýmanıtarlyq baǵyttaǵy ádebıettermen, oqýlyqtarmen, ádistemelik quraldarmen qamtamasyz etýdi tapsyramyn. Bul onsha qıyn jumys emes. Biz óz ishimizde jasap jatyrmyz, biraz kóbeıtip, aǵaıyndarǵa qolushyn berýimiz qajet, – dedi ol. 
Sonymen qatar, Nursultan Nazarbaev Úkimetke memlekettik telearnalardy irgeles elderde kórsetý múmkindikterin qarastyrýdy tapsyrdy. Alystaǵy aǵaıyn elden turaqty habar alyp, baılanysta bolǵysy keledi. Qazaqstanda ne bolyp jatqandyǵyn bilgisi keledi. Sheteldik kórermenderge arnalǵan «Qazaq telearnasy» qandastarymyz turatyn aımaqtardyń birazyn qamtıdy, alaıda ol jetkiliksiz. Sol sebepti, Elbasy Úkimetke memlekettik telearnalardy irgeles elderde kórsetý múmkindikterin qarastyrýdy tapsyrdy. 
Memleket basshysy alqaly jıyn barysynda tarıhı Otanyma eńbek sińiremin degen ár talantty qazaqty Atajurtqa shaqyrdy. 
– Kez kelgen memleket kásibı jańashyl mamandarǵa muqtaj. Tarıhı Otanyma eńbek sińiremin, onyń damýyna úles qosamyn degen  ár talantty qazaqty elge jeke shaqyramyn. Kezinde jaǵdaısyz kóship ketken, ǵalym bolyp,  zerthanalarda jumys istep júrgen azamattarymyz bar. Menińshe, olardyń elge keletin yntasy bar,– dedi Prezıdent. 
Elimizde júzege asyrylyp jatqan «Serpin» baǵdarlamasyn shetten kelgen aǵaıynǵa beıimdeý kerek. Elimizdiń ońtústiktegi 3-4 oblysynda ǵana el halqynyń 40 paıyzy shoǵyrlanǵan. Al soltústik óńirde adam sany az. О́z­bek­stannan, Qyrǵyzstannan, Túrikmen­stannan, Aýǵanstannan kelgen aǵaıyn­darymyz Ońtústik Qazaqstanǵa,  Jambylǵa, Almatyǵa qonystanýǵa tyrysady, ol jaqta onsyz da jumys tabý qıyn. Osy máselelerge toqtalǵan Elbasy «Serpin» baǵdarlamasyn problemany sheshýge paıdalaný kerektigin jetkizdi. 
– Baǵdarlamany kóbeıtip, ony kóship kelgen aǵaıyndarǵa da beıimdeýimiz qajet. Sol jaqtarda beıimdeý ortalyqtary túsindirý jumystaryn júrgizse, maman­dyǵy joqtaryn mamandyqqa baýlıtyn bolsa, jumyssyzdardy jumysqa ornalastyratyn bolsa, sol kezde kelýshiler turaqtalyp qalatyn bolady. Kelgen aǵaıyndardy qonystandyratyn úıler salyp, áleýmettik ınfraqurylym jasaý kerek. Ony baǵdarlama túrinde qolǵa alǵanymyz jón. Qajetti mamandyq alýyna járdem berý, jumyspen qamtý úshin jol kartasyn jasaý qajet. Osynyń barlyǵy ultymyzdyń, elimizdiń jarqyn  bolashaǵy úshin atqarylatyn mańyzdy sharalar bolmaq, – dedi Nursultan Nazarbaev.
Shette júrgen baýyrlarǵa janashyr bolý – ár qazaqstandyqqa qamqorlyq jasaýmen birdeı mańyzdy. 
– Men úshin shette júrgen baýyrlarǵa janashyr bolý, ár qazaqstandyqqa qamqorlyq jasaýmen birdeı mańyzdy. «Ár qazaq – meniń jalǵyzym» degen  óleń jolyn quryltaı minbesinen álemdegi  árbir qazaqqa joldaımyn. Qazaq balasy qaı elde tursa da, olar Uly Dalada Máńgilik El quryp jatqan baıtaq Qazaqstannyń ajyramas bólshegi  bolyp tabylady. Júreginiń túbinde osyny ustasyn. Bul sapar sizder úshin elmen etene tanysyp, oı túıetin jemisti sapar bolsyn. Barsha qazaqtyń basyn biriktirer salmaqty oılar aıtylyp, izgi ister bastaý alaryna senimdimin. Sizderdiń de oılaryńyzdy tyńdaǵym keledi. Eki kúnnen soń barsha musylmandar úshin  qasıetti Aıt merekesi bastalady. Biz umytylyp, óship ketken ata dinimizdi qaıtaryp, Qazaqstanda eki jarym myńnan astam meshit ashylyp, elimizdi ımandylyqqa shaqyryp otyrǵan halyqpyz. Biz zaıyrly memleketpiz, sol joldy ustaımyz. О́rkenıetke qol sozǵan, ǵylym-bilimge umtylǵan elmiz. Aıt bárimizge qabyl bolsyn! Jaratqan qazaqqa jar bolsyn! – dep Elbasy sózin túıindedi. 
Elbasynyń baıandamasynan keıin quryltaı qonaqtaryna sóz berildi. Alǵashqy bolyp minbege kóterilgen Mońǵolııa Uly Quralynyń burynǵy depýtaty, Mońǵolııa Ǵylym akademııasynyń akademıgi, ekonomıka ǵylymdarynyń doktory Bákeı Aǵyparuly jıynǵa qatysýshylardy quttyqtaı kele, Qazaqstannan tys jerde turyp jatqan 5 mln qazaqtyń saǵynyshty sálemin ala kel­genin jetkizdi. Sondaı-aq, ǵalamdaǵy kúlli qazaq Arqada boı túzegen arý Astanany maqtanysh tutatynyn ári osy qu­ryltaımen qatar ótip jatqan EKSPO-2017 kórmesi qala ishinde taǵy bir qala tur­ǵyzylǵandaı áser beretinin, sóıtip bıyl­ǵy jyl Táýelsiz Qazaqstan úshin saıası hám ekonomıkalyq úlken bet­burys­tarǵa bastaǵan tabysty jyl bolǵanyn saltanatty túrde atap ótti. 
Mońǵolııalyq qandasymyz sonymen qatar, ótkendegi Elbasy Joldaýyna arqaý bolǵan Úshinshi jańǵyrý ıdeıasyn da qoldaıtynyn jáne Konstıtýsııalyq reformalarǵa sáıkes Memleket basshysy tarapynan birqatar ókiletti bıliktiń quzyry bólinip, ol oqıǵa eldi demokratııalyq damý jolyna bastaǵan sátti qadam ekenin atap ótti. Sóziniń sońynda jeke basynyń usynysy re­tinde: Atajurtqa kóp jyl buryn qonys­tanyp, elge sińisti bolǵan oralman-qan­das­tar arasyndaǵy bilimdi-biliktilerdi laýazymdy qyzmetke tartý máselesin jáne sheteldegi qazaqtarmen baılanys jasaıtyn qoǵamdyq uıym Dúnıejúzi qazaqtary qaýymdastyǵynyń mártebesin kóterý qajet degendi jetkizdi. 
Kelesi sózdi kásipker Batys Qazaq­stan­daǵy «Karpovskıı Severnyı» JShS-niń bas dırektory Qaınolla QASENOV aldy. Ol osydan 24 jyl buryn, ıaǵnı, 1992 jyldyń 10 qańtarynda Elbasy Nursultan Nazarbaev álem qazaqtaryna qaratyp, «Qaıt qazaq, elińe!» dep úndeý tastaǵanyn taǵy bir kópshiliktiń esine salyp, osy úndeýdiń áserinen kásipker óziniń týǵan jeri – Reseı Federasııasynyń Túmen oblysynan Batys Qazaqstanǵa qonys aýdarǵanyn, qazirgi tańda áýletinen 20 otbasy atamekenge oralǵanyn, olardyń arasynda 3 ǵylym kandıdaty, 7 magıstr dárejeli ataǵy bar ǵalymdar ár salada abyroıly eńbek etip júrgenin atap ótti. 
Olardyń barlyǵy elimizdiń damýyna óz úlesterin qosyp júr. О́zim táýelsizdik jyldarynyń bárinde munaı-gaz salasynda qyzmet atqardym. Batys Qazaqstandaǵy úlken aýdan – Bórlide ákim boldym. Qazaqstannyń qaı jerine barsam da eńbek etýime, elge óz úlesimdi kosýyma barlyq jaǵdaı jasalǵanyn kórdim. Qaıda týsań da, qaıda tursań da Qazaqstannyń árbir jeri ár qazaqty balam dep baýyryna tartatynyna kózim jetti, dep aǵynan jaryldy Q.Qasenov.
Sóziniń sońynda kásipker Elbasynyń «Bolashaqqa baǵdar: rýhanı jańǵyrý» atty mańyzdy maqalasyna toqtala kele, osyndaǵy «babalarymyz ushqan qustyń qanaty talatyn ulan-ǵaıyr aýmaqty ǵana qorǵaǵan joq. Olar ulttyń bolashaǵyn, keler urpaǵyn, bizdi qorǵady», degen sózder meni aıryqsha tebirentti. Maqalany oqyǵan shettegi árbir qazaq týǵan elge degen sheksiz mahabbatty kóredi. «Týǵan jer», «Qazaqstannyń kıeli jerleriniń geografııasy» sııaqty jobalardy júzege asyrýǵa biz de óz úlesimizdi qosa alamyz, deı otyryp, Memleket basshysyna elge oralǵan 1 mıllıon qazaqtyń atynan alǵysyn jetkizdi. 
Odan keıin keleli keńeste kemel oı aıtqan azamattardyń biri – «Egemen Qa­zaq­stan» RG» AQ basqarmasynyń tóraǵasy Darhan QYDYRÁLI boldy.
Qazaq qashanda taǵdyrly sátte alystaǵy aǵaıynǵa saýyn aıtyp, quryltaı shaqyryp, Ulytaý, Ordabasy, Túrkistan syndy kıeli jerlerde keleli keńes qurǵan, keńinen oılasqan dep atap ótken ol týǵan jer turǵan jermen ólshenbeıtinin aıtty. Kıeli atameken uǵymy bizdiń sanamyzda aı­shyqtalyp, týǵan jer qany­myzdyń túıirshiginde, jany­myzdyń túkpirinde, tarıhı tanym-túısigimizdiń tereń qatparynda qattalatynyn, sóıtip, Otan degen qasıetti sóz urpaqtyń boı­tumaryna aınalatynyn, bul turǵydan alǵanda, altyn taq Altaı da, óristi О́túken de, jer jánnaty Jıdelibaısyn da, Edil men Jaıyq ta barsha qazaq úshin kıeli meken, qutty qonys ekenin sulý sózben kóptiń kókeıine sińirdi. Sonymen qatar, bir zamanda qazaqtyń qatysýynsyz shekara syzylǵanda, arǵy bette qalyp qoıǵan aǵaıynnyń birazy búginde óz ata qonysynda otyrǵanyn, ol jerler de qazaq úshin kıeli bolyp sanalatynyna da toqtaldy.
Sondaı-aq mádenı jaýharlarymyzdy jahanǵa júıeli tanytý maqsatynda shet el­derde, ásirese, dıaspora shoǵyrlanǵan el­­derde arnaıy ortalyqtar ashylsa degen usy­ny­syn aıtty. Bul arqyly qasterli qazaq tili de qulashyn keńge jazyp, tuǵy­ryn bekite túsedi dep paıymdaıtynyn jetkizdi. 
Bul retki quryltaıdyń ótken jıyn­dardan ereksheligi, shaqyrylǵan már­tebeli meımandardyń 60-tan astam paıy­zy jastar eken. Sol jastar atynan ózek­jardy pikir aıtyp, shetelde júrgen qa­zaqtyń ul-qyzdaryn Astanada orna­lasqan dúnıejúzilik standartqa saı Nazarbaev Ýnıversıtette bilim alýǵa sha­qyrǵan Áıgerim BOLATQYZY óziniń qazirgi tańda Ita­lııanyń Mılan qalasyndaǵy Bokkonı ýnı­versıetinde lektorlyq qyzmet atqaryp júrgenin jetkizdi. 
Mońǵolııanyń Baı-О́lke aımaǵynda týyp, sonda qazaq orta mektebin bitirip, áýeli Chehııada bilim alyp, sońynan oqýyn Sıngapýrda jalǵastyryp, sondaǵy Lı Kýan Iý atyndaǵy ulttyq ýnıversıtette qyzmet atqarǵan Áıgerim jeti til biledi eken. Ol Elbasynyń III quryltaıda aıtqan «sheteldegi ár qazaq Otanyma ne beremin dep oılanatyn kez keldi» degen sózin óziniń ómirlik ustanymyna aınaldyrǵanyn basa aıtty. 
Alǵan bilimimdi Qazaq eliniń ıgiligine jumsaýǵa tyrysyp kelemin. Sonyń ná­tı­jesinde Qazaqstannyń 150-deı mem­le­kettik qyzmetkeri men basqa da joǵar­y laýazym ıeleriniń bilimin je­til­dirýin Astanada jáne Sıngapýrda uıym­dastyrdym. 2012 jyly Nazarbaev Ýnı­versıtet pen Lı Kýan Iý atyndaǵy memlekettik saıasat mektebiniń bes jylǵa kelisimshart jasasýyna muryndyq boldym. Bul kelisimshart osy mamyr aıynda taǵy bes jylǵa uzartyldy. Osynyń aıasynda, joǵary memlekettik saıası mektep búginde memlekettik saıasat mamandyǵynyń qyr-syryn tek qazaq jastaryna ǵana emes, Ortalyq Azııa elderiniń jastaryna da úıretýde, dedi ol.
Sonymen qatar, talapty qaryndasymyz Elbasy Joldaýyndaǵy «Úsh tilde bilim berý» baǵdarlamasy XXI ǵasyrdyń tyń talaby ekenin, ásirese, memlekettik saıasat mamandyǵy boıynsha bilim alǵan jastar tek Qazaqstan ǵana emes, Ortalyq Azııanyń damýyna úlken úles qosýǵa bolatynyn, bolashaqta elimizdiń adamı kapıtal sapasyn jaqsartýdyń tetigi asa mańyzdy ekenine toqtala otyryp, sóziniń sońynda sheteldegi qazaqtar arqa súıeıtin asqar taýy atamekenimiz ben qazaqtyń baǵyna týǵan Elbasyna shette júrgen qazaq jas­tary atynan alǵysyn bildirdi. 
Mártebeli jıyn barysynda shetelde kásipshilik jasap júrgen qazaq bıznesmenderi atynan sóz alǵan Fransııada turatyn kásipker baýyrymyz Mehmed ZENGIN óziniń ótken ǵasyrda údere kóshken Altaı qazaqtarynyń urpaǵy ekenin, babalarynyń súıegi Gımalaıdyń shyń-quzdarynda, Taklamaqan shólinde shashylyp, qýǵyn kórgen qaıran el Úndistan, Pákistan arqyly Túrkııaǵa zorǵa jetkenin aıtyp, ótken tarıhty taǵy bir jelpip ótti.
Elbasynyń rýhanı jańǵyrý tujyrymdamasyndaǵy «Týǵan jerge týyńdy tik!» degen úndeý-nusqaýyn oqyp qatty qýandym. Túrkııadan túbir alǵan kóptegen qazaqtar ata kásibi – teri óńdeýmen aınalysady. Kúlli fransýz dúnıesine tanymal teri ónimderinde bizdiń de qoltańbamyz bar. Sonymen qatar, ulttyq stıldegi perde ónimderin óndirýmen de aınalysamyn. Afrıkanyń 15 eline jáne Shyǵys Eýropa memleketterine ónim shyǵaramyn. 150 adamdy eńbekpen qamtyp otyrmyn. Jýyqta Almaty qalasynda álemde jetekshi orynǵa ıe toqyma fabrıkalary ónimderiniń kórmesi ótti. Osyǵan kelip qatystym, deı otyryp, kásipker bolashaqta bıznesin týǵan jerge ákelip jalǵastyrsam degen zor úmitin aıtty. 
Qazaq dıasporasy eń kóp shoǵarlanǵan memlekettiń biri – О́zbekstan. Osy eldegi Qazaq ulttyq mádenı ortalyqtyń dırektory Serikbaı Úsenov bıik min­berden kezekti sóz alyp: «Men biletin bir shyndyq bar, ol – qazaq dalasy tek shettegi qazaqtardyń ǵana emes, ıisi túrki jurtynyń qarashańyraǵy. Atamyz qazaq saltynda qarashańyraqty qadirli balasyna ustatady. Soǵan qaraǵanda, bizdiń tektilik qasıetimiz osynda jatsa kerek. Osyny sezingen saıyn masattanyp, elimiz jáne Elbasymyzben maqtanamyz. Irgede otyrǵan ózbekstandyq aǵaıyndar biz Qazaq eliniń tynys-tirshiliginen habardarmyz. Bizdiń biletinimiz: Qazaqstan 1991 jyly Táýelsizdik alǵan burynǵy odaqtas elderdiń arasynan sýyrylyp alǵa shyqty. Búgingi ótip jatqan quryltaı da, álemdik mańyzy bar halyqaralyq ma­mandandyrylǵan EKSPO-2017 kór­mesi de tolaıym tabystyń nátıjesi. Qazaqtyń 62 tamyrynda týlap jatqan izgi qasıetteriniń qaıta túleý shaǵyna dál kelip otyr. Dál qazir ár qazaq rýhanı turǵydan túbegeıli ózgerip, jan saraıyn jańǵyrtatyn shaq. Osy oraıda óz basym Nursultan Ábishulynyń «Bolashaqqa baǵdar: rýhanı jańǵyrý» maqalasyn ózbek tiline aýdaryp, halyqqa tanystyrdym. El ishinde kóptegen basqosýlar uıymdastyryp, maqalanyń mánin túsindirdim, dedi. 
Sóz aıaǵynda ózbekstandyq baýyrymyz árbir quryltaıda Dúnıejúzi qazaqtary qaýymdastyǵynyń Tóralqa tóraǵasyn saı­laý dástúri bar ekenin eske salyp, osy oraıda bul jumysty buǵan deıin abyroı­ly atqaryp kele jatqan Elbasy Nursultan Nazarbaevqa burynǵydaı Dúnıe­júzi qazaqtary qaýymdastyǵynyń Tóral­qa tóraǵasy mindetin jalǵastyra berýin ótindi. 
Odan keıin quryltaı ókilderi arasynan sóz sóıleý baqyty buıyrǵan Qazaq-túrik bilim jáne zertteý qaýymdastyǵynyń tóraǵasy, túrkııalyq qandasymyz Shaban Serkan Dınchtúrk áýelgi pikirin Elbasy Nursultan Nazarbaevqa, sondaı-aq, alqaly basqosýǵa álemniń túkpir-túkpirinen jınalǵan quryltaı qonaqtaryna iltı­pat bildirýmen bastady. Shaban Serkan Dınchtúrk aıtyp ótkendeı, Qazaq eliniń qazirgi jetken jetistigi Memleket basshy­synyń kóregen kóshbasshylyǵynyń nátıjesi, ári mundaı kúrdeli kezeńde kóp ultty, kóp dindi halyqty basqarý Nursultan Ábishuly sııaqty kemel tulǵa­nyń ǵana qolyna keletin sharýa. Sol sebepti de Qazaq eli tek qana óz aımaǵynda emes, búkil álemde beıbitshilik pen bir­liktiń sımvoly bolyp otyr. 
Sonymen qatar, Túrkııadaǵy Qazaq-Túrik bilim jáne zertteý qaýymdastyǵy, qazaq tarıhy men mádenıetin 80 mıllıonnan asqan túrik halqyna tanystyrý maqsatynda ártúrli konferensııa­lar ótkizip, túrik jáne qazaq tilinde «Qazaq eli» atty jýrnal shyǵarýda ekenin jetkizdi. Jýrnaldyń sońǵy sanynda Elbasynyń «Bolashaqqa baǵdar: rýhanı jańǵyrý» maqalasy túrik tiline aýdarylyp basylǵan eken. Túrkııalyq baýyrymyz sóziniń sońynda Qazaqstan Kók baıraǵyn kók aspanda erkin jelbiretken, kúsh-qýaty myqty, álemge tanymal, bedeldi memleketke aınalýyn kúni-túni Alla taǵaladan tileıtinin aıtyp ótti. 
Quryltaı minberinen sóz sóıleý mártebesine ıe bolǵan ekinshi bir qazaq qyzy Anar Ulyqpan Avstralııanyń Brıs­ben qalasynda medısına salasynda qyzmet atqaryp júrgen, arǵy tegi baı­ólkelik qaryndasymyz kórinedi. Ol óziniń aqjarma tileginde Avstralııada qazaqtar óte az ekenin aıta kelip: «Tarıhı Otanyma kelip, qalyń qazaq­tyń arasynda júrgenime óte qýanysh­tymyn. Astanany aralap, kóptegen nysandarmen tanysý ústindemin. Osynda jańa medısınalyq klasterler bar eken. Qazaqstan sııaqty medısınanyń barlyq salasyn bir ortalyqqa baǵyndyryp, ony eń zamanaýı jabdyqtarmen jabdyqtaǵan el sırek. Bul oraıda, Nazarbaev Ýnı­ver­sıtet osy ortalyqtarǵa qajetti mamandardy daıarlap, dárigerler ustahanasy bolady dep oılaımyn. Osyndaı úlken ortalyqtardy ashýda halyqtyń den­saýlyǵy men bo­lashaǵy eskerilgeni anyq. Sondyqtan, muny úlken qamqorlyq dep esepteımin», dedi.
Jıyn sońynda sóz tıgen Irlandııanyń Dýblın ýnıversıteti áleýmettaný ǵy­lymdar fakýltetiniń oqytýshysy, jas ǵalym О́zgejan Kesıjı sońǵy 25 jylda Qazaq eli álemdik qoǵamdastyqtan mártebeli ornyn tapqanyna, munyń bári Elbasy Nursultan Nazarbaevtyń jáne barsha qazaqstandyqtardyń ortaq jeńisi ekenine toqtaldy. 
Elbasy bıylǵy halyqqa Jol­daýynda Qazaqstannyń Úshinshi jań­ǵy­rýyna qajetti basymdyqtardy atady. Elimiz ındýstrııalyq jaǵynan damý úshin jastar bilimdi bolý kerek. Joldaý men Elbasynyń rýhanı jańǵyrý týraly maqalasy ózara tyǵyz baılanysty ekenin aıtqym keledi. Maqalada «Bilimdi bárinen bıik qoıatyn ult qana tabysqa jetedi» degen danalyq sózder bar. Men osyndaǵy Eýrazııa ulttyq ýnıversıtetiniń halyqaralyq qatynastar fakýltetinde bir jyldaı dáris oqydym. Elbasy maqalasyna sáıkes, qazir jańa gýmanıtarlyq bilim, qazaq tilindegi júz jańa oqýlyq baǵdarlamasy qolǵa alynýda. Bul jobaǵa qatysýǵa sheteldegi qazaq jas­tary – bizder de zor qyzyǵýshylyq tanytamyz. Sebebi, bilimimiz ben tájirıbemizdi Qazaq eliniń gúldenýine jumsaý – úlken mártebe. Qazaqstan latynshaǵa kóshken soń buryn tóte jazý jáne kırıllısamen shyqqan kitaptardy latyn árpimen qaıta basyp shyǵarsa, bárimizdiń ortaq qazynamyzǵa aınalady degen úmittemin. Búgingi quryltaıǵa álemniń ár túkpirinen jastar jınaldy. Qazir ǵalamtor arqyly qazaq tiliniń mádenıeti men salt-dástúrine adal qyzmet etýge daıar jastar bar ekenin bilýge bolady. Solarǵa barynsha qoldaý jasalsa degen tilek bar, dedi óz sózinde ǵalym. 
Meımandar pikirin quryltaı qonaq­tary yqylaspen qabyldady. Salmaqty jıyn­nyń salıqaly túıini retinde aıtysker aqyn, «Daryn» Memlekettik jastar syı­lyǵynyń laýreaty Dáýletkereı Kápuly jyrdan shashý shashty. 

Elbasy Tóralqa tóraǵalyǵyna qaıta saılandy 
Quryltaı kún tártibine Dúnıejúzi qazaqtary qaýymdastyǵynyń Tóralqa tóraǵasy men tóraǵanyń birinshi orynbasaryn saılaý máselesi talqyǵa tústi. О́zbekstandaǵy Qazaq ulttyq mádenı ortalyǵynyń dırektory Serikbaı Úsenovtiń «Elbasy Nursultan Nazarbaev­tan Dúnıejúzi qazaqtary qaýymdas­ty­ǵy­nyń Tóralqa tóraǵasy mindetin jalǵa­sty­ra berýdi ótingen» pikiri eskerilip, bul usy­nys ókilder talqysyna salynyp, Mem­leket basshysynyń kandıdatýrasy bir­aýyzdan qoldaý tapty. Elbasy Nursultan Nazarbaev quryltaı qatysýshylarynyń tilegin qabyl alyp, ózine júktelgen se­nimdi atqarýǵa daıyn ekenin aıtty.
Osy alqaly jıyn barysynda N.Nazarbaev Dúnıejúzi qazaq­tarynyń qaýymdastyǵy Tóralqa tóraǵa­synyń birinshi orynbasary qyz­metin atqaryp kelgen Talǵat Mamashev­qa rahmetin aıtyp, bul mindetke elshil aza­mat­tardyń biri Zaýytbek Turysbekovtiń kandıdatýrasyn usyndy. Bul mekemege kezinde Kóshi-qon jáne demografııa agenttiginiń tuńǵysh tóraǵasy qyzmetin atqarǵan, memlekettik qyzmet isteri salasynda tájirıbesi mol, sondaı-aq qazaq dıasporasy eń kóp qonystanǵan Reseı jáne О́zbekstan elderinde Tótenshe jáne ókiletti elshi bolǵan Zaýytbek Qaýys­bekuly beker tańdalmaǵanyn aıtty. Sóı­tip, kópshiliktiń biraýyzdan qoldaýy­men Zaýytbek Turysbekov Dúnıejúzi qazaq­tary qaýymdastyǵy Tóralqa tóraǵa­sy­nyń birinshi orynbasary bolyp saılandy.  
Memleket basshysy mártebeli basqosýdyń qorytyndy sózi retinde budan bylaı qaýymdastyqtyń mártebesi artatynyn aıtty. Bolashaqta shettegi ár qazaq óz taǵdyryn Qazaqstanmen baılanystyryp ómir súrýge quqyly ekendigin, sol úshin atqarýshy bılik ókimetpen jáne syrttaǵy elshiliktermen tyǵyz qarym-qatynasta jumys jasaý qajet degendi alǵa tartty. Quryltaı qonaqtary arqyly mańyzdy basqosýǵa kele almaǵan alystaǵy aǵaıynǵa aq tilegin joldady.  

Beken QAIRAT,
Arnur ASQAR,
 «Egemen Qazaqstan»
Sýretter Prezıdenttiń baspasóz qyzmetinen alyndy