Basty maqsat – aqparatqa qoljetimdilik
Aqparat jáne kommýnıkasııalar mınıstrligi qurylǵanda Memleket basshysy júktegen birqatar mindettiń asa mańyzdy ekendigin jáne soǵan oraı, búgingi tańda kóptegen sharalar júzege asyrylǵanyn atap ótken mınıstr bulardyń barlyǵy da el múddesi jolyndaǵy kezek kúttirmeıtin máseleler ekendigine toqtaldy.
«О́tken jyldan beri elimizde memleketke qarasty barlyq telearnalarda, gazetter men ınternet-resýrstarda tolyq jańǵyrtý jumystary júrgizildi. Memlekettik aqparattyq saıasatty júzege asyrý boıynsha túbegeıli ózgerister jasaldy. Otandyq medıa ónimderdiń kólemi ulǵaıyp, sapasy artty. Árıne, bul sharalardyń barlyǵy aqparat salasyndaǵy oń ózgeristerdiń qarqyn alýyna aıtarlyqtaı oń yqpalyn tıgizdi. Degenmen, búgingi zamannyń aǵymy taǵy bir mańyzdy máseleni qolǵa alýdy talap etip otyr. Ol – osy saladaǵy zańnamany jetildirý. Sondyqtan da mınıstrlik «Aqparat jáne kommýnıkasııalar máseleleri boıynsha keıbir zańnamalyq aktilerge ózgerister men tolyqtyrýlar engizý týraly» zań jobasyn ázirledi. Biz jobany talqylaýǵa tutas qoǵamnyń qatysýyna múmkindik jasadyq. Arnaıy jumys toby qurylyp, oǵan osy saladaǵy bedeldi uıymdardyń, bıznes-qoǵamdastyqtyń ókilderi, jýrnalıster men sarapshylar kirdi. Atap aıtý kerek, talqylaýdyń joǵary deńgeıde ótýine Parlament Májilisiniń depýtattary da belsene atsalysty. Osyndaı ashyq talqylaýdyń arqasynda zańnyń nusqasy jańa usynystarmen tolyqtyryldy. Tutastaı alǵanda, atalǵan zań jobasy sheńberinde 12 zań men 4 kodekske 200-den astam túzetý engizý josparlanyp otyr. Al osy zańǵa 200-ge jýyq usynys tússe, sonyń 70%-y eskerilip, qujatqa engizildi», dedi Dáýren Abaev.
Onyń aıtýynsha, eń aldymen azamattardyń quqyǵyn eskerý, ásirese balalardy qorǵaý, múmkindigi shekteýli jandardyń aqparatqa qoljetimdiligin qamtamasyz etý máselelerine basa nazar aýdarylǵan. Sonymen qatar, telearnalarda belgilengen ýaqyt aralyǵynda memlekettik tildegi jarnamalardyń úles salmaǵynyń 50 paıyzdan kem bolmaýy, memlekettik organdar men uıymdarda kópshiliktiń tek otandyq telearnalardy kórýin qamtamasyz etý máseleleri de qamtylyp otyr.
«Sur tárelkeler» zańmen retteledi
Zań jobasyn otandyq arnalardy kórsetpeıtin, «sur tárelke» dep atalyp ketken spýtnıktik qurylǵylardyń taralýyn quqyqtyq turǵydan retteý kózdelýde. Mınıstr «sur tárelkelerdi» ornatqan azamattar otandyq telearnalardy qaramaıdy, ıaǵnı óz eliniń aqparattyq keńistiginen tys qalyp otyrǵanyn aıtady. «Sur tárelkelerge» esh jerde lısenzııalar alynbaǵan ári tirkelmegen. Iаǵnı, olarmen kúres qıyndaý, alaıda sol júıedegi kartalarmen kúresýge bolady. Jańa zań jobasynda lısenzııalanbaǵan osy kartalardy taratqany nemese jarnamalaǵany úshin jaýapkershilik qarastyrylǵan. Internet pen jańa tehnologııalardyń damýyna baılanysty ózgerister de eskerilgen. Túptep kelgende, osynyń barlyǵy – aqparattyq qaýipsizdigimizdi qamtamasyz etýge baǵyttalǵan sharalar kesheni.
Balalardyń quqyǵy erekshe qorǵalady
Mınıstrdiń atap ótýinshe, qazaqstandyq BAQ-ta jáne telekommýnıkasııanyń basqa da jelilerinde quqyqqa qarsy áreketten zardap shekken balalar týraly aqparat jarııalaýda shekteýler engizilip otyr. «Qazirgi kezde bul másele rettelmegen, al ınternette paıda bolǵan málimetter aldaǵy ýaqytta balanyń taǵdyryna keri áser etýi múmkin», dedi D. Abaev.
Zań jobasynda aıyppuldardyń somasy kórsetilgen. Quqyqqa qarsy áreketten zardap shekken balanyń fotosýretteri men jeke málimetterin taratqanda jeke tulǵalarǵa 5 AEK kóleminde, laýazymdy tulǵalar men shaǵyn kásipkerlik sýbektilerine nemese kommersııalyq emes uıymdarǵa – 25 AEK, orta kásipkerlik sýbektilerine – 50 AEK, iri kásipkerlik sýbektilerine 100 AEK mólsherinde aıppul salynýy múmkin. Eger de bir jyldyń ishinde ákimshilik jaza belgilengennen keıin atalǵan jaǵdaı qaıtalansa, jeke tulǵalarǵa – 50 AEK, laýazymdy tulǵalar men shaǵyn kásipkerlik sýbektilerine nemese kommersııalyq emes uıymdarǵa – 50 AEK, orta kásipkerlik sýbektilerine – 100 AEK, sondaı-aq iri kásipkerlik sýbektilerine 200 AEK kóleminde aıyppul salý qarastyrylady.
Internette táýlik boıy monıtorıng júrgiziledi
Talqylaý barysynda Májilis depýtaty Káribaı Musyrman mınıstrden teris mazmundaǵy saıttarǵa tyıym salý sharalary týraly surady. Mınıstr memlekettiń zańnamasyna qaıshy keletin saıttardy anyqtaýǵa táýlik boıy monıtorıng júrgizilip jatqanyn aıtty. Bul oraıda, memlekettiń zańnamasyna qaıshy keletin myńdaǵan saıttyń jumysy toqtatylyp, áleýmettik jelilerdegi pablıkter jabylǵan. D.Abaevtyń aıtýynsha, turǵyndar ózderin alańdatqan máseleler boıynsha tıisti siltemelerdi jiberse, qajetti tekserýler mindetti túrde júrgiziletin bolady.
Blogerler baq-qa teńestirilmeıdi
«Biz blogerlerdi jýrnalısterge nemese jelilik basylymdarǵa teńestirýdi usynǵan bolatynbyz, alaıda jurtshylyq qarsy pikir aıtqan soń, osy normany alyp tastadyq. Meniń oıymsha, eshqandaı da problema joq. Budan bólek, Qazaqstanda tirkelgen jelilik basylymdar atalǵan zańnama normalarymen retteledi. Áleýmettik jelilerdegi pablıkter zańmen rettelmeıdi. Qazirgi kezeńde biz bir ǵana baǵytty kórip otyrmyz, ıaǵnı Qazaqstan aýmaǵynda jarııalanatyn quqyqqa qaıshy kontentti alyp tastaý úshin atalǵan pablıkterdiń admınderimen, jetekshilerimen jumys isteımiz», dedi mınıstr. Mınıstrdiń atap ótkenindeı, keıbir blogerlerdiń aýdıtorııasy birqatar qazaqstandyq BAQ-qa qaraǵanda kóp. Biraq olarǵa memlekettik tapsyrys berilmeıdi.
Aıta keteıik, zań jobasy aıasynda 4 kodeks pen 12 zań jobasyna 200-den astam túzetýler engizý josparlanyp otyr. Zań tanystyrylymyna BAQ basshylary men úkimettik emes uıymdardyń ókilderi, jýrnalıster, sarapshylar, qoǵam qaıratkerleri, saıası partııalar men qozǵalystardyń, qaýymdastyqtardyń, sondaı-aq aqparattyq tehnologııalar, baılanys, teleradıotaratý jáne kommýnıkasııalar salalarynyń mamandary qatysty.
Nurlybek DOSYBAI,
«Egemen Qazaqstan»
