Táýelsizdik – uly murat, qasterli uǵym

Jańa dáýir 1991 jyldyń jeltoq­sanynan bastaldy. Nursultan Ábish­uly Nazarbaev Táýelsizdiktiń syn sa­ǵat­tarynda nar júgin moıymaı kóte­retin qajyrly qaıratker, dana saıasatker retinde elimizdi senimmen alǵa bastady. Elbasymyz ultynyń úmitin aqtap, eldi el qyldy, derbes, egemendi Qazaqstan memleketiniń negizin qalady, irgeli memleket qurdy. Eń bastysy, munyń bárine janjalsyz, jaǵalassyz, jasampazdyq arqyly jetti.  Bundaı jetistik birlikti eli, bilikti tóri, eń bastysy, dana basshysy bar qoǵamnyń ǵana qolynan keledi. Táýelsiz eldiń adamdary arasynda abyrjýshylyqtar, ýaqytsha kúızelis­ter men daǵdarystar kezdespeı qoı­mady. Demek, táýelsizdigimiz elge de, Elbasyna da úlken syn boldy. Ol dúnıejúzindegi elderge, olardyń bas­shylaryna ózin tanytýǵa, moıyndatýǵa tıis boldy. Bul rette Qazaqstan Res­pýblıkasynyń Táýelsizdigin ony­men túbi bir týysqan Túrkııa birden qýana quptap, qolyn sozdy. Odan soń basqa elder birinen soń biri Qazaq­standy derbes, táýelsiz memleket dep ishki jáne syrtqy saıasat arasynda qarym-qatynastar ornatý qajet ekendigine moıyn burdy. Geografııalyq, aýmaqtyq jaǵynan alǵanda jer kólemi jóninen Qazaqstan dúnıe júzinde toǵyzynshy oryn alatyndyǵy talaı sheteldik áriptesterdi tamsandyrmaı qoımaıtyn edi. О́ıtkeni, qos qurlyqty – Eýropa men Azııany alyp jatqan bizdiń Ota­nymyz óziniń tabıǵı baıly­ǵymen ǵana emes, sondaı-aq baıyrǵy qazaq jerinde alýan túrli ulttar men ulystar, tilder men dinder ókilderi eshqandaı qaqtyǵyssyz, qaǵajý kór­meı, tatý-tátti, dostastyq, týystyq jaǵdaıynda ómir súrip jatqandyǵy ózge elderdiń qaı-qaısyna da ónege bolarlyq qoǵam­dyq negizde toptasýdyń tolyq­qandy úlgisi edi. El ekonomıkasynda batyl da jú­ıeli, jigerli de jedel ózgerister júr­gizýdi ómirdiń ózi talap etti. Bul rette ekonomıkamyz ben adamdary­myzdyń ómirinde totalıtarlyq júıe­niń sar­qyn­shaqtarynan batyl arylý, damýy­myzdyń jolyn aıqyndaý júzege asy­ryldy. Qalada da, aýylda da, dalada da adamdarymyzdyń ál-aýqatyn birtindep kóterý baǵytynda ıgi ister atqaryldy. Josparly ekonomıkadan naryqtyq ekonomıkaǵa kóshý, Astanany Alataýdan Arqaǵa aýystyrý, elimizdiń ulttyq qoryn jasaqtaý jáne Qazaqstan-2030 strategııasyn qurý. Keńes Odaǵynan enshisin alyp, sol sátte jan baǵýdyń ózi muń bop turǵan kezde, Qazaqstan Prezıdenti osyndaı batyl bastamalardy qolǵa aldy. Búginde elimiz óz memlekettiligin birjolata bekitip, damýdyń qazaqstandyq  modelin qalyptastyrdy. Osy kezeńde ǵasyrǵa bergisiz joldan ótti, aýqymy jaǵynan orasan tabys­tarǵa qol jetkizdi. Qazaqstannyń jańa Konstıtýsııa­synyń (1995 jyly) qabyldanýy táýel­sizdigimizdiń asa bıik saıası belesi boldy. Onda bılik qurýdyń jańa qaǵıdalary bekitildi, azamattardyń negizgi quqyqtaryn qorǵaý qolǵa alyndy. Qazirdiń ózinde bizdiń basty jetistikterimiz – búkil halyq bolyp qabyldaǵan osy Konstıtýsııanyń jemisi dep aıta alamyz. Ata Zań degen atqa ıe bolǵan Konstıtýsııamyz – bizdiń Negizgi Zańy­myz. Ol –  memleketimizdiń basqa zań­da­ryna jol kórsetýdiń, jón silteý­diń qaınar kózi, túp qazyǵy. Qazaqstan Respýblıkasy Konstıtý­sııa­synyń qabyldanýy memleket­ti­liktiń zańdy túrde rásimdelgenin aıǵaqtap, eldegi tyń ózgeristerge jol ashty. Prezıdent sol kezdegi kúrdeli jaǵdaıǵa qaramastan, óz halqyna damý­dyń sara jolyn usyndy, bul onyń jeke erliginiń dáleli. Qazaq­standyqtar óziniń kóshbasshysyna, onyń gúldený men órkendeýge tezirek jetý maqsa­tynda eldiń konstıtý­sııalyq qury­lysyn ózgertý qajettigi týraly ıdeıa­syna senip qana qoımaı, iske de asyrdy. Mine, osyndaı kózqaras beıbit­shiliktiń, turaqtylyqtyń, ózine degen senimdilik pen órkendeýdiń, ıaǵnı búgin­de sheteldikterdiń aýzynan túspeıtin «damýdyń qazaqstandyq jolynyń» tıimdi kepiline aınaldy. Negizgi zań ult quralatyn negizgi prınsıpterdi: adam tulǵasynyń joǵarǵy qundylyǵyn, adamdardyń teń quqylyǵyn, kez kelgen sebep boıynsha kimdi de bolsyn kemsitýge tyıym salynýyn, menshikke qol tıgizýge bolmaıtynyn, pikir alýan­dyǵyn, adamdardy óz quqyqtary men bostandyqtarynan aıyrýǵa bolmaı­tyn­dyǵyn, halyqtyń egemendigin, t.b. aıqyndaıdy. Qazaqstandy prezıdenttik respýblıka dep jarııalaǵan da sol Ata Zańymyz. Sondaı-aq «Qazaqstan Res­pýb­lıkasynyń Parlamenti jáne onyń depýtattarynyń mártebesi týraly» Konstıtýsııalyq zańdar qabyldap, Parlamenttiń zań shyǵarý fýnksııasyn júzege asyratyn respýblıkanyń joǵary ókildi organy bolyp tabylatynyn da bekitip berdi. Sóıtip, bizdiń elimizde turaqty negizde jumys isteıtin, eki palatadan: Senattan jáne Májilisten tura­tyn Parlament ómirge keldi. О́tken jyly osy Parlamenttiń 15 jyldyq mereı­toıyn atap ótip, búginge deıingi atqarǵan isterin qorytyndyladyq. 1996 jyly 28 maýsym kúni birinshi shaqyrylymnyń birinshi sessııasy aıaq­tal­ǵanda sóz sóılegen Elbasy N.Nazarbaev: «Parlament kásibı jáne jetkilikti túrde quzyrly zań shyǵarýshy organ retinde respýblıkalyq jáne aımaqtyq múdde­lerdi úılestirýdi qamtamasyz etýge, jetkilikti dárejede sapaly zań jobalaryn jasaý jumysyna qabiletti ekenin kórsetti», – dep zań shyǵarý orga­nynyń alǵashqy qadamyna joǵary baǵa bergen bolatyn.  Sol jyldary zań joba­laryn talqylaý barysynda keıbir mı­nıstrlerdiń Parlamentke kelip, zań jobasy jóninde túsindirme berýden qashqaqtap júrgeninen habardar bolǵan Elbasy bul máselege jeke toqtalady. Úkimet músheleriniń Parlamentke dereý kelýi kerek ekenin aıta kelip: «Barlyq qalypty memleketterde mınıstrdiń Parlamentke kelýi kádýilgi, qurmetti is dep sanalady. Qazaqstan Parlamentiniń shyn máninde qurmetti organ bolýyn jaqtaı­tynymdy árqashan aıtyp júrmin, al onyń eki palatasy is júzinde sondaı organ bolyp otyr. Osyndaı bola berýi úshin men bárin istegim keledi», – degen edi. Alǵashynda Májilis 67 depýtattan saılansa, keıin 1998 jylǵy konstı­týsııalyq ózgeristerge oraı 77,  al 2007 jylǵy mamyrda jańartylǵan Konstı­týsııaǵa sáıkes 107 parlamentshiden turatyn boldy. Olardyń 98-i saıası partııalardan partııalyq tizimder boıynsha jalpyǵa birdeı, teń jáne tóte saılaý quqyǵy negizinde jasyryn daýys berý arqyly saılandy. Al 9 depýtat Qazaq­stan halqy Assambleıasynyń ókilderi bolyp tabylady. Kásibı Parlamenttiń basty ereksheligi – zań jobalaryn jan-jaqty qarap, talqylaýdan ótkizip, turaqty jumys jasaıtyndyǵy. Depýtattyń eń negizi mindeti halyqtyń kóńilinen shyǵatyn, muń-muqtajyn elep-eskeretin zańdardy qabyldaý ekeni anyq. Qazirgi tańda depýtattyq korpýstyń maqsaty – memle­kettiń alǵa qoıǵan baǵytyn zańmen qam­ta­masyz etý bolsa, búginde kásibı Parlament sol jumysyn tolyq atqaryp jatyr dep aıtýǵa bolady. Táýelsizdik alǵannan keıin elimizde josparly ekonomıkadan naryqtyq eko­no­mı­kaǵa kóshý úrdisi bastaldy. Aldy­men ekonomıkalyq reformalar júrgi­zildi. Qazaqstanda júrgizilgen ekonomı­kalyq reformalar respýblıka organ­darynyń ekonomıkalyq basqarýdaǵy ró­lin, orny men fýnksııasyn túbegeıli ózgertý joldaryn qarastyrdy. Mınıs­trlikterdiń endigi mindetteri – basqarý emes, ónerkásipterdiń tehnıkalyq da­mýyna, salaaralyq órkendeýine durys baǵdar tańdaý jumystarymen aınalysý. Egemendik alǵan jyldar ishinde ózine tán barlyq ınstıtýttary bar, álemdik qoǵamdastyqtyń yqpaldy múshesi bolyp tabylatyn memleket quryldy, onyń qaýipsizdigi men táýelsizdigi qamtamasyz etildi. Konstıtýsııalyq jolmen memlekettik jáne saıası bılik qurylymdaryn jańartý negizinde eldiń demokratııalyq jolmen damýynyń berik irgetasy qalan­dy. Eldiń ishki ekonomıkalyq júıesi túbirimen ózgerip, damyǵan órkenıetti elderdiń eshqaısysynan kem túspeıtin naryqtyq qatynastar men ınstıtýttar quryldy. Sonyń negizinde Qazaqstan álemdik ekonomıkada óz orny bar elge aınaldy. Elimiz Álemdik jáne dástúrli dinder lıderleriniń 2003, 2006, 2009 jyldary qatarynan úsh birdeı quryltaıyn ótkizdi. Ol búginde jahandyq únqatysýǵa jol ashatyn iri basqosýǵa aınaldy. Onyń maqsaty – jer betin mekendegen túrli halyqtardyń beıbit únqatysýyn ornyq­tyrý. Muny álemdik keń aýqymdaǵy asa iri oqıǵa dep baǵalaýymyz kerek. Onyń beıbitsúıgishtik baǵyty men tatýlas­tyrǵysh áleýetine álem jurtshylyǵy rızashylyqpen úlken mán berip otyr. Búginde Qazaqstanda qansha etnos bolsa, sonyń bárine óz ortalyqtaryn ashyp, tilin, dinin saqtap, damytýǵa tolyq múm­kindik jasalǵan. Bul jetistikke qazaqtyń peıiliniń keńdigi men danalyǵynyń arqasynda qol jetkizip otyrmyz. «Elý jylda el jańa” degen maqal da búgingi Qazaqstanǵa júrmeı qaldy. Aınalasy 20 jylǵa jetpeıtin ýaqytta bedeldi memleketke aınaldyq. Qazaqstan úshin óz táýelsizdigin alar tustaǵy halyqaralyq arenadaǵy alǵash­qy eleýli oqıǵa Prezıdent N.Nazarbaev­tyń bastamasymen Semeı ıadrolyq polıgonyn jabý jáne ıadrolyq qarý-jaraqtan bas tartý boldy. Bul jappaı qarýlanýǵa jantalasyp jatqan zamanda eshbir memleket basshysynyń oıyna kelmegen teńdesi joq aıryqsha sheshim edi. Mundaı nartáýekelge bir basynyń baqytyn eliniń baqytymen baılanys­tyrǵan kemeńger tulǵa ǵana bara ala­tyny sózsiz. Sodan beri búgingi kúnge deıin Qazaqstan adamzat tarıhynda ıadro­lyq qarýdan óz erkimen bas tartqan tuńǵysh ári jalǵyz el bolyp keledi. Muny halqynyń bolashaǵy úshin qandaı da táýekelge baryp, basyn báıgege tigip júrgen N.Nazarbaevtyń erligi dese bolady. Birikken Ulttar Uıymynyń Bas hatshysy Pan Gı Mýnnyń 2010 jyldyń sáýir aıynda Semeı polıgonyna baryp, ajal apanynyń aýyzynda turyp: “Qazaq­stan Prezıdentiniń osynaý synaq ala­ńyn jaýyp qana qoımaı, tutas óńirde ıadrolyq qa­rýdan ada aımaq qurǵa­nyna zor qoldaý bildiremin. Onyń bul qadamy bizdiń ıadrolyq qarýsyz álemdi qurý isimizdiń eń berik irgetasy ispetti. Barlyq elderdiń basshy­lary Nur­sultan Nazarbaevtan úlgi alyp, onyń joly­men júrýi tıis. Men BUU Bas hatshysy retinde ıadro­lyq synaq ala­ńy­nyń qaq júreginde tu­ryp, barlyq álem elderin Qazaqstannan úlgi alýǵa shaqy­ramyn”, – dep Abaı topy­raǵynda tebirenýi de sondyqtan. Erte me, kesh pe, túp­tiń túbinde adamzat bala­synyń aqyly jetip, jappaı qyryp-joıatyn joıqyn qarýsyz ómir súretin mamyrajaı zamanǵa da jeter. Ol zamandy biz kórmesek te keler urpaq kórer. Qaı kezde de, qaı zamanda da osy istiń basynda qazaq halqynyń perzenti, Elbasy N.Nazarbaevtyń turǵanyn adamzat árqashan eske alatyn bolady. “Adamzattyń bárin súı, baýyrym dep” aıtqan danyshpan Abaıdyń sózin temir­qazyq etip ustanǵan Qazaqstan búgin­de álemge beıtarap saıasat júr­gizetin beı­bit­shiliksúıgish memleket retinde tany­lyp otyr. Ortalyq Azııa aımaǵynyń kóshbas­shysy sanalatyn bizdiń el sońǵy jyl­dary qarqyndy damý jolynda. Bul jetistikter búkil ekonomıkamyzdy qaıta qurý nátıjesinde múmkin boldy. Táýel­siz Qazaqstandaǵy ekonomıkalyq reformalarmen qatar júrgizilgen saıası reformalar da memleketimizdiń halyq­aralyq arenadaǵy bedelin joǵarylatty. Búgin Qazaqstan halyqaralyq jáne aımaqtyq uıymdardyń múshesi ǵana emes, batys jáne shyǵys elderiniń senimdi áriptesi. Qazaqstan bedeldi halyqaralyq uıym­dardyń qatysýshysy ǵana emes, osy ýaqytqa deıin TMD, ShYU, EýrAzEQ sekildi uıymdardyń tóraǵalyǵyn sátti atqara bildi. Elimizdiń byltyrǵy Eýro­padaǵy qaýipsizdik jáne yntymaq­tastyq uıymyna tóraǵalyǵy el ımıdjin joǵa­rylatqany anyq. Rasynda da Qazaqstan EQYU-ǵa tóraǵalyǵy arqyly álemdik saıasatqa óz yqpalyn júrgizip otyrdy. Tarıh kóshinde ǵasyrda bir keletin tarıhı oqıǵalar bolady. Sondaı oqıǵa – Astanada 56 eldiń basshylary men halyqaralyq bedeldi uıym ókilderiniń basyn qosqan – Sammıt ótkizgenimiz boldy.  Mundaı joǵary dárejeli basqo­sý EQYU qurylǵaly bergi 35 jyldyń bederinde 1975 jyly Helsınkıde, 1990 jyly Parıjde, 1992 jyly Helsınkıde, 1994 jyly Býdapeshtte, 1996 jyly Lıssabonda, 1999 jyly Ystambulda ótkizilgen eken. Bir ǵajaby, sol basqo­sýlardyń eshqaısysy da tóraǵalyq etken eldiń astanasynda shaqyrylmapty. Osylaısha Qazaqstan ári tóraǵa, ári sammıt shaqyrýshy el mártebesine EQYU tarıhynda tuńǵysh ret qatar qol jetkizgen memleket bolyp otyr. Arǵy-bergi tarıhynda alasapyrandy basynan kóp ótkergen, tarıhta esesi ketken el edik. Táýelsiz el bolǵaly kemdigimiz tolyp, kemelimizden asyp jatyrmyz. Bıylǵy jyly 24-25 aqpanda Avstrııanyń Vena qalasynda EQYU-nyń Parlamenttik Assambleıasynyń qysqy májilisine qatystym. Onda EQYU-nyń úsh qorjynyndaǵy – saıası, ekonomı­kalyq, adam quqyqtary máseleleri jan-jaqty talqylanyp, tıisti qujattar qa­byldandy. Osy jerde Forým delegat­tary Qazaqstanda ótken Sammıttiń  joǵa­ry deńgeıde bolǵanyn, EQYU-nyń odan arǵy baǵdaryn aıqyndaǵan Astana deklarasııasynyń qabyldanýyna baryn­sha kúsh-jigerin salǵan Qazaqstan óz tarıhyna orasan saıası mura jasaǵan­dyǵyn, al bıylǵy jyly úshtikke múshe retinde EQYU-daǵy óziniń belsendi saıasatyn jalǵastyryp jatqandyǵyn atap ótti. Sessııada Qazaqstandaǵy kezekten tys Prezıdent saılaýy da áńgime boldy. Bıyl Qazaqstan quramyna 57 memleket kiretin Islam Yntymaqtastyǵy Uıymyna basshylyq etip, Batys pen Islam álemi arasynda únqatysý ornatý mindetin kózdep otyr. Bul sharalardyń bári saıyp kelgende, Qazaqstannyń óńirlik jáne jahandyq turaqtylyqqa qosqan ózindik úlesi. Eýropadaǵy qaýipsizdik jáne ynty­maqtastyq uıymyna jáne Islam Yntymaqtastyǵy uıymyna tóraǵalyq etý arqyly  Qazaqstan túrli mádenıetter men órkenıetter arasyndaǵy baılanys­ty tereńdetýge atsalysyp keledi.  Osy tusta Elbasy Nursultan Nazarbaevtyń myna sózderine nazar salaıyq: «2010 jyly bizdiń el Eýropadaǵy qaýipsizdik jáne yntymaqtastyq uıymyna tóraǵa­lyq etedi. Al 2011 jyly Islam Kon­ferensııasy Uıymy mınıstrleriniń konferensııasyna tóraǵalyq jasaıtyn bolamyz. Qazaqstan túrli mádenıetter men órkenıetter arasyndaǵy syndarly is-áreket taqyrybyn jyljytýǵa ári osy jáne basqa da halyqaralyq uıymdar aıasynda naqty sheshimder qabyldaýǵa qol jetkizýge yqylasty». Prezıdentimiz árqashan da halyqqa, Qazaqstandaǵy eń bedeldi, basqarýshy saıası uıym – «Nur Otan» partııasyna zor senim artady. Sondyqtan partııamyzdyń XIII sezi Elbasymyzdyń senimin aqtaý jolyndaǵy strategııalyq maqsattary­myzdy aıqyndaýǵa arnaldy desek te bolady. Elimizdiń barlyq aımaqtary men Almaty, Astana qalalarynan sezge kelgen 600-ge jýyq delegat «Nur Otan» partııasy atynan óz kóshbasshysyn kezekten tys prezıdenttik saılaýǵa kandıdat etip usyndy.  Úmit aqtalyp, saılaýda Nursultan Nazarbaev 95,5 paıyz daýys jınap, halqynyń sheksiz senimine ıe boldy. Respýblıka jurtshylyǵy «Prezıdent bireý, basqamyz tireý bolyp táý eter kıemiz Táýelsizdikti ulylap, órkenıet kóshine ilese bereıik!», – degen sheshimge toqtady. Osy jerde  Qazaq­stannyń eli súıgen, elin súıgen  Prezı­dentiniń halyqaralyq deńgeıdegi, shet memleketterdegi abyroıy men bedeli jaıynda ózim kýá bolǵan jaǵdaıdy aıta ketkim keledi. Byltyr EQYU Parlamenttik Assam­bleıasynyń ókili retinde Ýkraınadaǵy Prezıdent saılaýyna baqylaýshy retinde barǵanmyn. Sol saparymda saılaý ýchaskesinde 90-shy jyldarǵa deıin  elimizdiń Qostanaı oblysynda turǵan, keıinnen Ýkraınanyń Kıev oblysynyń Brodıanskıı aýdanyna qonys aýdarǵan, ýchaskelik saılaý komıssııasynyń múshesi Ýsolseva degen burynǵy jerlesimdi kezdestirdim. Meniń Qazaqstannan ekenimdi bilip, Ýsolseva hanym halyq­aralyq baqylaýshylardyń aldynda Qa­zaqstanda qalǵan týǵan-týystarymen habarlasyp turatynyn, sondaı-aq Elba­sy­myzdyń tikeleı basshylyǵymen respýblıkada bolyp jatqan barlyq ıgi sharalar jóninde óziniń habardar ekenin baıan­daı kelip, bizdiń Prezıdentimizge tamsana joǵary baǵa berdi. Sol sátte meniń boıymdy elimiz úshin, halqymyzdy kemel  keleshekke bastap kele jatqan Elbasymyz úshin erekshe maqtanysh sezimi bılep, tóbem kókke jetkendeı boldy. «Qazaqstan – 2030» Strategııasynan bastaý alatyn bıylǵy Joldaý – aldyńǵy jyldardaǵy joldaýlardyń zańdy jal­ǵasy bolyp tabylǵanymen, damýdyń jańa kezeńderine baılanysty óziniń aıtary aıryqsha, halyqqa berer jaqsylyǵy da bólek Joldaý boldy. Basty basymdyqtar el ekonomıkasyn údemeli ınnovasııalyq ındýstrııalan­dyrýdyń jalǵasy retinde modernıza­sııalaýǵa jáne áleýmettik saıasatqa baǵyttaldy. Ár aýyl ózi jaılaǵan aýmaqty uqypty da únemdi ıgerip, oǵan kerek tehnologııa men kásibı mádenıetti tolyǵymen meńgere alsa ǵana óziniń kósegesin de, eliniń kósegesin de kógertetinin málimdedi. Jerimiz úlken de, halqymyz az! Bul túsetin tabysty túgeldeı tutynýǵa jibermeı, óndiristi keńeıtýge jumsaýǵa qolaılylyq týǵyzady. Halqymyz jappaı saýatty, ındýstrııaly jáne tehnı­kalanǵan agroóndiriske baýlynǵan. Bul bizdiń tehnologııalyq jańarýlarǵa beıim ekendigimizdi tanytady. Osy jaǵ­daıda Prezıdent aýyldy ındýstrııa­landyrý qajettigine basa nazar aýdara otyryp, agroónerkásiptik keshenniń «eń zor eksporttyq áleýeti bar» – ettik mal sharýashylyǵyn damytý máselesin kóterdi. Sonymen qatar, Prezıdent el óńirlerin damytý baǵdarlamasyn ázir­lep, bekitý týraly bastama jasady. Meniń oıymsha, bul usynys óz kezeginde  el óńirlerin keshendi túrde damy­typ, turmys-tirshiligine tyń serpin beretindigine senimdimin. Tamyryn tereńnen tartqan, ǵasyr­lar boıy dala demokratııasy men erkindik seziminiń qundylyq belgilerin saqtap kelgen, bastaýyn «Qasym han­nyń qasqa joly», «Esim hannyń eski joly», «Jeti Jarǵy» sııaqty kóne zańdardan alatyn Qazaq eliniń zań shyǵarýshylyq qyzmetiniń qalyptasý joly jeńil boldy dep eshkim aıta almaıdy. Budan biz qazaqstandyq parlamenta­rızmniń qalyptasý joly kúrdeli bolǵanyn, parlamentarızm talabyna, tabıǵatyna saı kelmeıtin qoǵamdyq sana men saıası tájirıbedegi ústirt kózqarastar men pikirlerdi eńserýdiń ońaıǵa túspegenin, Qazaqstan Parlamenti qoǵamdaǵy reformalardy tabysty júzege asyrýǵa qabiletti saıası-demo­kratııalyq ınstıtýtqa tek táýelsizdik jyldary ǵana aınalǵanyn ańǵaramyz. On bes jyl tarıh úshin kóp ýaqyt emes. Osy ýaqyttyń ishinde nebir kúrdeli kezeńder men syndarly sátterdi bastan ótkergen Qazaqstan Parlamenti is ústinde qalyptasyp, kemeldendi, syn­darly tájirıbe jınaqtady, Tuńǵysh Prezıdentimiz N.Á.Nazarbaevtyń sózi­men aıtsaq, elimizdiń kelbetin ózgertken zańdar qabyldaıtyn deńgeıge kóterildi. О́z boıyna álemdik jáne otandyq tájirıbeniń jaqsy úlgilerin jınaqtap, olardy qazirgi saıasattaǵy, ekonomı­kadaǵy jáne áleýmettik salalardaǵy jaǵdaılarǵa beıimdep otyrǵan Parla­menttiń jemisti qyzmeti týraly mysal­dardy alystan izdeýdiń qajeti joq. 2010 jylǵy 1 qyrkúıekte Parlamentte Senat pen Májilistiń birlesken otyry­synda sóz sóılegen Elbasy Nursultan Nazarbaev eki sessııa aralyǵynda atqarylǵan isterge toqtala kelip: «Mine, bul máselelerde Parlament kásibı sheberligin tanytyp, úlken iske zor úlesin qosty. Bul oraıda, Parlament joǵary zań shyǵarýshy organ retinde elimizdiń ósip-órkendeýi jolynda pár­men­di jumys jasaýda. Myzǵymas memlekettigimizdiń bas baǵdaryna aı­nal­ǵan Ata Zań aıasynda kóptegen zańdar qabyldanýda. Osy saılanymnyń de­pýtattary úsh sessııanyń ishinde 340-tan asa zań qabyldaǵany munyń jarqyn aıǵaǵy bolyp tabylady. Bul zańdardyń basym kópshiligi qoǵamnyń saıası jáne áleýmettik-ekonomıkalyq deńgeıin kó­te­rýge arnalǵan», dep depýtattarǵa rızashylyǵyn bildirgen. Parlament Májilisiniń depýtattary negizgi ishki jumystarymen qatar, halyqaralyq jáne parlamentaralyq qyzmetti de belsendi júrgizip keledi. Bul baǵyttaǵy jumystar, ásirese, Qazaqstannyń EQYU-ǵa tóraǵalyq etýi kezeńinde erekshe sıpatqa ıe bolǵanyn aıtý artyqtyq etpes. Parlamenttiń reglamentine sáıkes depýtattar toqsan saıyn aımaqtarǵa shyǵyp, saılaýshy­larmen kezdesip turady. Ondaǵy basty maqsat – halyqty joǵary ókiletti organ, úkimet tyndyryp jatqan isterden habardar etý. Osy kezdesýlerdiń bary­synda halyqtyń talap-tilekterine de aıryqsha kóńil bó­lemiz. Sondaı-aq, olar kótergen máselelerdi tıisti oryndarǵa jetkizýdi basty mindetimiz dep bilemiz. Bıylǵy jyly Qazaqstan el Táýel­sizdiginiń 20 jyldyǵyna qadam basty.  Egemendigi men táýelsizdigi týy astynda Qazaqstannyń jıyrma jyl ishinde damý joly Elbasy saıasatynyń durys ekendigin dáleldedi. Qazaqstan Respýblıkasy halqynyń óz táýelsizdigin saqtaýǵa, nyǵaıtýǵa beliniń bekemdigin tanytty. Adamdarymyzdyń úlkenderiniń de, kishileriniń de, jastarymyzdyń da óz bolashaǵyna degen senimderiniń zor ekendigin olardyń búgingi bet alysy, kelbeti kórsetip otyr. «Táýelsizdik, – dedi Elbasy, – bizdiń aldymyzdan jarqyn bolashaqqa jol ashyp berdi. Biz sol joldan eshqaıda bultarmaı, alǵa basa beremiz». Táýelsizdik alǵan jyldarda el ekonomıkasyna 126 mlrd. dollardan astam sheteldik ınvestısııa tartyldy. Jalpy ishki ónim ósimi 2010 jyly 7 paıyz, ónerkásip óndirisi 10 paıyz, óńdeý ónerkásibi 19 paıyz mólsherdi qurady. Ortasha aılyq jalaqy 2007 jylǵy 53 myńnan 2010 jyly 80 myń teńgege deıin artty». Eldiń táýel­sizdik jyldaryndaǵy úderisiniń ınte­graldy kórsetkishiniń biri – ol halyqtyń jan basyna shaqqandaǵy IJО́. 1994 jyly IJО́ halyqtyń jan basyna shaqqanda jeti júzden astam dollardy qurady. 2011 jylǵy 1 qańtarda ol 12 esege ósti jáne 9 myń AQSh dollaryna artty. Álemdik táji­rıbe táýelsizdiginiń 20 jylynda birde-bir el mundaı nátıjege jetpegenin kórsetip otyr. Tólebek QOSMAMBETOV, Parlament Májilisiniń depýtaty.