Halyqaralyq bedeldi uıymdardyń forýmdaryn ótkizý qaı eldiń de abyroıyn arttyrary sózsiz. О́z táýelsizdiginiń 20 jyldyǵynyń tabaldyryǵynda turǵan Qazaqstan bul máselede biraz tájirıbe jınaqtap ta úlgerdi. Osyndaı úlken jıyn – Prokýrorlardyń halyqaralyq qaýymdastyǵynyń 6-shy óńirlik konferensııasy keshe Astanada óz jumysyn bastady. «Qylmystyq-quqyqtyq saladan tys zańdylyqty qamtamasyz etýdegi prokýratýranyń orny» atty taqyrypty kótergen forým jumysyna álemniń 45 eliniń bas prokýratýralarynyń delegasııalary, sondaı-aq BUU, EQYU, Eýroıýst jáne basqa da bedeldi halyqaralyq uıymdar ókilderi qatysýda.
Qazaqstan Respýblıkasynyń Prezıdenti N.Nazarbaevtyń konferensııaǵa qatysýshylarǵa quttyqtaýyn Parlament Senatynyń Tóraǵasy Qaırat Mámı oqyp berdi. Sondaı-aq konferensııany kirispe sózben ashqan Qazaqstan Respýblıkasynyń Bas Prokýrory Ashat Daýylbaev aımaqtyq konferensııaǵa qatysýshylarǵa Qazaqstan Respýblıkasy Parlamenti Májilisiniń Tóraǵasy, «Nur Otan» HDP-nyń Májilistegi fraksııasynyń jetekshisi Oral Muhamedjanovtyń quttyqtaý jibergenin aıtyp ótti.
Prokýrorlar qaýymdastyǵynyń forýmy aýqymdy deńgeıde Qazaqstanda alǵash ret ótkizilip otyr. Qatysýshylardyń ortaq pikiri boıynsha, osyndaı kezdesýlerdiń mańyzdylyǵy men qajettiligi jahandaný zamanyndaǵy ulttyq múdde sheńberimen shektelip qalmaıtyn óńirlik qaýipsizdikti qamtamasyz etý jónindegi jalpy strategııalyq mindettermen sharttalǵan. Bul jaqyndasý úrdisin, ulttyq zańnama men quqyqtyq júıeniń úılesimdiligin, jalpyǵa ortaq halyqaralyq prınsıpter men standarttardy baǵdarǵa alýdy talap etetin zaman shyndyǵymen úndesedi.
Respýblıkanyń Bas Prokýrory Ashat Daýylbaev óz sózinde Qazaqstannyń álemdik qaýymdastyqqa yqpaldasýy jaǵdaıynda halyqaralyq uıymdarmen birlese jumys isteýi, sózsiz, mańyzdy biriktirýshi faktor bolyp tabylatynyn atap ótti. Sondyqtan osyndaı forýmdar ótkizýdiń mańyzdylyǵy, eń aldymen, qazirgi zamandaǵy qaýip-qaterge qarsy is-áreketti úılestirýmen jáne jańa múmkindikterge jol ashýmen baılanysty bolyp otyr.
Konferensııanyń basty taqyryby – qylmystyq-quqyqtyq saladan tys zańdylyqty qamtamasyz etýdegi prokýrordyń orny eń aldymen, qoǵamdyq-saıası qurylymyna qaramastan, ár eldegi mańyzdy adam quqyǵy men qoǵam múddesin qorǵaý qajettigimen aıqyndalady.
Osy konferensııa sheńberinde azamattardyń áleýmettik-ekonomıkalyq quqyqtaryn, kásipkerlikti, balalar quqyǵyn qorǵaýdaǵy prokýratýranyń atqaratyn orny sııaqty ózekti máselelerdi talqyǵa salý josparlanyp otyr. Sonymen qatar, kópshilik múddesindegi qoǵamdyq qaýipsizdik, din bostandyǵy, ultaralyq kelisim, adam saýdasy qurbandarynyń quqyqtaryn qorǵaýdaǵy qadaǵalaýshy organdardyń qyzmeti talqylandy. Sondaı-aq aqparat alýdyń quqyqtyq aspektileri, aqparattyq keńistikti jáne qupııa aqparat pen jeke derekterge qylmystyq maqsatta qol suǵýdan qorǵaý máseleleri de talqylandy.
Álemdegi turaqtylyq pen órkendeýdi saqtaý jolynda halyqaralyq jáne óńirlik qaýipsizdik salasyndaǵy ózara tıimdi yntymaqtastyqty odan ári keńeıtý úshin qatysýshylardyń ujymdyq kúsh-jigerin jumsaýǵa daıyndyqtaryn rastaıtyn qorytyndy qujatqa qol qoıyldy.
Prokýrorlardyń halyqaralyq qaýymdastyǵy álemniń 140 eliniń prokýrorlaryn biriktiredi. Bul uıymǵa Qazaqstan 1995 jyly múshe bolyp qabyldandy. Qaýymdastyqtyń quramyna túrli memleketterdiń prokýrorlyq qyzmetteri men uıymdary kiredi. Osyǵan qaramastan qaýymdastyq prokýratýra túrleri men qyzmetin biregeılendirýdi kózdemeıdi. Prokýratýra túrleriniń tarıhı jáne ózge de aıyrmashylyqtaryna, olardyń ókilettilikteriniń sıpatyna qurmetpen qaraıdy.
Prokýrorlardyń halyqaralyq qaýymdastyǵyna múshe elderdiń aldynda prokýratýranyń quqyq qorǵaý áleýetin damytý jáne nyǵaıtý mindeti tur. Qaýymdastyq zańnyń ústemdigi, adam quqyǵyn qurmetteý, quqyqtyq reformalardy júzege asyrý, transulttyq qylmysqa qarsy kúreste halyqaralyq yntymaqtastyqty arttyrý ıdeıalaryn belsendi túrde nasıhattaıdy.
Sharafaddın ÁMIR.
Lebizder
Sheıh Mohammad bın Fahd AL-ABDÝLLAH,
Saýd Arabııasynyń Bas prokýrory, Tergeý bıýrosy jáne prokýratýra tóraǵasy:
– Qazaqstannyń «Qylmystyq-quqyqtyq saladan tys zańdylyqty qamtamasyz etýdegi prokýratýranyń orny» atty taqyrypta ótip jatqan Prokýrorlardyń halyqaralyq qaýymdastyǵynyń 6-shy óńirlik konferensııasyna óte tyńǵylyqty daıyndalǵany kórinip tur. Meniń oıymsha, búgingi forýmda qozǵalyp otyrǵan kez kelgen taqyryp óz mańyzdylyǵymen erekshelenedi. Konferensııa sheńberinde azamattardyń áleýmettik-ekonomıkalyq quqyqtaryn, kásipkerlikte, balalardyń quqyǵyn qorǵaýdaǵy prokýratýranyń atqaratyn orny sııaqty ózekti máseleler talqyǵa salyndy.
Hasen ERBIL,
Túrik Respýblıkasy Joǵarǵy sotynyń Bas prokýrory:
– Osydan 20 jyl buryn Qazaqstan óziniń táýelsizdigin jarııalaǵanda eń aldymen Túrik Respýblıkasy Qazaq eliniń táýelsizdigin tanyǵan bolatyn. Astanada ótip jatqan Prokýrorlardyń halyqaralyq qaýymdastyǵynyń búgingi konferensııasy Qazaqstan Táýelsizdiginiń 20 jyldyǵy qarsańynda ótip jatqandyǵynyń ózindik ereksheligi bar. Osy oraıda men Qazaqstannyń Tuńǵysh Prezıdenti Nursultan Nazarbaevty jáne búkil qazaq halqyn alda kele jatqan Táýelsizdiktiń 20 jyldyǵy merekesimen quttyqtaǵym keledi. 90 jyldyq tarıhy bar Túrik eli prokýratýrasy men Qazaqstan prokýratýrasynyń arasyndaǵy qarym-qatynas nyǵaıa beredi dep senemin.
Djeıms GAMILTON,
Halyqaralyq prokýrorlar qaýymdastyǵynyń prezıdenti – Irlandııanyń Bas prokýrory:
– Eń aldymen, Halyqaralyq prokýrorlar qaýymdastyǵynyń 6-shy aımaqtyq konferensııasyn uıymdastyrýshy qazaqstandyqtarǵa alǵysymdy bildirgim keledi. Halyqaralyq prokýrorlar qaýymdastyǵy – prokýrorlardyń álemdik deńgeıdegi tuńǵysh ári saıası emes birden-bir uıymy. Bul halyqaralyq qaýymdastyq álem prokýrorlary úshin basqarýdyń belgili standarttary men kásibı etıkasyn jetildirýge, zań ústemdigin ornatý men adam quqyqtarynyń shektelmeýin qamtamasyz etýge jáne qylmyspen birlesip kúresýdi nyǵaıtýǵa belsendi qatysyp keledi.
Sabyrjan BEKBOSYNOV, Mańǵystaý oblysynyń prokýrory:
– Álemniń 140 eliniń prokýrorlaryn biriktiretin halyqaralyq qaýymdastyq dúnıe júzindegi bedeldi uıymdardyń biri. Osy qaýymdastyqtyń kezekti konferensııasy bizdiń elde – Astanada ótýi árıne, biz úshin úlken jetistik. Respýblıkanyń Bas prokýrory Ashat Daýylbaev óz sózinde Qazaqstannyń álemdik qaýymdastyqqa yqpaldasýy, halyqaralyq uıymdarmen birlese jumys isteýi mańyzdy faktor bolyp tabylatynyn aıtyp ótti. Sondyqtan osy forýmdy ótkizýdiń mańyzy zor jáne elimiz bedeliniń halyqaralyq dárejedegi kórinisi deýge bolady.
Sýretterdi túsirgen Orynbaı BALMURAT.
