Shýaqqa shomylǵan boıaýlar

Árkimge óziniń týǵan jeri – ystyq desek te, ishinde erekshe qasıetimen daralanyp turatyn kıeli óńirlerdiń orny qashan­da bólek sanalady. Sonyń birine – Ońtústik Qazaqstan oblysy, Tóle­bı aýdanynyń Qasqasý óńi­ri jatady. Sebebi, odan 17 KSRO Sýretshiler odaǵy múshe­siniń shyqqanyn bireý bilse, bireý bile bermeýi múmkin. Úsh mektep sol óńir­den túlep ushqan qyl­qalam sheber­leriniń – Toqbolat Toǵysbaev, Quras Tynybekov, Bekseıit Túlkıev esimine ıe. Bul da basqa birde-bir jerde joq oqıǵa. Qazaqtyń tuń­ǵysh gobelen toqýshysy, sýretshi Quras Tynybekov, shyǵys jekpe-jegi­niń sheberi, taekvon­do­nyń maıtalmany Bekseıit Túlkıev jaıynda áli bólek áńgime qozǵala jatar. Al jaqynda Prezıdenttik máde­nıet ortalyǵynyń kórme zalynda belgili qylqalam sheberi, KSRO Sýretshiler odaǵynyń mú­she­si Toqbolat Toǵys­baevtyń 70 jyldyq mereıtoıyna oraı ótken jeke kórmesi  lırıkalyq, patrıottyq sarynymen baýrady. Alýan naqyshpen órilgen boıaý sazynan dala qudireti seziledi. Muny eshkim ıelenip kete almaıdy, «meniki» deýge júregi daýalamaıdy. Sebebi, qyl­qalam ıesi týǵan ólkeniń etno­grafııalyq qundylyqtaryn qııal-ar­many qalyqtaǵan  tustyń barlyǵynda sanaǵa myqtap quıyp otyrǵan. Toq­bolat Toǵysbaev shyǵarmalary epıka­lyq sarynda tógile jyrlanady. Ol qazaqtyń rýhy men kúsh-qaıraty ózi­niń tól týyndylarynda, salt-dástúri men ádet-ǵurpynda jatqanyn jazbaı tanyǵandyqtan, osy uǵymnan qaı kezde de bas tartpaǵan. 60-70-80-jyl­darda keńestik saıasattyń sharyqtap turǵan kezi bolatyn. Sol ýaqyttyń tynysyn aıshyqtap, ataq-dańqqa bólene berse, kim ustapty ony bul joldan? Kommýnızmdi, sosıalızmniń jetistikterin nege jyrlamady? Saıa­sattyń soıylyn soǵýdan nege qashty? Neniń tozyp, neniń máńgi ómir súre beretinin baǵamdaýdyń ózi tek qana talantty adamdardyń ǵana qolynan keletinin osy kórmedegi kez kelgen týyndysy shashaýsyz baıandap tur. Toqbolat sýretshi «Dala ánderi na­qyshtary» (1968j), «Saıys» (1972j), «Ánshi taýlar» (1973j), «Jańǵyrǵan dala» (1980j), «Beıbitshilik áni» (1985j), «Túıeshiler» (1986j), «Jaı­lylyq» (1986j), «Beıbitshilik týraly án» (1985j), t.b eńbekterinde halqy­myz­dyń ulttyq oıý-órnekterinen ómir izderin kórsete bildi. Abaıdyń, Qur­man­ǵazynyń, Mahambettiń, Nurǵısa­nyń portretterin saldy. Hal­qynyń azattyǵy men erligin jyrlaǵan jasampaz tulǵa­lar­dyń beınesin minez-bolmy­syna qaraı zert­tep, qylqalam ónerinde máńgi qala­tyn úlgide túsir­genine shúbá keltirilmeıdi. Kórme zaly  ashyq tústi, aıqyn beınelerden dál osynshalyq qulpyryp ketedi dep oılamappyz. Oń qaptalda sýretshi esimin jurtqa áıgili etken biregeı týyndylary – úsh bıdiń beınesi tusyna kelgen adam tarıh tylsymyna úńiledi. Trıptıh-portrettiń ereksheligi – Táýel­sizdik jyldarynda halqy­myz­dyń úsh kemeńgeriniń beınesin salýdy alǵash qolǵa alǵan adamnyń aldynda qanshama uıqysyz túnder  men kúlkisiz kúnder turǵan edi. Tarıhty bilmeı, ót­ken­niń sabaǵynan dáris almaı múltiksiz dúnıe týa ma? Joq, árıne. Ol úshin shań basqan arhıvtiń ishinde biraz kún kóz maıyn taýysýǵa týra keledi. Arǵy-bergi tarıhty súzip bolǵan soń, kókirekke túıgen áserdi qııalda órnektep shyǵý úshin sýretshige qanshama ushqyr oı kerek deseńshi. Jıǵan-tergen derekti sanada ábden ekshep alǵannan keıin naǵyz jan qınalysy sonda bastalady. Azaptanyp, arqalanýdy jan derti deý qıyn bolar, biraq munsyz qaı shyǵarma da adamdy jalyqtyryp jiberedi. Sondyqtan bolsa kerek osy qıyndyqqa tóze biletin adamdardan ǵana ataqty sýretshiler shyqqan. Qazaqqa sheshendigimen, aqyl-parasatymen qymbat úsh tulǵanyń beıneleý ónerindegi taǵy­lymyn tapjylmaı tanytý mindeti júk­telgende, sol tózimdi sýretshi Toq­bolatqa Jaratqannyń ózi syıla­ǵandaı. О́nerdiń tórkini tózim ekenin túısin­direr bul  kór­me adamǵa rýhanı shabyt berip, kóńilge shat áýen uıalatýymen qymbat.  Shara sýretshiniń Á.Qasteev atyn­­daǵy memlekettik óner mura­jaıyndaǵy, Prezıdenttik mádenıet ortalyǵyndaǵy, Pavlodar oblystyq kórkemsýret mura­jaıyndaǵy jáne de inisi Erbolat Tólep­baı men óziniń jeke otbasyndaǵy kol­lek­sııasynan uıymdastyrylyp, Táýel­sizdik rýhyna saı kelýimen baǵaly. Qarashash TOQSANBAI, Sýretti túsirgen Orynbaı BALMURAT.