Tarıhtyń túgendelgen bir paraǵy

«Ádebıet jáne izgilik» klýby­nyń jetekshisi, aqyn Murathan Shoqannyń quras­tyrýymen el Táýelsizdiginiń 20 jyldyq torqaly toıy qarsańynda jaryq kórgen «Táýelsizdik jemisi» ómirbaıan­dyq-anyqtamalyq kitaptyń tusaý­keseri Prezıdenttik mádenıet ortalyǵynda ótti. Alys-jaqyn shetelderden 1 mıllıonǵa jýyq qandastarymyzdyń atajurtqa oralýy­nyń ózi Táýelsizdik jemisi ekenin baıandaıtyn kitap ar­qy­ly búginde túrli salada eńbek etip júrgen kóp­te­gen tanymal esimdermen qaıta qaýyshtyq. Mine, «Quran-Kárimdi» qazaqsha to­­lyǵymen aýdarǵan «túr­ki áleminiń ǵula­masy» Halıfa Altaı ata­myz­dyń esimin qudaı-aý, búginde bilmeıtin qazaq balasy bar ma elimizde, bolmasa qazaq eliniń na­mysyn qorǵap, alamanda atoı salmadym dep armanda ketken keshegi esil er Mustafa О́ztúriktiń gúrzideı judy­ry­ǵyn tas túıgen qalpyndaǵy sýreti janyńyzdy jalynǵa orap óter edi. Ki­tap­taǵy tulǵalardy toltyrǵan azamattardyń ishinde Túr­kııa­dan tarıhı Otanyna oralǵan aıtýly din­tanýshy ǵalym Murtaza Bulytaı men shyǵys­taný­shy ǵalym Islam Jemeneıdiń eńbekteri ıs­lamǵa bet burǵan qazaq balasynyń qaı-qaı­sy­syna da etene tanys emes pe? Bolmasa fılologııa ǵy­lym­darynyń doktory Qarjaýbaı Sartqoja­uly men Dúken Másimhanulynyń túrli basy­lym­darda ja­ryq kórip jatatyn tushymdy dúnıe­leri­ne oqyr­mannyń kóz qyryn salmaı ótýi múmkin be? «Ǵa­lym­dar men mamandar» dep atalatyn bólimnen týǵan jerdiń ǵyly­my­na tolaǵaı úles qosyp júr­gen munan da basqa kóptegen qyzyq taǵdyr­larmen qaýyshasyz. «О́ner adamdary» bóliminen aty ańyz­ǵa aınalǵan Mırella Frennı men Plachıdo Domıngolarmen birge sahnada óner kórsetken qazaq­tyń tuńǵysh ánshisi Maıra Mu­ha­med­qy­zy­nyń, álemdik operalardyń bas keıipkerlerin somdaǵan opera ánshisi Qabylash Ábikeı­ulynyń ómirbaıanyn oqyp otyryp, sondaı-aq aqyn Qul-Kerim Elemes, kúni keshe dúnıeden oz­ǵan sazger, ánshi Ermurat Zeıiphan, aıtysker aqyn Dáýletkereı Kápuly, atamekenge oralǵan qandastarymyzdyń muń-muq­ta­jyn jazýda jar­ǵaq qulaǵy jastyqqa tımeı júr­gen áriptes­teri­miz­den Esengúl Kápqyzy, Beken Qaı­ratuly, Qut­maǵambet Qonysbaev syndy zamandastar beınesimen betpe-bet kelgende, apyr-aı, shet elde júrse de qazaqtyń tili men diliniń qaımaǵyn buzbaı, osynshama móldir kúıinde saqtap kelgen bul net­ken qudiret dep tańdanbasqa lajymyz qalmaǵan. Baıraqty báı­gelerde qazaq­tyń namysyn jyrtyp júrgen batyr uldarymyz, Olımpıada jeńim­paz­dary Baqyt Sársekbaev pen Qanat Islam esimderin el-jurty áldeqashan Táýelsizdik jylnama­sy­na qosyp qoıǵanyn eskersek, attóbelindeı qazaq balasyn endigi kezde oralman, turǵylyqty dep bólip-jarmaı, ortaq múddege jumyla kirisip ketetin kezdiń kelgenin aıtý paryzymyz. «Kásipkerlikpen aınalysatyn azamattar» bóli­mine zer salar bolsańyz, shetten kelgen qandastarymyz tek rýhanı qundylyqtarǵa mol úles qosýmen shektelmeı, basqa da salalardan sol eldiń ozyq oılary men úlgilerin eline molynan alyp kelgenine kóz jetkizemiz. Jıyrma jyl­da Qazaq eline dúnıeniń túkpir-túk­pirinen qandaı kórnekti ul men qyzdary qonys aýdarǵanyn bile júrý úshin tarıh betterin osylaı bir túgendep tastaý kerek te shyǵar, árıne. Biraq tarıhı Otanyna oral­ǵaly arada qanshama jyldar ótken­men ózin oralmanmyn dep ataýdan aryl­maı­tyn keıbir baýyrlary­myz­dy keziktirgende, qazaqtyń qazir bir-biriniń boıynan bótendikti izdeıtin kez emes, kerisinshe bir-birinen bútindikti izdeıtin ýaqyt ekenin eske salǵymyz keledi. Kitaptyń tusaýkeser keshin aqyn Ulyq­­bek Esdáýlettiń júrgizip otyrýy­nyń ózi bul sharanyń Táýelsizdik toıyna qa­zaqy rýhta jasalǵan tamasha tartý ekendigine shúbá keltirmeıdi. Kitaptyń al­qyzyl lentasyn Prezıdenttik máde­nıet orta­ly­ǵynyń dırektory Myrzataı Joldasbekov qıyp, shet eldegi qandas baýyr­lardy týǵan jerge tartýdyń tarıhı belesterine toq­ta­lyp ótti. Memlekettik syılyqtyń laýrea­ty, jazýshy Álibek As­qarov Prezıdent Ákim­shiligi Basshy­sy­nyń orynbasary Máý­len Áshimbaevtyń keshke qatysý­shy­lar­ǵa joldaǵan arnaý sózin oqyp berip, Táýelsizdik tuǵyry qa­zaq­tyń tutasty­ǵy­men ǵana bekı túsetinin aıtty. «Oralman» ataýy kóp adamnyń kóńilinen shyǵa bermeıdi. Týǵan jerin ańsap kelgen baýyr­larǵa laıyq basqa at tabý kerek. Osyǵan saı durys ataýdy birlese izdeıik degen usynys bildirildi. Jazýshy-dramatýrg Sul­tanáli Balǵabaev Qazaqstanda júrgizi­lip otyrǵan kóshi-qon saıasaty basqa birde-bir elde joq, ol tek Elbasynyń qoldaýy­men ǵana júzege asyp otyrǵan is dep, atap ótti. Sahnada Qaby­lash Ábikeıuly áýelete án shyrqap, kesh ajaryna sán berdi. Ań­saǵan muraty atamekenge jetý bolǵan qandastar sol armanǵa búgin qapysyz jetken baqyty týraly baıandaýdan jalyqpady. Qarashash TOQSANBAI.