Elbasy N.Nazarbaevtyń elimizde qazaq - túrik óndiristik aımaǵyn qurý týraly tapsyrmasyn oryndaý maqsatynda Indýstrııa jáne jańa tehnologııalar mınıstriniń orynbasary N.Saýranbaev bastaǵan jumys toby Túrkııa eline baryp qaıtty. Sapar barysynda qazaqstandyqtar Ystambul qalasy mańyndaǵy «Gebze» jáne «Qojaeli» eldi mekenderindegi óndiristik aımaqtarda bolyp, Túrkııanyń óndiris aımaqtaryn basqarýshy birqatar kompanııalarmen kezdesýler ótkizdi. Sondaı-aq, elimizde júrip jatqan údemeli ındýstrııalyq-ınnovasııalyq damý baǵdarlamasyna túrik ınvestorlaryn tartý maqsatynda bıznes qaýymdastyqtarmen jáne túrik kásipkerlerimen ekijaqty kelissózder júrgizildi.
Qyrkúıek aıynyń 26-28 kúnderinde Túrkııanyń Ystambul qalasynda bolǵan jumys tobyn Indýstrııa jáne jańa tehnologııalar mınıstriniń orynbasary N.Saýranbaev basqarǵan bolsa, onyń quramyna OQO, Almaty, Qaraǵandy jáne Pavlodar oblystary ákimdikteriniń qyzmetkerleri, Indýstrııa jáne jańa tehnologııalar mınıstrliginiń ınvestısııalar jónindegi komıteti, «Samuryq-Qazyna Invest» AQ, «KAZNEX INVEST ulttyq ınvestısııa jáne eksport agenttigi» AQ mamandary kirdi.
Saparǵa Qazaqstannyń Túrkııadaǵy elshisi Janseıit Túımebaev qosylyp, jumys tobymen birge osy eldiń bıznes qaýymdastyqtarynyń keńselerinde ótken jıyndarǵa qatysty. Atap aıtqanda, N.Saýranbaev pen elshi bastaǵan jumys toby Túrik ónerkásipshiler jáne kásipkerler assosıasııasy (TÝSIAD), Túrik ónerkásipshiler jáne kásipkerler konfederasııasy (TÝSKON), Túrkııa palatalar jáne bırjalar birlestiginiń syrtqy ekonomıkalyq baılanystar komıteti (DEIK) uıymdarynda bolyp, Qazaqstannyń ekonomıkalyq jańalyqtary, ınvestısııalyq ahýaly týraly maǵlumat berip, ónerkásipshiler men kásipkerlerdi Qazaqstanǵa ınvestısııa salýǵa shaqyrdy. Buǵan qosa Qazaqstannyń Reseı jáne Belarýs elderimen birlese qurǵan Keden odaǵy týraly aqparat berip, onyń ınvestorlar úshin tıimdilikterin jetkizdi.
Elbasy N.Nazarbaev túrik kásipkerleriniń Qazaqstannyń ındýstrııalyq-ınnovasııalyq damýyna qatysýdaǵy belsendiligin arttyrý maqsatynda qazaq-túrik ónárkásiptik aımaǵyn ashýdy qarastyrýdy tapsyrǵan bolatyn. Bul bastamany Elbasyna hat arqyly bildirgen elimizdiń Túrkııadaǵy elshisi Janseıit Túımebaev kótergen bolatyn. Atalǵan bastamaǵa saı, mundaı ónerkásip aımaǵyn qurý úshin elimizdiń tórt oblysy tańdap alynyp otyr, olar: Ońtústik Qazaqstan, Almaty, Qaraǵandy ján Pavlodar oblystary.
Sapardyń birinshi kúninde Túrkııa palatalar jáne bırjalar birlestiginiń syrtqy ekonomıkalyq baılanystar komıteti (DEIK) ǵımaratynda ótken jáne 40-qa jýyq túrik kompanııalarynyń ókilderi qatysqan jıynda sóz sóılegen J.Túımebaev, «Túrkııanyń ónerkásip aımaqtaryn qurý jáne jumys istetý salasyndaǵy tájirıbesi orasan zor. Qazaqstan sizderdiń tájirıbelerińizdi zerttep, elimizdegi ónerkásip aımaqtaryn damytýda qoldanýdy jón sanaýda. Elbasy da bul bastamany qoldap otyr. Qazaq-túrik ónárkásiptik aımaǵyn quryp, ony basqarýǵa túrik kompanııalaryn shaqyryp otyrmyz. Alǵashqy qanatqaqty joba retinde Shymkent qalasyndaǵy ónerkásip aımaǵyn usynǵymyz keledi», dedi.
Jınalysqa qazaq-túrik kásipkerler keńesiniń tóraǵasy Kemal Kologlý da qatysqan bolatyn. Aıta ketý kerek, K.Kologlý tamyz aıynyń 7-10 kúnderi aralyǵynda Astana qalasyna issaparmen kelip, mınıstrlikterdiń ókilderimen jáne bir-qatar ulttyq kompanııalarmen kezdesýler ótkizgen-di. Jınalysta sóz alǵan ol, «túrik kásipkerlerin Qazaqstanǵa ınvestısııa salýǵa shaqyryp júrmiz, men Qazaqstanda boldym, sizdiń elińiz óz aýmaǵynda qarqyndy damyp kele jatqan el. Sondyqtan eki eldiń arasyndaǵy kásipkerlik qarym-qatynastar arta túsý kerek dep oılaımyn. Biz qazaq-túrik kásipkerler keńesi retinde bul baǵytta qolymyzdan kelgenin jasaýǵa daıynbyz», dedi.
Jınalysta «KAZNEX INVEST ulttyq ınvestısııa jáne eksport agenttigi» AQ mamandary elimizdiń ınvestısııalyq ahýalynyń tusaýkeserin ótkizip, túrik kásipkerleri qoıǵan suraqtarǵa jaýap berdi.
Sapardyń ekinshi kúni jumys toby ekige bólinip, vıse-mınıstr N.Saýranbaev bastaǵan birinshi top Ystambul mańaıyndaǵy ónerkásiptik aımaqtardyń jumysymen tanyssa, Investısııalar jónindegi komıtet tóraǵasynyń orynbasary E.Haıyrov bastaǵan top Qazaqstanǵa ınvestısııa salýǵa nıettengen birqatar túrik kásipkerlerimen kezdesti. Kezdesýler Túrkııa palatalar jáne bırjalar birlestiginiń syrtqy ekonomıkalyq baılanystar komıteti (DEIK) ǵımaratynda ótti. Atap aıtar bolsaq, atalǵan komıtet pen «KAZNEX INVEST ulttyq ınvestısııa jáne eksport agenttigi» AQ arasynda 2010 jyly seriktestik jáne yntymaqtastyq týraly memorandýmǵa qol qoıylǵan bolatyn. Issaparǵa shyqpastan buryn jumys tobynyń maqsaty jáne quramy, Qazaqstan ekonomıkasy men ınvestısııalyq múmkindikterine baılanysty maǵlumattar atalǵan uıym arqyly Túrkııanyń bıznes qaýymdastyqtaryna taratylǵan.
Kezdesýge 24 túrik kompanııasy nıet bildirgen bolatyn. Kezdesýge kelgen kásipkerler ishinde aýyl sharýashylyǵy, qurylys materıaldary, mashına jasaý, tekstıl, hımııa ónárkásibi sııaqty salalardyń ókilderi boldy. Eki jaqty kezdesýler barysynda olar, elimiz ekonomıkasynyń salalary, ınvestısııa salatyn kásipkerlerge qandaı jeńildikter jáne qoldaýlar kórsetiletini týraly maǵlumat alyp, ózderiniń josparlarymen bólisti.
Eki jaqty kezdesýlerden keıin, túrik kompanııalarynyń ókilderi keıbir naqty aqparattar alý úshin suraqtaryn hat arqyly jiberetinderin bildirdi. Elimizge kelip, ekonomıkalyq ahýaldy óz kózimen kórgisi kelgen ınvestorlar jýyq arada Qazaqstanǵa issaparmen keletinderin aıtty.
Anyqtama
Dúnıejúzilik banktiń jyl saıyn shyǵaratyn «Doing Business» (Kásippen aınalysý jeńildigi) reıtinginiń dáıekterine súıensek, 2011 jyl boıynsha Qazaqstan men Túrkııa elderin salyq jaǵynan salystyrǵanda Qazaqstanda kásippen aınalasýdyń tıimdi ekenin kórýge bolady. Kásipkerlerdiń bir elge ınvestısııa jasaýynda nazar salatyn mańyzdy máselelerdiń biri osy salyq mólsheri bolyp keledi.
Salystyrmaly túrde eki memlekettiń salyq mólsherleri
| Salyq tóleý oryny (39) |
Qazaqstan |
Batys Eýropa |
EDYU |
| Tólenetin salyq sany (bir jylda) |
9 |
41,7 |
14,2 |
| Tóleý ýaqyty (jylda qansha saǵat) |
271 |
313,9 |
199,3 |
| Tabys salyǵy |
16,2 |
9,8 |
16,8 |
| Jumysshy salyǵy |
11,5 |
22,9 |
23,3 |
| Basqa salyqtar |
1,9 |
8,5 |
3 |
| Barlyq salyq paıyzy (tabystyń paıyzy retinde) |
29,6 |
41,2 |
43 |
| Salyq tóleý oryny (75) |
Túrkııa |
Batys Eýropa |
EDYU |
| Tólenetin salyq sany (bir jylda) |
15 |
41,7 |
14,2 |
| Tóleý ýaqyty (jylda qansha saǵat) |
223 |
313,9 |
199,3 |
| Tabys salyǵy |
17 |
9,8 |
16,8 |
| Jumysshy salyǵy |
23,1 |
22,9 |
23,3 |
| Basqa salyqtar |
4,4 |
8,5 |
3 |
| Barlyq salyq paıyzy (tabystyń paıyzy retinde) |
44,5 |
41,2 |
43 |
Qazaqstan men Túrkııa arasyndaǵy taýar aınalymy
| Qazaqstan eksporty |
Túrkııa ımporty |
| 2009 j. $792 mln.
2010 j. $1,2 mlrd.
2011 j. (qańtar-mamyr) $925 mln. |
$571 mln.
$616 mln.
$246 mln. |
Túrkııadan Qazaqstan ekonomıkasyna kelgen tikeleı ınvestısııalar kólemi
1993 jyldan bastap 2011 jyldyń qazirgi ýaqytyna deıin 1,6 mlrd. AQSh dollaryn qurady.
Onyń ishinde:
2011 jyldyń I toqsanynda 20,4 mln. AQSh dollary boldy.
2010 jyly bul kórsetkish 62 mln.AQSh dollaryn quraǵan bolatyn.
2009 jyly – 80,3 mln. AQSh dollary,
2008 jyly – 170,9 mln. AQSh dollary.
Bekjan TOLYBAI, «KAZNEX INVEST ulttyq ınvestısııa jáne eksport agenttigi» AQ sarapshysy.
