Aımaqtardaǵy ımamdardyń bilim deńgeıleri jetkiliksiz
Mınıstrdiń aıtýynsha, elimizde adamdardyń dindarlyǵy dinı mádenıetiniń qalyptasý qarqynynan ozyp ketken. Bul óz kezeginde radıkaldy ıdeologııanyń qalyptasýyna yqpal etedi. Al radıkaldanýdyń saldary jaqsylyqqa aparmaıdy. «Sondyqtan, dindarlyqtyń tym jyldam ósýi qaýip-qaterler áleýetin arttyrýy múmkin. Teris dinı aǵymdar qyzmetine tosqaýyl qoıý – din salasyndaǵy saıasatymyzdyń mańyzdy baǵyty. Biraq teris dinı aǵymdarmen kúresý jetkilikti emes. Elbasy aıtqandaı, biz kez kelgen radıkalızmge múlde tózbeýshilikti qalyptastyrýymyz kerek. Dinı radıkaldar qazaqstandyq qoǵamnyń dástúrli rýhanı qundylyqtaryna qaýip tóndiredi. Sondyqtan, terrorızm men dinı ekstremızmniń aldyn alýdyń júıeli máselelerine turǵyndardyń barlyq belsendi azamattaryn jumyldyrý mańyzdy», – dedi N.Ermekbaev.
Jasyratyny joq, teris dinı aǵymdy ustanýshylar, ásirese, batys oblystarda turaqty saqtalyp otyr. Olarǵa ıdeologııalyq turǵydan qarsy turýǵa qabiletti bilimdi, bedeli bar musylman dinı qyzmetshileriniń jetispeýi ózekti jaıtqa aınaldy. Aımaqtardaǵy ımamdardyń bilim deńgeıleri jetkiliksiz. 302 musylman dinı qyzmetshisiniń tek 52,3 paıyzynyń ǵana teologııalyq bilimi bar. Batystaǵy tórt oblystyń meshitinde aýyl ımamdarynyń 12 oryny bos tur.
Dinı nanym sebebinen balalaryna ekpe saldyrýdan bas tartýdyń 4005 deregi tirkelgen. Bilim jáne ǵylym mınıstrligi Mektepke deıingi jáne orta bilim departamenti dırektorynyń orynbasary Zeınep Maqsutova biryńǵaı mektep formasyn engizý din salasynda ózekti másele bolyp otyrǵanyn aıtady. Bir ǵana Atyraý oblysynda sońǵy jyldary dinı atrıbýttaǵy kıimmen mektepke kelýshi oqýshylar qatary kóbeıgen. 2015-2016 oqý jylynda 194 bala bilim oshaǵyna oramal taǵyp kelse, 2016-2017 jyly bul kórsetkish 315-ke jetti. Mınıstrlik ókili bul jaǵdaıǵa zańdaǵy olqylyqtar men áleýmettik prob-lemalar, memlekettik dinı saıasatty tıimdi júrgizbeý, múddeli qurylymdar arasynda ózara baılanystyń joqtyǵy sebep bolyp otyr deıdi.
Búrkenip kıinip, bereketsiz saqal qoıý sán be?
Qazirgi qoldanystaǵy zańda zamanaýı úderister men problemalardy esepke almaǵan olqylyqtar bar ekenin aıtqan mınıstr Nurlan Ermekbaev zańǵa engizý úshin ózgertýler toptamasy daıyndalǵanynan habardar etti. Jaqynda Elbasy júris-turysymen, syrtqy kelbetimen qoǵamdy jikteýge tyrysatyn adamdardy synǵa alyp, azamattardy qandaı da bir dindi nemese dinı aǵymdy ustanýy boıynsha bólýge jáne óziniń dinı kózqarastaryn ádeıi jarnamalaýǵa jol bermeý týraly aıtqan bolatyn. «Sondyqtan zań jobasynda qoǵamdyq jerlerde adamnyń bet-kelbetin jabatyn, jasyratyn kıimderdi kııýge tyıym salý usynylady, deıdi vedomstvo basshysy. Qyzdardyń betterin tumshalap qara kóılek kııýi dástúrimizge de, ultymyzǵa da jat nárse. Bul bizdiń sana-sezimimizge de,
zamanaýı damyǵan eldiń qoǵamdyq tártip pen qaýipsizdik talaptaryna da sáıkes kelmeıdi. Qazaq ulttyq mádenıetine, tarıhy men salt-dástúrine qaraıtyn bolsaq, qazaq qyzdary men áıelderiniń bet tumshalaǵan qara kıim kımegenin naqty aıta alamyz. Naǵyz musylman kıgen kıiminen ne saqal qoıýymen emes, ishki jan dúnıesimen tanylady. Biz din salasynda memleketimizge qaýip tóndiretin kez kelgen dinı qubylysqa tosqaýyl qoıýymyz kerek. Elimizde dinı sıpatta búrkenip kıinip, bereketsiz saqal qoıatyn jáne balaqtaryn qysqartyp kıetin azamattarǵa bul musylmandyqtyń belgileri emes, ózge dáýirdiń jáne ózge halyqtardyń ulttyq kórinisteri ekenin túsindirýimiz kerek».
Terrorıster azamattyǵynan aıyrylady
Búginde 323 qazaqstandyq álemniń 13 memleketinde bilim alyp jatyr. Onyń ishinde 76 stýdent batys óńirinen, kóbi Atyraýdan. Shekara asyp dinı bilim alýǵa baryp, teris ıdeologııanyń yqpalyna túsken jastar týraly mysal az emes. Qazaqstandyqtardy sheteldik oqý oryndaryna jiberý tájirıbesiniń rettelmegeni de problemanyń biri. «Dinı bilim alý júıesine tártip engizý qajet» degen mınıstr budan bylaı bakalavrıatty tek qana qazaqstandyq dinı mekemelerde oqý talaby qoıylatynyn aıtty. Al shetelde óz betimen dinı bilim alyp kelse, el aýmaǵynda jumysqa turý múmkin bolmaıdy. Endi múftııattyń joldamasy magıstratýra men doktorantýrada oqý úshin beriledi.
Nazar aýdaratyn jaıt, shetelderdegi lańkester lagerinde Qazaqstannyń 500 azamaty júr. Sırııa-Irak aımaǵynda terrorıstik toptardyń jaǵdaıy qıyndap, sodyrlar sheginý joldaryn, sonyń ishinde týǵan jerlerine qaıtý múmkindikterin qarastyrýda. «Biraq bul olardyń qylmystyq pıǵyldarynan bas tartqandaryn bildirmeıdi. Qazaqstandyqtardyń arasynan shyqqan osyndaı adamdar qylmystyq tájirıbe jınaqtap, elimizge aram nıetpen oralýy múmkin», degen mınıstr zańǵa engizilgen ózgeristerge sáıkes terrorıstik jáne basqa da asa aýyr qylmys jasaǵan qazaqstandyqtar azamattyǵynan aıyrylýy múmkin ekenin eskertti.
«Adasqandarmen» jumys júıeli bolýy kerek
Atyraý oblystyq din isteri jónindegi basqarmasy basshysy Qaırolla Kóshqalıevtyń aıtýynsha, oblystaǵy túzeý mekemelerinde jazalaryn ótep jatqan dástúrli emes dinı aǵymdy ustanýshy 57 adamnyń 50-i ekstremızm men terrorızm baptary boıynsha sottalǵan. Basqarma tarapynan júrgizilgen júıeli jumystyń nátıjesinde 17 adam dástúrli dinge oraldy. Qazir aımaqta basqa oblystardan shaqyrylǵan 4 teolog jumys isteıdi. Al Batys Qazaqstan oblystyq din isteri jónindegi basqarmasynyń basshysy Saıalbek Ǵızatov teris dinı aǵymdaǵy azamattarmen jumysqa teologtarmen birge psıhologtardyń da tartylǵanyn aıtady. Mańǵystaý oblysyndaǵy basqarma basshysy Erlan Esbergen «Teris aǵymdaǵylar bizben kezdesýge múddeli emes, sondyqtan ujymdarǵa ózimiz baryp, áńgimelesý ótkizemiz. Túsindirý jumystarynyń arqasynda 19 azamat dástúrli dinge oraldy» dese, Aqtóbe oblystyq din isteri basqarmasynyń basshysy Joldas Qalmaǵambet psıhologııalyq ońaltý qyzmetin kórsetetin «Ańsar» uıymynyń jaqsy nátıjelerge qol jetkizgenin baıandady.
Semınarǵa qatysqan Atyraý oblysynyń ákimi Nurlan Noǵaev elimizdegi qoǵamdyq kelisim, saıası turaqtylyq, ultaralyq, dinaralyq kelisim Elbasy saıasatynyń jemisi ekenine toqtaldy. «Memleket basshysy árdaıym turaqtylyq máselesin, halyqtyń ál-aýqatyn arttyrýǵa baǵyttalǵan is-sharalardy júzege asyrýdy óz baqylaýynda ustap otyr. Oblysty mekendegen júzge jýyq ult pen konfessııa ókilderi birlikpen qyzmet atqaryp kele jatyr. Ár aımaqta jasalyp jatqan jumystar jóninde tájirıbe ortaǵa salynyp, pikir almasyp, ózekti máseleni birlesip sheshýge baǵyttalǵan mundaı sharalardyń mańyzy zor», – dedi N.Noǵaev.
Baqytgúl BABASh,
«Egemen Qazaqstan»
ATYRAÝ
