Zııatkerlik áleýet qalyptastyrý mańyzdy

Alǵashqy kezekte, bul – jas­tar­dyń táýelsizdik, jalpyulttyq kelisim, ulttyq birlik, tózimdilik sııaqty Qazaqstan qoǵamynyń basty qundylyqtaryn sanaly uǵynýy. Stýdentterdiń boıynda óz eli men halqyna degen maqtanysh sezimin sińirý, onyń mádenı muralaryn saqtaýǵa jáne qoǵamdyq kelisimdi nyǵaıtýǵa qulshynysyn arttyrý qajet. Osy oraıda, joǵary oqý oryndary Elbasy Nursultan Nazarbaevtyń «Eger bilim men daǵdy ulttyq basymdyqtarǵa, qoǵamdyq paryz uǵymdaryna, áleýmettik yntymaqtastyq pen urpaqtar sabaqtastyǵyna negiz­delmeıtin bolsa, onda ol jasampaz kúsh bola almaıdy», degen sózin jastardy tárbıeleý jumysyna basty baǵdar etip qabyldaǵan bolatyn.  Qazirgi kezde joǵary mektep «Bolashaqqa baǵdar: rýhanı jańǵyrý» baǵdarlamalyq maqalasyn iske asyrýdyń jańa tetikterin pysyqtaı otyryp, jas­tar saıasatyn júrgizý ádisterin belsendi jetildirip keledi. Baǵ­dar­lamalyq maqalada aıtylǵan ıdeıalar, ásirese, ulttyń zııatkerlik áleýetin qalyptastyrýǵa jaýap beretin akademııalyq qoǵamǵa erekshe tán bolyp keledi.

Stýdentterdi uly babalary­myz­dyń ónegeli isterine baýlý, qazaq halqynyń kórnekti tulǵa­laryn zerdeleý negiz quraýshy kezeń bolyp tabylady, munyń ózi jastardy óz eli, uly tarıhy men ony jasaǵan tulǵalary úshin maqtanysh sezimine tárbıeleıdi. Sondaı-aq, laıyqty mysaldardy tarıhtan ǵana emes, qazaqstandyqtardyń kúndelikti ómirinen de tabýǵa bolady. «Týǵan jer» óńirlik baǵdarlamasy sheńberinde «Týǵan ólke – tunǵan tarıh» jalpy uranymen elimizge ekskýrsııa men zertteý ekspedısııalaryn uıymdastyrý osyǵan mysal bola alady.

Materıal jınap, tarıhı mu­rany zertteı otyryp, jastar tulǵa men halyq birliginiń fıloso­fııalyq mańyzyn paıymdaı alady, Otanǵa degen rýhanı mahabbattyń mańyzy men baılanysyn, el bolashaǵyna degen jaýapkershilikti uǵynady. Atap aıtqanda, joǵary oqý oryndary murajaılar jáne arhıv­termen belsendi yntymaqtasa otyryp, ólketaný boıynsha ǵyly­mı-zertteý, aǵartýshylyq jáne ádis­temelik jumystar júrgizýde bas­tamashy bola alady. Árıne, jas­tarǵa tárbıe berýde pedagog­tyń alar orny erekshe, bizder oqy­tý­dyń dúnıetanymdyq baǵyty­na qol jetkizýimiz kerek. Ár taqy­ryp adamgershilikke, rýha­nı­lyqqa, pat­rıotızmge tárbıeleýge jáne mem­lekettik múddelerdiń basym­dyǵyna negizdelýi tıis.

Jastardyń qoǵamdyq sanasyn jańǵyrtýda kıeli oryndardyń rýhanı murasy týraly túsinigin nyǵaıtý erekshe oryn alady.  Bul oraıda, jastar belsendi paıdalanatyn mobıldi qosymshalardyń sıfrly múmkindikterin paıdalaný qajet. Áńgime jalpyulttyq elektrondy platformany jáne geografııalyq kartadan jáne eskertkishter sıpattamasynan ǵana emes, sondaı-aq, aralaý kezinde tasymaldaý jáne ornalas­tyrý joldarynyń nusqasynan, beınematerıaldardan quralatyn elimizdiń kıeli eskertkishteriniń geoaqparattyq júıesin jasaý týraly bolýy múmkin.

Bul, ásirese, memleketimizdiń qazirgi damý kezeńinde erekshe mańyzǵa ıe. Taıaý jyldary Qa­zaq­stan úshin jańa sıfrly ındýstrııaǵa jáne IT-tehnologııalarǵa negiz­deletin salalardy damytýǵa bas­ty nazar aýdarylatyn jańa tehno­logııalyq platformaǵa kóshý min­deti tur. Júrgizilip otyrǵan jań­ǵyrtýdyń tabystylyǵy kóp jaǵdaıda jastardyń kásibı biliktiligi men jeke daǵdylaryna baılanysty. Qazirgi tańda jas mamandar úshin irgeli bilimder men kásibı qyzmettegi ıkemdilikter jetkiliksiz. Quzyretter pánaralyq salalarǵa jáne halyqaralyq ma­ńyzǵa ıe bolýy tıis. Ujymdasa jáne toptasa jumys isteıtin kez kel­di. Qazirgi jaǵdaıda barlyq úderis­ter barynsha belgisizdik sıpat alyp, joǵary táýekel dáreje­simen sıpattalady. Daıyn sheshimdi tabý múmkin emes, óıtkeni ondaı she­shimniń ózi joq. Sondyqtan jas­tardy bolashaqtyń kategorııasy­men oılaýǵa, standartty emes she­shimder qabyldaýǵa jáne ol úshin jaýap berýge úıretý mańyzdy. Bizdiń túlekter bilim kýlti búkil ómir boıyna mańyzdy sıpat alatyn jańa bilimder negizinde damýy qajet.

Eldi damytý boıynsha mańyz­dy mindetterdiń sheshimi jahandyq álemde básekege qabiletti jasampaz tulǵalarǵa baılanysty. Sondyqtan joǵary oqý oryndary stýdentterge ózin-ózi damytýǵa jáne belsendi áreketterge, tıimdi jáne asa tıimdi ári standarty emes sheshimderdi izdeýge umtylý sııaqty negizgi qundylyqtardy sińirýi tıis. Eń bastysy, bul jas mamandar ózgere bilýdi jáne týyndaǵan ózgeristerge beıimdelýdi uǵyna bilýi qajet.  

Ár ǵalym men pedagog úshin básekege qabiletti el, onyń odan ári damýy «Máńgilik el» ıdeıasynyń sheńberinde jastarǵa jahandyq jáne kásibı adamgershilik-rýhanı damýy arqyly ǵana múmkin ekendigi aksıoma bolýy shart. Bul elimizdiń zııatkerlik áleýetin qalyptastyrýǵa alyp baratyn dara jol!

Jambyl ÁIMENOV,
M.Áýezov atyndaǵy Ońtústik Qazaqstan memlekettik ýnıversıtetiniń birinshi prorektory

ShYMKENT