Bala kúnimizde dastarqanǵa jınalǵan ájeler ózara ázildesip, kúlisip jyrǵap otyrýshy edi. Sonda kóbiniń aıtatyn ázilderi, «anaý Gúlsim baıqamaı qaıynaǵasynyń atyn aıtyp qoıypty, pálenniń kelini enesiniń atyn aıtyp qalypty, sózden sóz shyǵaryp baıqatpaı aýzyna salyp jibergen qaıyndary eken», degen sekildi áńgimeler. Soǵan qaryq bolyp kúletin. Tipti myna bir oqıǵany bizdiń aýylda bilmeıtin adam joq. Qusaıyn degen aqsaqaldyń kelini avtobýspen qalaǵa barypty. Jolda benzınniń ıisinen júregi aınyp loqsıdy ǵoı. Ańǵal kelin sol oqıǵany aıtyp otyryp, «júregim aınyp, qusaıyn, qusaıyn desem qusa almaımyn» degen eken. Aınala otyrǵandar dý kúlgende kelinshektiń beti pamıdordaı qyzaryp ketipti. Sol áńgime támsil bop elge tarap Qusekeńniń kelini Áımen búkil jurtqa tanymal bolyp edi. Ony tipti bizdiń aýylda apalar áli aıtyp kúlip otyrady. Sebebi ózderi áli kúnge atasynyń, enesiniń, qaıynaǵasynyń attaryn atamaıdy. Tipti keıbireýi bir árpi ǵana ózge adamdardyń attaryn da aıtpaıdy. Mysaly, meniń ájemniń aty – Jamby. Anam sol kisiniń aty aıtylyp ketedi dep jambasty «shuńqyr jilik» deıdi. Bir apaıymnyń atasynyń aty – Tastaqbaı. Apaıym jáne onyń búkil abysyndary «tas» dep aıtpaı, tas ataýlyny «qaıyrshaq» deıdi. Ol aýyldyń tasty qaıyrshaq dep aıtatynyn búkil aýyl biledi. Qaıyndary qaljyńdaǵanda sondaı sózderdi aıtýǵa májbúr bolatyn áńgimege tartyp, baıqamaı aıtyp qalsa mazaqtap, ázildep jatady. Tipti pysyqtary sol aıtyp qalǵany úlkenderge jetpes úshin jeńgelerinen aýyzbastyryq alyp ta jatady.
Jaqynda Taldyqorǵandaǵy kóshi-qon bóliminde isteıtin bir kisiden osy tektes bir áńgime estip, kóńilim alabóten áserge bólenip edi. Taldyqorǵannyń Qarabulaq kentine Qytaıdan kóship kelgen jas kelinshek qujat sharýasymen qalalyq kóshi-qon bólimshesine barypty. Bir kezde kúıeýiniń famılııasyn aıtýǵa týra keledi. Biraq aıtýǵa bolmaıdy. Kelinshek endi tórt jasar ulyna «atańnyń atyn aıtyp bere qoıshy» deıdi. Qyrsyqqanda ol da aýzy úshkireıip jar súzetin buqadaı kóziniń astymen (jatyrqasa kerek) polısııaǵa qarap syzdanyp otyryp alypty. Jazyp bere qoıǵanǵa ózi tóte jazýmen oqyǵan, Qazaqstanǵa jańa kelgen kelinshek kırılshe jaza almasa kerek. Kezegin sońyndaǵylarǵa beripti de ketip qalypty.
«Sizge ótirik, maǵan shyn, zym-zııa joq bolyp ketken kelinshek ertesi 7 jastaǵy balasyn ertip kelip tur. «Atamnyń atyn myna bala aıtyp beredi», deıdi. «Sonda sen atań atyn aıtqyzý úshin aýylyńa qaıta baryp, myna balany alyp kep tursyń ba?» deımin men. «Iá, endi qaıtem?» dep jymıyp kúledi. Oı, Alla! Ne rıza bolarymdy, ne tańqalarymdy bilmeı, myrs-myrs kúlip basymdy shaıqaı berippin», deıdi álgi kóshi-qon polısııasy...
Jańa túsken kelin sol áýlettiń úlkenderine ǵana emes, kishilerine de at qoıatyn. Qaıynsińilerin «erkem» dep, kenje bolsa «kenjem», «aqkenje» dep shaqyratyn. Osy jáı ǵana at tergeýmen, qaıyn-qaıynsińilerin erkeletip shaqyrýdan qansha áýlettiń kelini kelgen jerine tastaı batyp, sýdaı sińip, berekesi artty eken deńizshi!..
О́zgergen saltpen birge qarym-qatynas, qarym-qatynaspen birgen bolmys, bolmyspen birge qaljyńdardyń ózi «qaıtys» bolady eken ǵoı. Áldeqaıdan quıyndaı uıtqyp soǵyp ótetin osyndaı bir oılar kelgen keı sátterde qusaıyn dep qusa almaı qınalǵan Áımenge kúlgen ájelerdiń kúlkisin saǵynasyń da qoıasyń...
Ularbek NURǴALYMULY,
«Egemen Qazaqstan»
