– Alık Serikuly, elimizdegi ındýstrııalandyrý baǵdarlamasynyń júzege asyrylý barysy qalaı?
– Elbasynyń tapsyrmasymen qolǵa alynǵan memlekettik baǵdarlamalardyń ishindegi el ekonomıkasynyń damýyna tyń serpin beretin dál osy ındýstrııalyq-ınnovasııalyq damý baǵdarlamasy ekeni anyq. Sondyqtan, baǵdarlamaǵa barynsha jan-jaqty memlekettik qoldaý kórsetilip, qomaqty qarjy da bólinip keledi. Tıisinshe, jetistikter de az emes. Mysaly, baǵdarlamany júzege asyrý jyldarynda 4,7 trln teńgeniń 1 056 jobasy engizilip, 98 myń turaqty jumys orny ashylǵan. Sonymen qatar, baǵdarlama jobalary 8 trln teńgeniń ónimin óndirdi. Keıingi jyldardy aıtar bolsaq, máselen, 2016 jyly 2,2 trln teńgeniń ónimi shyǵarylǵan eken. Al Indýstrııalandyrý kartasyna engizilgen jobalar orta eseppen alǵanda aı saıyn 180 mlrd teńgeniń ónimin óndirip otyrǵan. Bul túsingen adamǵa az kórsetkish emes.
Taǵy bir aıta ketetin jaıt, kartaǵa engizilgen jobalar buryn Qazaqstanda óndirilmegen 500 jańa ónim túrin ıgerdi. Olardyń qatarynda júk jáne jolaýshylar vagondary, elektrovozdar, júk jáne jeńil avtokólikter men avtobýstar, transformatorlar, rentgen apparatýralary, jaryq-dıodty shamdar, tıtan quımalary men slıabtar, dárilik zattar, sút ónimderi jáne taǵy basqalar.
– Aıtqandaı, bıylǵy jyldyń basynda keńeıtilgen Úkimet otyrysynda Memleket basshysy IIDMB aıasynda keıbir keleńsizdikterdiń de baryn aıtyp, Indýstrııalandyrý kartasy aıasynda iske qosylǵan 72 kásiporynnyń toqtap turǵanyn synǵa alǵan edi. Bul kásiporyndardyń qazirgi jaǵdaıy qalaı?
– Suraǵyńyzǵa rahmet. Men sizge máseleni meılinshe túsindirip óteıin. Indýstrııalandyrý baǵdarlamasy qolǵa alynǵannan beri 1 056 jobanyń júzege asqanyn joǵaryda aıtyp óttim. Eger, máselege tereń úńiletin bolsaq, kerek deseńiz dúnıe júzindegi kez kelgen damýshy nemese damyǵan elderde bolsyn dál osyndaı jobalar birden aıaqqa turyp kete almaıdy. О́ıtkeni, bul naryqtyq ekonomıkanyń zańy. Myńdaǵan joba ashylýy múmkin, biraq sonyń bári jumysyn oıdaǵydaı jalǵastyryp ketedi deý óte qıyn. Eger myna 72 kásiporyndy júzege asqan 1056 kásiporynǵa shaǵatyn bolsaq, bar joǵy 7 paıyzy ǵana eken. Endeshe, bul jerde óte kúrdeli másele joq ekenin túsiný qıyn emes dep oılaımyn. Sondaı-aq, 1056 jobanyń basym kópshiligi jeke ınvestısııalar arqyly júzege asqanyn aıta ketkenimiz jón. Iá, Úkimettiń keńeıtilgen otyrysynda Indýstrııalandyrý kartasy aıasynda iske qosylyp, toqtap turǵan nemese júktemesi tómen 72 jobanyń júktemesin ulǵaıtý, qyzmetin jandandyrý boıynsha tıisti sharalar qabyldaý týraly tapsyrma berildi. Soǵan oraı, toqtap turǵan kásiporyndar qyzmetin jandandyrý men tómen júktemedegi jobalardyń júktemesin ulǵaıtý maqsatynda Investısııalar jáne damý mınıstrligi Energetıka jáne Aýyl sharýashylyǵy mınıstrlikterimen, sondaı-aq óńirler ákimdikterimen birlesip, árbir jobamen jumystar júrgizdi.
Qazirgi ýaqytta 64 joba boıynsha qadamdyq is-shara jol kartalary bekitildi. Búgingi tańda osy jol kartasy negizge alynyp, tıisti jumystar atqarylyp jatyr. Al 8 joba jumysyn toqtatty. Olar budan ári qaraı jumys isteı almaıdy. О́ıtkeni, onyń shıkizat tapshylyǵyna qatysty, jańa ekonomıkalyq talaptarǵa tótep bere almaý sııaqty birqatar sebepteri bar.
Aıta ketý kerek, bir jyl ishinde jobalardy 50 paıyzdan joǵary júktemege shyǵarý jóninde arnaıy sharalar qarastyrylyp otyr. Sonymen qatar, «QTJ» UK» AQ, «Qazaqtelekom» AQ, «Samuryq-Qazyna» UÁQ» AQ, «KamAZ Injınırıng» AQ, júıe qurýshy kásiporyndarmen jáne jer qoınaýyn paıdalanýshylarmen uzaq merzimdi memorandýmdar jáne kelisimsharttar jasaý, eksport naryqtaryn izdeý jáne eksportty jyljytýda járdemdesý, strategııalyq seriktester men ınvestorlar izdeý sııaqty sharalardy iske asyrý qolǵa alyndy.
Jalpy alǵanda, Indýstrııalandyrý kartasy jobalarynyń júzege asyrylýy Investısııalar jáne damý, Energetıka, Aýyl sharýashylyǵy, Ulttyq ekonomıka mınıstrlikteriniń, oblystar, Almaty men Astana qalalary ákimdikteriniń turaqty baqyla-
ýynda bolady.
– Al bıylǵy jyldyń alty aıynyń qorytyndysy boıynsha qandaı salalarda ósim baıqaldy?
– Bıylǵy jyldyń 6 aıynyń qorytyndysy boıynsha óńdeý sektoryndaǵy naqty ósim 6,5 paıyzdy qurady. Onyń ishinde metallýrgııa 7,9 paıyzǵa, munaı óńdeý 7,2 paıyzǵa, qurylys materıaldary óndirisi 3,7 paıyzǵa, farmasevtıka 34,6 paıyzǵa, mashına jasaý 3,8 paıyzǵa ósken. 2017 jyldyń qańtar-naýryz aıynda óńdeý ónerkásibindegi eńbek ónimdiligi 11,8 myń AQSh doll./adam boldy. 2016 jyldyń sáıkes kezeńimen salystyrǵanda naqty ósim 5,3 paıyzǵa artty. Budan bólek, 2017 jyldyń qańtar-sáýirinde óńdeý ónerkásibi eksportynyń kólemi ótken jyldyń sáıkes kezeńimen salystyrǵanda 20,8 paıyzǵa artyp, 4,7 mlrd AQSh dollaryn qurady. О́sim metallýrgııada 1,2 ese, koks pen munaı ónimderiniń 1,8 ese jáne hımııalyq ónerkásip ónimderiniń 1,5 ese ósýine baılanysty artyp otyr. Osy arqyly óńdeý ónerkásibi eksport qunynyń jalpy úlesi 86,1 paıyzdy qurady. Bıylǵy bes aıda óńdeý ónerkásibiniń negizgi kapıtalyna salynǵan ınvestısııa kólemi 303,1 mlrd teńgeni quraǵanyn da aıta ketken artyq bolmas. Koks pen munaı óńdeý ónimderi óndirisiniń qarqyndy ósýi nátıjesinde óńdeý sektoryndaǵy ınvestısııa kólemi eselendi.
Bul kórsetkishterdegi ósim dınamıkasyn jyl sońyna deıin jalǵastyratyn bolsaq, salanyń damý qarqyny eselene bermek.
− Sonda ózi birinshi jartyjyldyqta qansha joba iske qosylyp otyr?
− Bıylǵy birinshi jartyjyldyqta 25,7 mlrd teńgeden astam somaǵa 31 joba iske qosyldy jáne 1,7 myń jumys orny ashyldy. Indýstrııalyq-ınnovasııalyq damý memlekettik baǵdarlamasynyń ekinshi besjyldyǵyn iske asyrýda 1,7 trln teńgeniń 258 jobasy engizilip, 21 myń turaqty jumys orny quryldy. Bıylǵy jyldyń birinshi jartyjyldyǵynda iske qosylǵan mańyzdy jobalardyń qatarynda Atyraý oblysyndaǵy «Jigermunaıservıs» JShS robottyq dánekerleý ádisin qoldanatyn metall qurylǵylary óndirisi uıymy, Jambyl oblysyndaǵy qurǵaq qurylys qospalaryn, juqa untaqtalǵan tolyqtyrǵyshtar men gıps óndiretin «Alina Holding» JShS zaýyt keshen qurylysy bar.
– Kelesi jartyjyldyqqa da jospar aýqymdy shyǵar?
– Kez kelgen sharýa úlken josparmen qolǵa alynatynyn jaqsy bilesiz. Sondyqtan, baǵdarlama daıyndalǵan kezden bastap iske asyrylýy tıis negizgi jobalar josparlanady. Sol sııaqty bıylǵy jyldyń sońyna deıin taǵy qansha jobany engizetinimiz josparlanǵan. Máselen, 2017 jyldyń ekinshi jartyjyldyǵynda jalpy somasy 1 trln teńge bolatyn 100 jobany qolǵa almaqpyz. Jobalar iske asqanda 10 myń turaqty jumys orny ashylatyn bolady. Bulardyń qataryndaǵy 40 joba sheteldikterdiń qatysýymen iske aspaq. Mundaǵy mańyzdy jobalardyń qatarynda Pavlodar oblysyndaǵy temir jol dońǵalaqtaryn óndiretin keshen «Prommashkomplekt» JShS jáne «Giessenhaus» JShS qosyndylanǵan alıýmınıı uıymy, Almaty oblysynyń Qapshaǵaı qalasyndaǵy azyq-túlik óndiretin zaýyty «Marevan fýd» JShS bar.
Sonymen qatar, Indýstrııalandyrý kartasynan tys arnaıy ekonomıkalyq aımaqtar men ındýstrııalyq aımaqtarda jalpy quny 280 mlrd teńge bolatyn shamamen 100-den astam jobany iske asyryp, 6800 jańa jumys ornyn ashý josparlanýda.
− Áńgimeńizge rahmet.
Áńgimelesken
Dınara BITIK,
«Egemen Qazaqstan»
