Ár syılyqtyń óz orny bar

Qolymyzǵa qalam alyp osy maqalany jazýǵa belgili jýrnalıst Talǵat Súıinbaıdyń «Egemen Qazaqstan» gazetinde (26.06.2017) jarııalanǵan «Kádeniń qadirin bileıik» de­gen maqalasy sebep boldy. Onda avtor «...Satyp alý­ǵa dombyra da tapshy, kóz­ge qo­rash kórinse de kók sha­pa­ny­ny­ń ózi qat keńes­tik zaman­-aı deseńizshi! Sóı­tip júrip 90­-jyl­darǵa jet­tik. Fosfory taýsylyp, bý­daq­­-bý­daq tútini óshken Jam­byl­dyń sýperfosfat zaý­y­tyna shetelden ınvestor­lar kele qalsyn! Kútip alý­shylar bir qaınaýy ishin­degi kelisimsharttyń dúm­­bilezdigine qaramastan, qo­naq­tarmen syılasýdyń jóni osy­-aý dep shamalap, sheteldikterge shapan jaýyp, qoldaryna bir-­bir dom­byra ustatady. Taıaý Shy­ǵys­ty betke alǵan áýe laı­ne­ri Alataýdyń ıyǵynan asqan­da meı­mandarmen qımaı qosh­ta­­syp turǵan tarazdyqtar áýe­­jaıdyń qoqys salatyn kir-­­­kir temir jáshiginde qos dom­byra men qos shapannyń esh­­kimge kereksiz úıme-­júıme jat­qanyn bilmeıtin...» dep jaz­ady. 

Maqalany oqı otyryp, «Qa­zaqtyń salt-dástúrine sáı­­kes qadirli qonaqtyń ıy­ǵy­na jabylatyn shapany men dombyrasynyń qadirin bil­megenderdiń qasterli dú­nıe­mizdi qor qylǵandary-aı!» dep ishteı nalısyń. Múm­kin, keıbir sheteldikter qa­zaqtyń bul ata dástúrin, ult­tyq kádeniń qadirin tolyq uǵa bil­meýlerinen bolǵan shy­ǵar. Bá­ri-bir, átteń-aı... dep kúı­ine­siń. 

Qazaqtyń shapanyn qadir tutyp, qazaq eliniń azamaty retinde álemdik sharshy alańǵa shapan kıip shyǵyp júrgen  belgili boksshylar Genadıı Golovkın jáne Qanat Islamǵa sheksiz rıza bolasyń. Qaıda júrse de týǵan topyraǵyn, ósken elin esten shy­ǵarmaı, qazaq ultynyń sha­panyn tý etip júrgen azamattarǵa kópshiliktiń rah­met­­ten basqa aıtary joq. Tý­ǵan jeriniń, Otanymyzdyń na­ǵyz patrıottary dep osyndaı ardaqty azamattardy ata­saq bolady. Olarǵa eshkim «qazaqtyń shapanyn kıip shy­ǵasyń» dep nusqaý bergen joq qoı...

Iá, ár ulttyń ǵasyrdan-ǵasyrǵa kóship, ózimen birge jasap kele jatqan óz salt-dás­­t­úri bar, qonaqtaryna kór­se­­tetin kádesi bar. Olardy saq­­­tap, iske asyrǵanymyz jón shyǵar. Biraq, keıde oǵan da syn kózben, sanaǵa salmaq sa­­lyp, ózgeshe qaraǵanymyz, aqyl­ǵa salǵanymyz jón bolar. 
О́mirde bolyp jatqan shyn­­dyqtyń biri – qandaıda bol­­syn toıdyń basynda «aýy­ly­myzdyń aqsaqaly», «rýlas aǵaıyndardyń qarııasy», «el aǵasy» dep bata suraý úshin belgili aqsaqaldardy toı tórine shaqyrady. Toı ıesi ba­ta bergen álgi qarttardyń ıyq­taryna shapan jaýyp, bas­ta­ryna qalpaq kıgizedi. Keıbir qart­tarymyz kıgen shapanyn «juǵysty bolsyn» dep dastarqan basynda otyrǵan inileriniń ıyǵyna jaýyp jatady. О́ıtkeni, aı saıyn birneshe toıda bolyp, bata berip júrgen qarııanyń úıin­de shapannan kóp dúnıe joq. Jınaı berip olardy ne qylady...

Zamannyń ózgerýine, ýa­qyt talabyna saı ulttyq ká­de­ler de ózgergeni jón-aý degen oı qaýzaımyz. Sheteldik qo­naqtarǵa shapan, dombyra berýdiń qajeti bar ma? Olar qasterli qońyr dombyranyń qasıetin bile me? Ony olar mýzykalyq aspap dep uqpaı, aǵashtan jasalǵan epeteısiz taıaq, shoqpar retinde qaraýy da múmkin ǵoı. О́ıtkeni ol dombyrada oınaı almaıdy, sondyqtan oǵan kereksiz, paıdasyz dúnıe retinde qaraıdy. Jýrnalıst T.Súıinbaı jazǵandaı, «Popqa baıan ne kerek?».

Qazirgi dúkenderde ne kóp, ártúrli syı retinde usy­nylatyn áshekeı dúnıe­ler jaınap tur, tipti, qyzyq­ty­ryp kóz jaýyńdy alady. Shapan nemese dombyra be­rýdiń ornyna estelik sývenır­ler, elimizdiń qylqalam she­ber­leriniń kartınalaryn, zer­­ger-sheberlerdiń qolynan shyq­qan asyl dúnıelerin, ásem kórkemdelgen fotoal­bom kitaptardy syılap jat­saq jaqsy emes pe!

Saǵyndyq ORDABEKOV,
dáriger-hırýrg, medısına professory