Ushqan qustyń qanaty talatyn, júgirgen ańnyń tuıaǵy kúıetin keń-baıtaq qazaq dalasyn táýelsizdiktiń alǵashqy jyldarynda kúzetý máselesin uıymdastyrý shekarashylar úshin ońaı bolmady. Ásirese, kadr tapshylyǵy qatty sezildi. Mine, osy kezeńde Almaty qalasynda ornalasqan Shekara ýchılıshesine el basshylyǵy erekshe nazar aýdardy. Joǵary komandalyq ýchılıshe jańǵyrtylyp, Ulttyq qaýipsizdik komıtetiniń Áskerı ınstıtýtyna, odan keıin Shekara akademııasyna aınaldy. Ýchılısheni damytyp, jetildirgenmen barlyq másele birden sheshile qoıǵan joq. Endi boıynda qazaqtyń eline, jerine degen mahabbaty bar shekarashylardyń jańa býynyn daıyndaý máselesi turdy. Ol úshin Áskerı ınstıtýtqa osy mindetterdi atqaratyn basshy kerek boldy. Tańdaý kóp adamǵa tústi. Sonyń ishinde bul jaýapkershilik qazaqtyń birtýar azamaty, general Baýyrjan Elýbaevqa júkteldi. Al general Áskerı ınstıtýtqa kelgen kúnnen bastap qazaqstandyq shekarashylardy daıarlaý isine bel sheship kiristi.
Memlekettik til bólimine qarasty bólimshe bastyǵy bolyp aýysyp kelgen alǵashqy sátten bastap baıqaǵanym, ulttyq rýhty, qazaqy salt-dástúrdi ulyqtaýǵa baǵyttalǵan bastamanyń barlyǵyn Baýyrjan Ysqaquly sózsiz qoldaıdy eken. Basshysy myqty, qosshysy tabandy bolsa, qara jerde keme júrgizbeı me. Generaldyń ózi qoldap qana qoımaı ótkizýge barynsha jaǵdaı týǵyzǵan bastamanyń biri – 2007 jylǵy 16 jeltoqsanǵa qaraı uıymdastyrylǵan «Ar-namysym, qasiretim, qýanyshym – jeltoqsan» atty tarıhı-tanymdyq ádebı-sazdy kesh bolatyn. Keshtiń negizgi ıdeıasy oqý ornynyń bet-beınesinen 1986 jylǵy jeltoqsan oqıǵasy kezinde sol kezdegi bıliktiń shekara ýshılıshesi kýrsanttaryn alańǵa shyqqan jastardy tynyshtandyrýǵa paıdalanǵandyǵynan túsken qara daqty ketirý edi. Keshke Lázzat Asanovanyń, Qaırat Rysqulbekovtiń, Erbol Sypataevtyń analary shaqyryldy. Jeltoqsan oqıǵasynan kóleńke effektisi arqyly teatrlandyrylǵan kórinis kórsetilip, arnaıy shaqyrylǵan Qurmanǵazy ult aspaptar orkestri «Jeltoqsan» shyǵarmasyn oryndady. Keshtiń kýlmınasııalyq sáti − Baýyrjan Ysqaqulynyń sahnaǵa kóterilip, Jeltoqsan qurbandarynyń analarynan keshirim suraý sáti boldy. Analardyń ıyqtaryna qamzol jabylyp, bastaryna oramal salyndy. Qurmet qaraýyly úlken sebettermen gúldesteler ákelip, aldarynda bir tizerlep, bastaryn ıdi. Sol kún – qasıetti juma edi. Budan ári qaraı bozdaqtardyń árýaǵyna arnalyp as berilip, quran baǵyshtaldy.
Tárbıeshi-ofıserlerge Otan qorǵaýshy óz elin, óz eliniń salt-dástúrin, tili men dilin jan-júreginen ótkizgen, janyndaı súıgen adam bolýy kerek ekendigi túsindirildi. Sebebi, bolashaq el qorǵaýshynyń otansúıgishtik tárbıesinde oshaqtyń úsh butyndaı – dil, til jáne dástúrdiń orny bólek ekendigi beseneden belgili. Týǵan jerge, elge degen mahabbat, paryz sezimi osylarǵa degen qurmetten týyndaıdy. Osy úshtaǵannyń bireýine degen nemquraıdylyq – rýhanı turaqsyzdyqqa ákelip soǵatyndyǵyn tarıh talaı márte dáleldegen. B.Momyshuly bul týraly: «Halyqty jaýyngerlik asyl qasıetterge tárbıeleıtin dástúrlerinen qalaı aıyrýǵa bolady? ...Qatarymyzdy tolyqtyrar jańa kúsh kelip qosylyp jatady, olardyń keıbireýlerine qarasaq, bet álpeti bizdiki, al keýdesine úńilsek, aıaǵy aspannan salbyrap túskendeı. Bul qalaı dep oılaısyń? Onyń boıynda ne qazaqqa, ne orysqa tán eshnárse joq. Bul jaǵdaı meniń zyǵyrdanymdy qaınatty, nege bulaı boldy dep munyń sebebin izdeýge májbúr boldym, sóıtsem bul sorly beıbaq óziniń halqynyń ıgi dástúrlerinen múldem beıhabar maqurym eken. Eger bul sanaly túrde istelinse – onda zııankestik bolǵany, al eger sanaly túrde istelinbese – onda halqymyzdyń ıgi dástúrlerin aıaqqa basyp taptaǵandyq – naǵyz aqymaqtyq áreket bolǵany. Dástúr tárbıeniń basty qaınarlarynyń biri bolyp tabylady ári onyń óte úlken máni bar», degen bolatyn «Soǵys psıhologııasy» eńbeginde. Jaýyngerlik tárbıede tektilik, mahabbat, sulýlyq, tózimdilik, senim, kópshildik, otansúıgishtik uǵymdary birtutas. Osyny Baýyrjan Ysqaquly jan-júregimen túsinip, ınstıtýttyń oqý-tárbıe úderisinde júzege asyrdy.
Qanatbek SOLTANOV,
polkovnık, UQK Shekara akademııasynyń aǵa oqytýshysy
