– Osynaý ataýly kúnniń qarsańynda «Syrym batyrdyń úzeńgisi tabyldy!» degen qýanyshty habar jetip jatyr, – deıdi oraldyq belgili ólketanýshy Qaıyrjan Hasanov aǵamyz bizge habarlasyp. Úzeńgi qazir Almaty qalasynda turatyn Qaıypbergen Dúısenovtiń úıinde saqtaýly eken.
Qaıypbergen Dúısenov Qaraqalpaq topyraǵynda týyp-ósken. Keshegi Odaq taraǵan qıyn kezeńde antıkvar zattardy alyp satýmen aınalysypty. Sol jyldary Horezm oblysy, Gúrlen aýdanynan bir ózbek kempir kelip, «Qaıyp atanyń kúmis úzeńgisi atalarynan beri saqtaýly ekenin» aıtqan. Qaıyp ata – Horezm óńirine belgili zııarat, jergilikti jurt áýlıe sanaıtyn oryn eken. Sodan beri qundy jádiger Qaıypbergenniń shańyraǵynda saqtalyp kelgen.
Osydan birneshe jyl buryn professor Murat Sydyqov bastaǵan batysqazaqstandyq ǵalymdar keshendi zertteý jumystaryn júrgizip, arhıvter men tarıhı oryndardy súzip shyqqan edi. Zertteý maqsaty – Syrym Datulynyń jerlengen jerin anyqtaý bolatyn. Ǵalymdar «О́zbekstan Respýblıkasy, Horezm aýdany, Gúrlen eldi mekenindegi jergilikti jurt «Ǵaıyp ata» dep atap ketken áýlıelik oryn – Syrym Datulyniki bolýy kerek» degen tujyrym jasady. «Ǵaıyp ata» – ańyz boıynsha bir túnde paıda bolǵan zırat, Syrym Datulynyń aty-jóni atalmaýy jat jerde qaskóıler tarapynan qabirge qastandyq jasalmaýy úshin jasalǵan amal eken.
Mine, sonymen el aýzyndaǵy ańyzdar shyndyqqa saı kelse, áıgili Syrym batyrdyń úzeńgisi tabylyp otyr. Batyrdyń ajaly «úzeńgisine ý jaǵylǵannan bolǵan» degen sóz bar. Bul dál sol úzeńgi me, ony bir Alla ǵana biledi.
– Biz Qaıypbergen Dúısenov, onyń qolyndaǵy úzeńgi týraly habardarmyz. Bıyl qyrkúıekte Syrym batyrdyń týǵanyna 275 jyl tolýyna oraı Jympıtyda ótetin merekelik sharalarǵa Qaıypbergen aǵamyzdy arnaıy shaqyryp otyrmyz. Buıyrsa, bul buıym bizdiń mýzeıdiń erekshe qasterli jádigerine aınalady, – deıdi Syrym Datuly atyndaǵy tarıhı-ólketaný murajaıynyń meńgerýshisi Aınagúl Oıshybaeva.
Qazbek QUTTYMURATULY,
«Egemen Qazaqstan»
Batys Qazaqstan oblysy
