Baýyrdyń qyzmetin buzatyn basty sebepterdiń biri – vırýsty gepatıtter. Ásirese, V, S gepatıtteri baýyrǵa óte zııan.
Elimizde gepatıtterdi emdeý, dıagnostıkalaý mınıstrliktiń «Densaýlyq» baǵdarlamasyna engizilgen. 1998 jyldan beri Qazaqstanda V gepatıtine qarsy vaksına salynyp keledi. Sonyń arqasynda eresekter arasynda gepatıtpen syrqattaný 31,5 esege tómendegen. Buǵan halyqtyń vırýstar týraly saýattylyǵy men sýdyń tazalyǵy jáne vaksınanyń kómegi kóp bolypty. Endi Dúnıejúzilik densaýlyqty saqtaý uıymy osy jyly gepatıtterdi birjola joıýdy maqsat etip otyr. Qazaqstan da bul bastamaǵa óz úlesin qosyp, aýrýdyń aldyn alý sharalaryn shamasynsha jasap keledi. Desek te, vırýsty gepatıtke shaldyǵý jaǵdaılary azaımaı otyr. Tipti onyń jasaryp kele jatqany alańdatady. Densaýlyq saqtaý mınıstrligi medısınalyq kómekti uıymdastyrý departamentiniń áleýmettik mańyzdy aýrýlar kezinde medısınalyq kómek kórsetý basqarmasynyń basshysy Gúlnár Sársenbaevanyń dereginshe, búginde elimizde V, S gepatıtimen aýyratyn 42 myńnan astam adam bar. Bul kórsetkish byltyr 35 myńdy quraǵan. Al 2011 jyldan beri Qazaqstanda osy vırýstardy juqtyrǵan 6 myńnan astam naýqas emdelip shyqqan eken.
Vırýsty gepatıtke shaldyqqan jandar medısınalyq kómektiń kepildendirilgen kólemi sheńberinde tegin emdeledi. Mamandarymyz qaýipti vırýs juqpalardy der kezinde anyqtaý, naýqastarǵa tıimdi em qoldaný baǵytynda úzdiksiz izdenip, jurtshylyqty aýrýdyń aldyn alýǵa úndep keledi.
Álbette, mamandardyń alańdaıtyn jóni bar. Baýyrdyń qyzmetin buzatyn vırýstar baýyr sırrozy nemese qaterli baýyr isigi satysynda, ıaǵnı emdeý múmkindikteri shekteýli kezde ǵana bilinedi. Belgili gepatolog-maman, professor Kúlpásh Qalıasqarovanyń aıtýynsha, adam óziniń boıynda vırýsty gepatıt bar-joǵyn tek arnaıy qan saraptamasy arqyly ǵana anyqtaı alady. Sondyqtan, tym bolmasa jylyna bir ret baýyr gepatıtterine tekserilip otyrý kerek. «Vırýsty gepatıt organızmde typ-tynysh ornyǵady. Adam ózin aýrýmyn dep sezinbeıdi de. Syrqat ábden asqynǵan kezde ǵana belgiler baıqalady. Ol kezde tym kesh bolýy múmkin. Ári baýyrdyń qasıeti sol, ol eshqashan aýyrǵanyn bildirmeıdi. Janǵa batyp aýyrmaǵannan keıin adam onyń belgilerin elemeıdi. Tipti basqa syrqattyń belgilerimen shatastyrýy múmkin. Mysaly, baýyry aýyratyn adam qyshynady, býyndary aýyrady, búıregi de syr berýi múmkin. Biraq naýqas baýyrym aýyrady-aý dep kúdiktenbeı, allergolog, revmatolog sekildi múlde basqa salanyń mamandaryn izdep ketedi. Sondyqtan, árkim densaýlyǵyna uqyptylyqpen qarap, joǵaryda atalǵan belgilerdi óz boıynan baıqasa, aldymen baýyryn teksertý qajet», deıdi professor.
Al Ulttyq onkologııa jáne transplantologııa ǵylymı ortalyǵynyń gepatologııa jáne gastroenterologııa bóliminiń meńgerýshisi Qaharman Esmembetov vırýsty gepatıtterdiń álemdik deńgeıde talqylanýy tegin emestigin alǵa tartady. Dúnıejúzilik densaýlyq saqtaý uıymynyń málimeti boıynsha, dúnıe júzinde 2 mıllıardtan astam adam vırýsty gepatıtterdi juqtyrǵan eken. Bul degenińiz ǵalamshardyń árbir úshinshi turǵyny osy syrqatqa shaldyqqan degen sóz. Sondyqtan dárigerlerdiń maqsaty – aýrýdy asqynǵan jaǵdaıǵa jetkizbeý. Qaharman Izbasarulynyń aıtýynsha, búginde elimizdiń barlyq oblys ortalyqtarynda, qalalarda gepatıttermen kúresetin gepatologııalyq ortalyqtar qurylǵan. Bir ǵana Ulttyq onkologııa jáne transplantologııa ortalyǵynyń bólimshesinde jylyna 500 adam vırýsty gepatıtke qarsy em alyp shyqsa, olardyń 20-sy jaramsyz bolyp qalǵan baýy-ryn aýystyrady eken.
Jalpy, vırýsty gepatıtter tis emdeý kezinde, tatýaj, pırsıng, manıkıýr jasatqan kezde zararsyzdandyrylmaǵan qurylǵylardan da juǵýy múmkin. Aýrý adam – juqpany taratýdyń kózi. Sondyqtan, mamandar sulýlyq salondaryna barǵan kezde ınelerdiń zalalsyzdandyrylýyna aıryqsha mán berip, tazalyqty qadaǵalaýǵa keńes beredi.
Basynyń amandyǵy men baýyrynyń bútindigin oılaǵan árbir adam salamatty ómir saltyn ustanyp, maıly, qýyrylǵan taǵamdy shektep, tamaqtaný tártibin de saqtaǵan jón, deıdi dárigerler.
Densaýlyq saqtaý mınıstrligi V gepatıtine qarsy vaksınany satyp alýdy tamyz aıynda aıaqtap, qyrkúıek aıynda medısınalyq uıymdarǵa jetkizýdi josparlap otyr.
Qymbat TOQTAMURAT,
«Egemen Qazaqstan»
