Qazaqstan Respýblıkasynyń Bilim jáne ǵylym mınıstrliginiń Ǵylym komıteti Fıto jáne jersindirý ınstıtýtynyń 85 jyldyǵyna arnalǵan atalmysh shara jumysyna botanıkalyq ártúrlilikti saqtaý salasyna súbeli úles qosqan, alys-jaqyn shetelden kelgen belgili ǵalymdar men irgeli oqý oryndarynyń, memlekettik Botanıkalyq baq pen Qazaqstannyń erekshe qorǵalatyn tabıǵat aýmaǵynyń ókilderi qatysty.
Jıyndy Bilim jáne ǵylym mınıstri Erlan Saǵadıevtiń quttyqtaý sózimen ashqan Ulttyq ǵylym akademııasynyń prezıdenti Murat Jurynov ınstıtýtty mereıtoıymen quttyqtaı otyryp, botanıkalyq sektordyń mańyzdylyǵy men ınstıtýttyń elimiz úshin jasap jatqan ǵylymı-zertteý qyzmetterine toqtaldy.
Sharaǵa arnaıy kelgen Vengrııanyń aýylsharýashylyq mınıstri Fazekas Sandor Qazaqstan-Vengrııa arasyndaǵy aýylsharýashylyq seriktestiktiń
mańyzdylyǵyn aıta kele, «Biz Pannon Breading ınnovasııalyq baǵdarlamasynyń arqasynda Qazaqstan ǵalymdarymen birlesip jumys istegimiz keledi. Vengrııada Qazaqstandaǵydaı ǵylymı qyzmet deńgeıi óte joǵary. Sondyqtan biz eki elde de paıdaly ósimdikterdi birlesip taýyp, ósirýdi kózdep otyrmyz», – dedi.
Botanıkalyq geografııa, ıaǵnı flora, ósimdik, ósimdik resýrstary, О́simdik álemin paıdalaný, saqtaý, Mádenı-aǵartýshylyq qyzmettegi botanıkalyq baqtardyń róli, - ex-situ jáne in-situ botanıkalyq ártúrlilikti saqtaý sııaqty bólimderden turatyn konferensııa barysynda Pannon Breading ınnovasııalyq jobasy boıynsha Botanıka jáne fıto jersindirý ınstıtýty men vengrlik EötvösLoránd ýnıversıtetiniń janyndaǵy Botanıkalyq baq arasynda kelisim-shart jasaldy. Endi birikken jumys sheńberinde Almaty botanıkalyq baǵynyń aýmaǵynda myńnan astam jańa ósimdik túrleri paıda bolmaq.
«Vengrııada 3900 gektar aýmaqta jumystar júrgizetin aýylsharýashylyq kompanııasynyń janynda saıabaqpen qorshalǵan qamal bar. Vengrııanyń 5 ınstıtýty, 9 ǵylymı-zertteý ınstıtýty sol saıabaqty ásem ári tıimdi etetin baǵdarlama qurastyrǵan. Sol baǵdarlamaǵa Almatydaǵy Fıto jáne jer sińdirý ınstıtýtynyń dırektory Gúlnár Sıtpaeva qyzyǵýshylyq tanytyp, osy baǵytta birlese jumys isteýdi qolǵa aldyq», – deıdi L.A.S Holdıng prezıdenti Horvat Laszlo.
Atalmysh baǵdarlamanyń arqasynda endi eki elde aýylsharýashylyq jáne baqshalyq ósimdikterdiń genetıkalyq qoryn ulǵaıtý múmkindigi týǵaly otyr. Zertteý jumystaryna 150 ǵylymı qaıratker qatyspaq. Vengrııanyń kóptegen aımaǵynyń klımaty Almaty klımatyna uqsas bolatynyn eskersek, kóptegen ósimdikter eki eldi de jersine almaq. Botanıka jáne fıto jersindirý ınstıtýtynyń bas dırektory Gúlnár Sıtpaeva ınstıtýttyń damý jáne qalyptasý kezeńderi men ǵylymı-zertteý qyzmetteriniń basym baǵyttary jaıly baıandaı kele: «Mundaı belsendilik QR Prezıdenti Nursultan Nazarbaevtiń «Rýhanı jańǵyrý» baǵdarlamalyq maqalasyn júzege asyrý sheńberinde qoldaý tabady. Elimizdegi bıznes ókilderi «Týǵan jer» patrıottyq baǵdarlama sheńberi aıasynda bizdiń alǵa qoıǵan maqsattarymyzdy oryndaýǵa qolushyn sozsa eken deımiz. О́z kezeginde biz de bar kúshimizdi elimizdiń jastary Qazaqstan florasynyń baılyǵy týraly anaǵurlym kóbirek bilýine jáne óz kúsh-qýattary men bilimderin solardy saqtap qalýǵa jumsaýyna septigimizdi tıgizemiz», – dedi.
Botanıkalyq baqtyń 85 jyldyǵyn toılaý barysynda 13 elden jınalǵan ǵylymı qaıratkerler baıandamalar oqyǵan seleksııalyq otyrys ótip, elimizdiń botanık ǵalymdary Qazaqstannyń botanıka ǵylymyn ary qaraı damytýdyń jańa baǵyttary men keleshegin aıqyndaıtyn qarar qabyldady, sondaı-aq, qatysýshylar úshin shahardaǵy Botanıkalyq baqqa ekskýrsııa uıymdastyryldy. Bas botanıkalyq baqtyń Damý qorynyń atqarýshy dırektory Arna Ákimbaev jaqyn bolashaqta Botanıkalyq baq óziniń óńin tolyqtaı ózgertip, ǵylymı álemniń halyqaralyq etalonyna aınalýy úshin ósimdikterdi jınaý, saqtaý jáne zertteýge arnalǵan myqty ǵylymı ortalyq qurý qajet ekenin atap ótti. «Jańa oranjereıada túrli qurylǵylar barynsha shyny qorapsha túrinde jasalmaq. Onyń ishinde bilim berý aýmaqtary ornalasatyn bolady. Botanıkalyq baqty damytý jáne qonaqtardy tartý úshin mádenıet, bilim-aǵartý alańdary qajet. Onyń barlyǵy damý qorynyń konsepsııasyna engizilgen. Jobany júzege asyrý kommersııalyq emes negizde, mesenattar men demeýshilerden qarajat jumyldyrý arqyly júzege asyrylýda», – dep málimdedi Arna Ákimbaev.
Aıta ketsek, elimizdegi Mańǵyshlaq eksperımentaldy botanıkalyq baǵy, Altaı botanıkalyq baǵy, Jezqazǵan botanıkalyq baǵy, Ile botanıkalyq baǵy jáne Esik memlekettik dendrologııalyq baǵy, Shymkent dendrologııalyq baǵy sııaqty Qazaqstannyń botanıkalyq baqtary men dendrobaqtarynyń ishindegi eń irisi ári kónesi – Almaty Bas botanıkalyq baǵy da bıyl óziniń 85 jyldyq mereıtoıyn atap ótýde. Osy baq janyndaǵy ınstıtýt ujymynyń belsendi jumysynyń arqasynda kezinde almatylyqtar úshin umyt bola bastaǵan qala ortalyǵyndaǵy baq qaıtadan tanymal bola bastady. О́tken jyldyń ózinde baqqa 10 myńnan astam adam kelip qaıtqan. Qazirgi tańda munda tek zertteý jáne jańa ósimdik túrlerin ósirý jumystary ǵana emes, túrli áleýmettik mádenı sharalar da ótip turady.
Mıra BAIBEK,
«Egemen Qazaqstan»
ALMATY
