– Oleg Aleksandrovıch, bul baǵdarlamany qabyldaý qajettiligi neden týyndady?
– Bank júıesiniń kóptegen problemalary ótken jyldary oryn alǵan. Olardy sheshýge qansha tyrysqanmen, bul jaǵdaıdy túbegeıli ózgertken joq. О́tken jyly biz bankterge qatysty qadaǵalaý qyzmetiniń keıbir tásilderin ózgerte bastadyq. Memleket basshysynyń bank sektoryn qalypqa keltirý bóliginde tapsyrmalary boldy, alaıda kredıtteýdi jandandyrýǵa qatysty tapsyrmalardy oryndaý úshin biz birtindep burynǵy problemalardy sheshýdiń nátıjesinde aqyrǵy sheshim qabyldaýdyń óte mańyzdy ekendigin túsindik. Is júzinde problemalardy jasyrýdy toqtatý qajet boldy. Sonymen birge jańa kredıtteýdi yntalandyrý nesıe portfeli sapasynyń jaı-kúıin jáne ony tıisinshe provızııalaýdy túsinbeıinshe múmkin emes. О́z kezeginde, áleýetti táýekelderge qatysty rezervterdi qosymsha qurý úshin bankterge kapıtal qajet. Osylaısha, bul jaǵdaı qarjylyq ornyqtylyq baǵdarlamasyn ázirleý úshin bastapqy sebep boldy. Biz úshin problemalardyń mańyzdylyǵyn eskere otyryp, baǵdarlamada júıe quraýshy bank – Kazkommersbankpen, iri bankter tobymen baılanysty bloktar sondaı-aq, retteýshi-qadaǵalaýshy blok bólindi. Baǵdarlamanyń sońǵy blogy qadaǵalaýshy-retteýshi quraldardyń kómegimen eski problemalardy sheshý úshin jaǵdaılar jasaýǵa jáne jańa kredıtteýdi arttyrý múmkindigin qamtamasyz etýge arnalǵan.
– Bank sektorynyń negizgi problemalarynyń biri jumys istemeıtin qaryzdardyń aýqymdy máselesi bolyp tabylady, olardyń bir bóligi qaıta qurylymdalǵan kredıtter sanatynda. Bul jaǵdaı olardy eseptilikte problemaly sanatyna jatqyzbaýǵa múmkindik beredi. Osy ras pa?
– Qaryzdardy qaıta qurylymdaý árdaıym problemalardy jasyrý úshin jasalady dep aıtýǵa bolmaıdy. Keıbir qaıta qurylymdaý shyn máninde qaryz alýshynyń jaǵdaıyn jaqsartýǵa jáne bolashaqta qaryzdy jumys isteıtinderdiń sanatyna aýystyrýǵa kómektesedi. Alaıda, qaıta qurylymdalǵan sebepti resmı túrde merzimi ótpegen kredıtter shyn máninde problemaly bereshek bolyp tabylmaǵandyqtan bankke aqsha aǵynyn ákelmeıdi. Bul jaǵdaı eseptelgen jáne is júzinde alynǵan paıyzdyq kiristerdi salystyrǵan kezde aıqyn baıqalady. Iаǵnı, mysaly, qaryz boıynsha paıyzdar esepteledi, biraq kredıt qaıta qurylymdanǵandyqtan alynbady. Osylaısha, bizde naqty aqsha aǵynynsyz «býhgalterlik paıda» bolady. Sondyqtan biz bankterdiń balansy barlyq áleýetti táýekelderdi, onyń ishinde osy qaryzdarǵa baılanysty táýekelderdi kórsetý jáne portfeldiń qajetti kólemde provızııalaný mindetin aldymyzǵa qoıdyq.
– Bankterdiń jıyntyq portfelindegi jumys istemeıtin kredıtterdiń resmı statıstıkasy qandaı jáne olardyń qandaı úlesi qaltarysta qalýy múmkin?
– 90 kúnnen astam merzimi ótken kredıtter retinde aıqyndalatyn jumys istemeıtin qaryzdar týraly aıtatyn bolsaq, olardyń jıyntyq portfeldegi úlesi shamamen 11% boldy. Biz qaıta qurylymdanǵan qaryzdardyń kólemi 15%-ǵa jýyq bolatynyn bilemiz. Osyǵan deıin atap ótkenimdeı, barlyq qaıta qurylymdanǵan qaryzdar problemaly bolmaıdy, alaıda olardyń sapasy da belgisiz. Sondyqtan biz provızııalaý bóliginde barynsha qatań tásildi iske asyrý týraly sheshim qabyldadyq.
– Rezervterdi qalyptastyrýǵa qoıylatyn barynsha qatań tásilge ótkenge deıin Ulttyq Banktiń bankter aktıvteriniń sapasyna keshendi baǵalaý júrgizýdi josparlaǵany belgili. Bul jumys qandaı satyda?
– Aldymen túsindire keteıin: búgingi kúni bizdiń bankter halyqaralyq qarjylyq eseptilik standarttarynyń (HQES) qaǵıdattary boıynsha jumys isteýde, olar qaryzdardyń sapasyn aıqyndaıtyn faktorlardy túsindirgen kezde sýbektıvti faktorlardy qoldaný úshin jetkilikti erkindik beredi. Árbir bank bul tásildi qoldanýda derbes jumys isteıdi jáne sonyń saldarynan bizde provızııalardy qalyptastyrý bóliginde kóp nusqalar bar. Sondyqtan bankterdiń nesıe portfelderiniń sapasyna keshendi baǵalaý júrgizgen kezde birinshi kezekte ámbebap ádisnamany ázirleý qajet. Baǵalaýdy tikeleı júrgizýge keletin bolsaq, AQSh pen Eýropada eki tásil qoldanylady. Keıbir elderde ortalyq bankter bul baǵalaýdy derbes júrgizedi, keıde bul jumysty júrgizý úshin táýelsiz aýdıtor-konsýltant jalǵa alynady. Bul ne úshin qajet? Bul jaǵdaı portfeldiń jaı-kúıin is júzinde baǵalaýdy kórsetedi. Bul baǵalaýdy túsine otyryp, biz árbir bankke olardyń portfelderiniń jaı-kúıine oraı keıbir áleýetti táýekelderge qatysty rezervterdiń nemese kapıtaldyń qosymsha qoryn qurý qajet ekendigin aıtýymyz kerek. Bul táýekelder áli de álsiz shyǵar, biraq olar bolashaqta iske asyrylýy múmkin. Batysta da, Eýropanyń barlyq elderinde de osylaısha jumys isteıdi.
Biz osy praktıkany zerdelep, Eýropa tásiline qatań sáıkestikte jumys istegimiz keldi. Alaıda, biz qoldanystaǵy zańnamaǵa sáıkes ózimizdiń mandatymyzdy baǵalaǵan kezde tek ınspektorlyq tekserýge ǵana quqyly ekendigimizdi anyqtadyq. Zańnamaǵa sáıkes biz bankterden retteýshi shegerimderdi júzege asyrýdy, retteýshi provızııalar qurýdy talap ete almaımyz. Mandatqa sáıkes biz bankten kapıtaldandyrýdy ulǵaıtýdy jáne t.b. talap ete almaımyz. Sonymen birge, aqparatty ashý máselesi týyndaıdy. Batysta barlyq táýelsiz baǵalaý nátıjeleri jarııa bolyp tabylady, sebebi, bul ınvestorlardyń quqyqtaryn qorǵaý máselesi. Osyndaı negizgi elementsiz bizdiń jappaı kúıreýimiz yqtımal edi. О́z kezeginde bankter de táýelsiz baǵalaý júrgizýdiń klassıkalyq nysanyna qatysty kúmándi oıda boldy. Sondyqtan biz tásildi shamaly ózgerttik: ámbebap ádisnama bolý úshin biz aktıvterdiń sapasyn táýelsiz baǵalaý sheńberinde paıdalanylatyn qaǵıdatqa oraı kapıtaldy túzetý qaǵıdalaryn ázirledik. Basqasha aıtqanda, biz ádisnamany ózimizdiń bolmysymyzǵa, múmkindigimizge jáne naryqtyń erekshelikterine oraı beıimdedik. Bul rette biz ony keıbir birjolǵy zertteý bóligi retinde almaı, ony is júzinde qadaǵalaý praktıkasyna qostyq. Iаǵnı, bul HQES boıynsha provızııalarǵa qatysty ǵana emes, sol sııaqty bizdiń retteýshi tásilimizge qaraı da kapıtaldyń jetkiliktiligin baǵalaýǵa bankterge tikeleı talap bolady. Retteýshi provızııalar Ádilet mınıstrliginde tirkelip, kúshine engennen keıin ǵana biz ınspektorlyq qyzmet sheńberinde bankterdiń osy ádisnamany qanshalyqty qoldanatynyna oraı turaqty túrde baǵalaýdy júrgize bastaımyz. О́z kezeginde baǵdarlamanyń qarjylyq bóliginiń sheńberinde biz banktiń aksıonerlerine olardyń bankti kapıtaldandyrýǵa qatysý talabymen qarjylyq resýrstardy usynamyz.
Baǵdarlamany iske asyrýǵa biz júıe quraýshy qarjy ınstıtýty – Kazkommersbankke arnalǵan bloktan bastadyq. Mámileni júrgizýdiń negizgi talaptarynyń biri onyń qarjylyq jaı-kúıine táýelsiz aýdıt júrgizý boldy. Bul táýelsiz aýdıt bizdiń tarapymyzdan bir sátte jáne sol kezde áleýetti satyp alýshy – Halyq bankiniń tarapynan da keıbir shoǵyrlandyrylǵan nátıjelerge shyǵý úshin júrgizildi. Bul – aktıvterdiń sapasyn keshendi baǵalaý úlgisi. Iаǵnı, biz júıe quraýshy qarjy ınstıtýttarynan bastadyq jáne ınspektorlyq tekserýlerdiń sheńberinde birtindep osy qaǵıdatty basqa bankterge qatysty iske asyramyz.
– Sizdiń oıyńyzsha, Kazkommersbankke qoldaý kórsetpeý týraly sheshim qabyldansa, saldary qalaı bolar edi?
– Eger basqa memleketterdiń úlgisin alsaq, eshbir elde júıe quraýshy qarjy ınstıtýty absolıýttik bankrottyqqa jatpaıdy. Bizde túrli kvazımemlekettik kompanııalardyń jáne BJZQ-nyń qarajaty bolyp tabylatyn jeke tulǵalardyń bir trıllıon teńgeden astam, bir jarym trıllıonǵa jýyq depozıtteri, beırezıdentter jáne basqa da zańdy tulǵalardyń aldyndaǵy 400 mlrd teńgege jýyq mindettemeleri bar bank bolǵanyn nazarǵa alý qajet. Kazkommersbanktiń jıyntyq aktıvteri shamamen 4 trln teńge boldy.
Birneshe opsııa boldy: birinshi nusqasy – bankrottyq. Alaıda, bul is júzinde Kazkommersbanktiń ekonomıka aldyndaǵy barlyq mindettemelerin joǵaltýyn bildirdi. Búkil ekonomıka, tek bir bank sektory ǵana emes, kvazımemlekettik kompanııalar, jeke jáne zańdy tulǵalar da zardap shegýshi edi. Ekinshi opsııa – ýaqytsha basqarý, alaıda, bul da salymshylardyń ketýi, birneshe trıllıon teńge mólsherinde ótimdilikpen qoldaý. Bizdiń zańnamamyzda kózdelmegen, biraq álemdik praktıkada qoldanylatyn úshinshi opsııa bar. Bul bankte kapıtal jetkiliksiz bolǵan kezde bank kredıtorlaryn qaıta qurylymdaýdy júrgizýge, olardy aksıonerler etýge májbúrleý. Bul opsııa bail-in dep atalady. Alaıda, bizdiń zańnamada májbúrlep bail-in kózdelmegen. Bul da shyǵynnyń búkil ekonomıkaǵa taralýyn bildirdi. Ulttandyrý opsııasy da boldy. Alaıda, ol nusqa memlekettiń kapıtalǵa aqsha salýǵa tıis ekendigin ǵana emes, sol sııaqty bankti ótimdilikpen qoldaýdy da bildirdi, sondaı-aq, búkil kovenanttar qosylar edi. Kóptegen sharttarda, onyń ishinde beırezıdenttermen jasalǵan sharttarda kovenanttar, ıaǵnı merziminen buryn óteý quqyǵy oryn alatyn talaptar bar. Bankti ulttyq menshikke alý – osyndaı talaptardyń biri. Iаǵnı, is júzinde bankke qoldaý kórsetý kólemi kapıtalǵa qoldaý kórsetýmen shektelmeı, syrtqy jáne ishki mindettemelerdi merziminen buryn óteý úshin aıtarlyqtaı salym salýdy talap etedi. Sondyqtan búkil opsııalardyń ishinde bankti «nashar» jáne «jaqsy» bank dep bólý jalǵyz balama boldy. Mundaı tásil álemde qoldanylady – banktiń balansy ekige bólinedi, nasharyn memleket alady, al banktiń jaqsy bóligi jańa ınvestorǵa beriledi. Kazkommersbank portfeliniń problemaly bóligi aıtarlyqtaı kólemde BTA Bankpen baılanysty boldy, al belgili bir bóligi Kazkommersbanktiń menshikti problemalyq portfeli boldy. 2015 jyly Kazkommersbanktiń problemaly aktıvteriniń bir bóligi BTA Bankke berilgeni este bolar. Alaıda, Kazkommersbankte BTA Bank bergen kredıt boldy. Tıisinshe, osy problemaly aktıvpen kez kelgen jumys bul qaryzdyń Kazkommersbankke qaıtarylýynda kórinis tapty. Alaıda, aqsha aǵyndary jetkiliksiz bolǵandyqtan, tıisinshe, bul kredıt is júzinde problemaly kredıt boldy. Sondyqtan Problemaly kredıtter qory arqyly ony satyp alý arqyly BTA Bankpen baılanysty problemaly portfeldiń bóligin «alyp tastaý» týraly sheshim qabyldandy. Sodan soń naqty jaǵdaıdy kórsetetin, ınvestorlardy da, kredıttik reıtıngtik agenttikter men aýdıtorlardy da qanaǵattandyratyn aýdıt júrgizý, sosyn ony qajetti kólemde provızııalaý týraly sheshim qabyldandy. Bul da jasaldy. Biraq provızııalar úlken somaǵa júrgizilgeni sonshalyqty, aksıonerlerdiń menshikti kapıtaly osyndaı kólemdegi rezervterdi óteýge jetpegen bolar edi. Sondyqtan da burynǵy aksıonerlerdiń kapıtaly nólge teńestirildi. Is júzinde mundaı operasııadan Kazkommersbanktiń sol kezdegi aksıonerleri zııan shekti. Bul da qalypty praktıka: jaqsy jáne nashar bank bólingen kezde, eń aldymen, zııan shegetin – burynǵy aksıonerler. Sodan soń bankti is júzinde bir teńgege satyp alǵan, biraq kapıtaldandyrýdy banktiń qajetti deńgeıde jumys isteýi úshin qamtamasyz etetin ınvestor tartyldy. Osylaısha, jaqsy jáne nashar bankke bólýdiń klassıkalyq úlgisi iske asyrylyp, jańa ınvestor izdestirildi. Bizdiń bankti májbúrlep bólmegenimiz, syrtqy basqarý arqyly memlekettiń qatyspaýy jalǵyz erekshelik boldy. Banktiń mólsheri, ulttyq bank etýden týyndaıtyn táýekelder, kovenanttardyń bar ekendigi eskerile otyryp, aıtarlyqtaı naryqtyq shema tańdap alyndy.
– Basqa iri bankter úshin qarjylyq ornyqtylyqty arttyrý baǵdarlamasynyń negizgi qaǵıdattary qandaı boldy?
– Barlyq qalǵan iri bankterge usynǵanymyz – kapıtalǵa qoldaý kórsetý, biraq ol mindetti emes, mundaı talap eger aksıonerler banktiń kiristiligin qamtamasyz etýge, qajet bolǵan kezde bankti ústeme kapıtaldandyrýǵa, sondaı-aq, problemaly qaryzdarmen jumys isteýge qabiletti bolǵan jaǵdaıda qoıyldy. О́zim aıtyp ketkendeı, biz qoldanǵan kapıtalǵa qatysty retteýshi shegerim bes jyldan soń kapıtal jetkiliktiliginiń ólshemine qatty yqpal etetin bolady. Osy bes jyl ishinde aksıoner kiristilikti, qosymsha aqsha qarajatyn qamtamasyz etýge, sondaı-aq, aktıvterdi provızııalaıtyndaı, ne kepilderdiń sapasyn jaqsartatyndaı, ne táýekeldi qaryzdardy óteıtindeı bolýyn qamtamasyz etýge tıis. Sondyqtan da birinshi qaǵıdat – aksıonerlerdiń balansty jaqsartý jónindegi sharalar keshenin qabyldaý mindettemesi, ekinshi qaǵıdat – aksıonerlerdiń ústeme kapıtaldandyrýǵa birlesip qatysýy. Baǵdarlamaǵa sáıkes ústeme kapıtaldandyrý somasynyń úshten ekisin Ulttyq Bank, úshten birin aksıoner qamtamasyz etedi. Al úshinshi qaǵıdat boıynsha qarajatty Ulttyq Bank qaıtarymdylyq negizinde beredi. Bizge bankterdiń negizgi kapıtaldaryna kirý múmkindigin qarastyrý birneshe ret usynyldy. Biz bankter kapıtalynyń bul bóligine kirmeımiz dep sheshtik, sebebi bankter bolashaqta provızııalar quratyn bolsa, onda olar ony aǵymdaǵy paıda esebinen qurady. Al eger mundaı paıda jetkiliksiz bolsa, provızııalar sol kezdegi aksıonerlerdiń zııany esebinen qurylýǵa tıis. Osylaısha, eger biz bank aksıonerleriniń arasynda bolsaq, memleket retinde biz de baǵdarlamaǵa qatysqanymyz úshin zııan shegýimiz kerek. Odan basqa, bir jaǵynan qadaǵalaı otyryp jáne bankterdiń qandaı da bir is-qımyldardy oryndaýyn talap ete otyryp, ekinshi jaǵynan aksıoner retinde belgili bir jeńildikterdiń bolýyna múddeli bola otyryp, múddeler qaqtyǵysy týyndaǵan bolar edi.
Sondyqtan da biz kapıtalǵa qatysty qoldaý kórsetemiz, biraq ol bazalyq kapıtal esebinen emes, prýdensııalyq normatıvterde esepke alynatyn, biraq zııandy óteýdiń birinshi qarjy kózi bolyp tabylmaıtyn qosymsha kapıtal esebinen qoldaý kórsetemiz dedik. Baǵdarlamaǵa qatysatyn bankterge 15 jyl merzimge qaryz beriledi, osy kezeńde ol naryqtyq mólsherlemeden tómen mólsherleme boıynsha amortızasııalanatyn bolady, al ol qosymsha talqylanatyn másele.
– Degenmen, baǵdarlama bankterdiń qarjylyq jaǵdaıy nasharlaǵan kezde olardyń aksııalaryna rettelgen boryshty konvertasııalaý múmkindigin kózdeıdi emes pe?
– Memleket qarajatyn alýǵa úmittenetin árbir bank qarjylyq ornyqtylyǵyn arttyrýǵa baǵyttalǵan is-qımyldar josparyn usynýǵa tıis. Áńgime áleýetti táýekelderdi barynsha azaıtý jaıynda bolyp otyr, sebebi qazir bankter jalpy alǵanda turaqty, biraq biz yqtımal táýekelder máselesin jaýyp tastaǵymyz keledi. Eger bul jospar oryndalmasa nemese ony oryndaý banktiń qarjylyq ólshemderin jaqsartýǵa ákelmese, onda mundaı jaǵdaıda prýdensııalyq normatıvti buzý sol kezdegi aksıonerlerdiń úlesin alyp, is júzinde bankti basqarýymyzǵa múmkindik beretin kovenantty júzege asyrý úshin negiz bolady. Biraq mundaı ssenarııdiń júzege asyrylýy ekitalaı. Árıne, ómirdiń óz syıy bolýy múmkin, biraq bankti damytýdyń naqty modeliniń bolýy osyndaı rettelgen qaryzdy berý talaptarynyń biri bolyp tabylady. Iаǵnı, biz osy qadaǵalaý josparynda jazylǵan barlyq is-qımyldar iske asyrylatyndaı dep sanasaq qana rettelgen borysh berilýi múmkin. Sondyqtan da biz jaı kapıtalǵa konvertasııalaý yqtımaldyǵy bul jaǵdaıda óte az dep sanaımyz.
– Qazirgi kezde osyndaı is-qımyldar josparlaryn, somalardy, merzimderin jáne t.b. kelisý boıynsha áleýetti qatysýshy banktermen kelissózder júrgizý prosesi júrip jatyr emes pe?
– Kapıtaly 45 mıllıard teńgeden asatyn barlyq bankterge biz tıisti ótinimderdi jiberdik. Bankter baǵdarlamaǵa qatysýǵa kelisimderin bergen boıda biz olardyń árqaısysynan banktiń aǵymdaǵy ólshemderi de, aksıonerler tarapynan qosymsha qatysý múmkindigi, aktıvter sapasyn jaqsartý jónindegi is-qımyldar, menedjment qurylymy jáne taǵy basqalary jazylǵan bankti damytý modelin talap etemiz. Munyń barlyǵy basqarmada qaralady jáne eger basqarma jalpy alǵanda bul jospardy qoldasa, rettelgen qaryz beriledi. Qyrkúıektiń sońyna qaraı bankterdi damytý modelderine qatysty ótinimder pysyqtalyp, osy aıdyń sońynda jáne kelesi aıdyń basynda biz olardy basqarmanyń qaraýyna engizýge daıyn bolamyz dep oılaımyn. Sondyqtan da qyrkúıektiń sońy – qazan aılary bizdiń árbir ótinimdi qarap, baǵalap, banktiń baǵdarlamaǵa qatysatyny, ne qatyspaıtyny týraly sheshim qabyldaıtyn óte mańyzdy kezeń bolady.
Sonymen qatar biz enshiles uıymymyz – Qazaqstannyń qarjylyq ornyqtylyq qoryn qurýdamyz. Zań boıynsha Ulttyq Bank ótimdilikke qoldaý kórsetý úshin ǵana bir jylǵa deıingi merzimmen qaryzdar bere alady. Baǵdarlama sheńberinde qaryzdardyń uzaq merzimdi bolýyna baılanysty, enshiles qurylymdy qurý qajettiligi týyndady.
– Buǵan deıin ólshemsharttarǵa qaraı baǵdarlamaǵa áleýetti túrde 15 bank qatysady dep habarlanǵan bolatyn. Biraq olardyń barlyǵy qatysýǵa nıet bildire me eken?
– Baǵdarlamaǵa qatysý erikti bolyp tabylady. Ulttyq Bank Basqarmasynyń qandaı da bir banktiń baǵdarlamaǵa qatysý-qatyspaýyna qatysty sheshim qabyldaýy bul naryqqa bankti damytý modeliniń shynaıy ekendigin, berilgen ólshemderdi iske asyrýǵa qabiletti ekendigin bildiredi. Bankter baǵdarlamaǵa qatyspasa da bolady. Olar baǵdarlamada kózdelgen shekteýlerdi ózderine qabyldaǵysy kelmeýi de múmkin. Onyń ústine olar óz resýrstaryna ózderi ıelik etýi nemese olardyń bıznes-modelderi basqa opsııalardy – birigýdi, sińirýdi, jańa ınvestorlar tartýdy, jańa ınvestorlarǵa satýdy jáne t.b kózdeýi múmkin. Banktiń baǵdarlamaǵa qatysý-qatyspaýyna qaramastan, onyń kapıtalynyń áleýetti táýekelderdi óteý úshin jetkilikti bolýy týraly talap búkil bank júıesi úshin ámbebap talap bolyp tabylady.
– Búgingi kúni Ulttyq Banktiń óz enshiles qurylymy arqyly baǵdarlamaǵa qatysýshylarǵa qandaı soma bóletindigi jaıynda aıtý áli erte me? Buǵan deıin 500 mlrd teńge degen somany estigen edik.
– Bul soma – bizge arnalǵan qandaı da bir baǵdar, sebebi biz baǵdarlamanyń keıbir bazalyq ólshemderin aıqyndaý úshin ishki baǵalaýdy júrgizdik. О́tinimderdi alyp, olar basqarmada qaralǵannan keıin sıfrdyń naqty bolatyny belgili jáne ony biz jarııa etemiz.
– Baǵdarlama qorytyndysy boıynsha qandaı nátıjege qol jetkizemiz dep kútesizder?
– Bizdiń pikirimizshe, birneshe nátıjege qol jetkizemiz. Reıtıngtik agenttikter únemi kóteretin negizgi problemalardyń biri – bul jumys istemeıtin portfeldiń naqty mólsheriniń statıstıka kórsetetin mólsherden joǵary bolýy. Tıisinshe, bul bankterdiń ótimdiligine, kiristiligine jáne jańa kredıtteýge de qysym jasaıdy. Sondyqtan da biz, birinshiden, áleýetti turǵydan táýekeli bar portfel kóp kólemde provızııalanyp, bankterdiń provızııalaý úshin, keıinnen bul problemalyq qaryzdardan tazartý jáne esepten shyǵarý úshin kapıtalynyń jetkilikti qory bolady dep kútemiz. Bizdiń aldyn ala júrgizgen baǵalaýymyz bar, baǵdarlama nátıjesi boıynsha bank sektorynyń jıyntyq menshikti kapıtaly bir trıllıon teńgeden asa somaǵa ulǵaıady dep kútemiz, bul qarjylyq turaqtylyqty jáne bolýy múmkin jańa qolaısyz syrtqy faktorlarǵa ornyqtylyqty kúsheıtedi. Tıisinshe, bank sektoryna qoldaý kórsetý jónindegi sharalar, kútkenimizdeı, jumys istemeıtin aktıvterdiń bes jyl boıy osyndaı somaǵa qysqarýyna ákeledi, bul kapıtaldandyrý, esepten shyǵarý, keshirý jáne aktıvter sapasyn jaqsartý jónindegi basqa sharalar esebinen tutastaı alǵanda el ekonomıkasynyń damýyna mýltıplıkatıvti áser etedi. Sonymen qatar jańa kredıtterdi bankter neǵurlym qatań rásimderdi, neǵurlym joǵary anderraıtıng standarttaryn paıdalana otyryp beretin bolady dep kútemiz. Osylaısha, táýekel-menedjmentin jaqsartý, portfeldi qalypqa keltirý, jańa kredıtter – baǵdarlamanyń biz kútetin nátıjeleri.
– Baǵdarlamany synaýshylar memleket aqshasy bankterge óte arzan berilýde degen pikirde.
– Eger álemdegi bank sektoryna qoldaý kórsetýdiń kez kelgen baǵdarlamasyn alsaq, aqsha qarajaty eshbir jerde naryqtyq talaptarmen berilmeıdi. Eger bank rettelgen qaryzdy naryqtyq talaptarmen 15 jyldyq merzimge tarta alatyn bolsa, onda ol ony naryqta da isteı alady. Bizde ondaı naryq joq. Biraq ınflıasııanyń 4% tómendeýin kúte otyryp, qaryzdyń 15 jylǵa beriletinin eskersek, rettelgen qaryz boıynsha mólsherleme uzaq merzimdi mólsherlemelerdiń tómendeý úrdisinde saqtalýda. Jalpy alǵanda mundaı tásil baǵdarlama mindetterin kórsetedi. Bul mindetter bankırlerge kiris berýdi emes, portfeldi barynsha provızııalaýdy kózdeıdi. Eger osy qaryz esebinen alynǵan kiristiń qandaı da bir bóligi provızııalar qalyptastyrý úshin paıdalanylatyn bolsa, bul jalpy alǵanda bankterdi qalypqa keltiredi.
Áńgimelesken
Ashat Raıqul,
«Egemen Qazaqstan»
