Osy oraıda sport jankúıerleri, onyń ishinde tennıssúıer qaýym úshin Devıs kýbogynyń arǵy-bergi tarıhyna toqtalyp ótkendi jón kórdik. Devıs kýbogy – Halyqaralyq Tennıs federasııasy jyl saıyn ótkizetin erler arasyndaǵy eń iri halyqaralyq komandalyq jarys. Júz jyldan asatyn tarıhy bar týrnır ulttyq quramalardyń beıresmı chempıonaty sanalady.
Eń alǵash 1899 jyly Garvard ýnıversıtetiniń tórt stýdentine ulttyq quramalar oınaıtyn tennıs týrnırin uıymdastyrý týraly oı keledi. Stýdentterdiń biri Dýaıt Devıs jarystyń kestesin quryp, óz aqshasyna jarystyń syılyǵy retinde kúmis kýbokty satyp alady. Kýboktyń salmaǵy 70 kılony quraǵan. Alǵashqy týrnır 1900 jyly Brýklınde ótip, oǵan AQSh jáne Ulybrıtanııa quramalary qatysqan. Birinshi Dúnıejúzilik soǵysqa deıin bul týrnırge taǵy alty qurama qosylǵan. Olar – Fransııa, Belgııa, Aýstrııa, Aýstralııa, Germanııa jáne Kanada. Al 1923 jyldan bastap qatysýshy elder sany artqan soń, «Amerıka aımaǵy» jáne «Eýropa aımaǵy» bolyp eki topqa bólingen. 1955 jyly bul týrnırge «Azııa aımaǵynyń» tennısshileri qosylyp, jarys kórigin qyzdyra túsedi. Aradan 11 jyl ótkende Eýropanyń birqatar memleketteri Devıs kýbogyna qatysýǵa nıet bildirgen soń, týrnırge taǵy «Eýropa aımaǵy-A» men «Eýropa aımaǵy-B» toptary qosyldy.
Týrnırdiń 1981 jylǵy sońǵy erejesi boıynsha komandalar dárejelerine qaraı, úsh topqa bólinedi. Birinshi top – álemdik elıta. Iаǵnı, álemniń eń myqty degen quramalary ózara jeńimpazdardy anyqtaıdy. Ekinshisi – aımaqtyq toptar (Amerıka, Eýropa/Afrıka, Azııa/Muhıt araldary). Úshinshisi – aýtsaıderler toby. Al Qazaqstan Devıs kýbogynda Azııa jáne Muhıt araldary aımaǵynda óner kórsetedi. Osy jerde aıta keteıik, tómengi toptyń úzdigi joǵary topqa ótse, kerisinshe, joǵary topta aýtsaıder atanǵan komanda tómengi topqa túsedi.
Jarys erejesi boıynsha, eki quramanyń tennısshileri ózara bes kezdesý ótkizedi. Úsh kúnniń ishinde tennısshiler tórt jekeleı jáne bir juptyq básekede synǵa túsedi. Týrnırdiń birinshi kúninde kort qojaıyndarynyń ekinshi nómirli tennısshisi qarsylas komandanyń birinshi raketkasy sanalatyn oıynshysymen oınaıdy. Ekinshi kúni komandalar juptyq básekede ózara kim myqtyny anyqtaıdy. Al týrnırdiń fınaly sanalǵan úshinshi kúninde birinshi jáne ekinshi nómirli tennısshiler bir-birimen kezdesý ótkizedi. Barlyq oıyndar bes setten ótedi jáne sheshýshi besinshi sette taı-breıksiz oınaıtyn bolady (Taı-breık tennıste 6:6 esebi bolǵanda geım boıynsha jeti upaıǵa deıin oınalady). Uıymdastyrýshylardyń pikirinshe, matchtyń ótkizý túri eki qurama arasyndaǵy básekelestikti arttyrýdyń eń jaqsy tásili. Sondaı-aq, tennıs jankúıerlerin matchtyń sońǵy kezdesýine deıin taǵatsyzdana kórýine múmkindik beredi.
Týrnırdiń bas júldesin irikteýden irkilmeı ótken álemdik toptyń úzdik 16 quramasy sarapqa salady. Devıs kýbogynyń jeńimpazyn anyqtaý úshin komandalar jyldyq keste boıynsha aqpan jáne qyrkúıek aılarynda úsh kezdesý ótkizedi. Al fınalǵa shyqqan eki komanda qarasha aıynyń sońynda jyldyń eń úzdik quramasyn anyqtaý úshin ózara básekege túsedi. Aımaqtyq toptardyń segiz jeńimpazy álemdik toptyń birinshi aınalymda joly bolmaǵan, kelesi jylǵy álemdik lıgaǵa qatysa almaıtyn segiz quramamen qyrkúıek aıynda kezdesetin bolady (Qazaqstan men Argentına quramalary dál osy ereje boıynsha kezdesý ótkizedi). 2002 jylǵy týrnırge 142 qurama qatysqan. Bul Devıs kýbogynyń tarıhyndaǵy rekordtyq kórsetkish bolatyn.
Devıs kýbogynyń eń alǵashqy júlde qoryn 1981 jyly NEK kompanııasy taǵaıyndap, týrnırdiń bas demeýshisi atanǵan. Al 2002 jyldan búgingi kúnge deıin «BNP Paribas» banki ulttyq quramalardyń beıresmı chempıonaty sanalatyn jarystyń bas demeýshisi bolyp keledi. Devıs kýbogynyń qazirgi júlde qory 8,5 mıllıon AQSh dollaryn quraıdy.
Bir ǵasyrlyq tarıhy bar týrnırge Qazaqstan quramasy 1995 jyldan bastap qatysyp keledi. Qazaq komandasy oǵan deıin KSRO atynan qatysqan. Degenmen, otandastarymyz álemdik topqa alǵash ret 2010 jyly Shveısarııany jeńgennen keıin shyqty. Sodan beri Qazaqstan quramasy Devıs kýbogynyń turaqty qatysýshysy atandy. 2011, 2013-15 jyldary shırek fınalǵa deıin jetti. Bul quramamyzdyń búgingi kúnge deıingi eń úlken jetistigi. Byltyrǵy týrnırde tennısshilerimiz álemdik toptyń birinshi kezeńinde Serbııa quramasynan 2:3 esebimen jeńilip qalǵan bolatyn. Kelesi jyly da álemdik topta synǵa túsý úshin pleı-off kezeńinde Reseı tennısshilerin jeńýi kerek edi. Alaıda, ol matchta quramamyz qarsylastaryna 1:3 nátıjesimen ese jiberip, Azııa jáne Muhıt aralyq aımaǵynyń I tobyna túsip qalǵan bolatyn.
Devıs kýbogyna eń kóp qatysqan (102 ret) AQSh quramasy 61 ret fınalǵa shyqqan eken. Sonyń 32-sinde kýbok jeńimpazy atansa, 29 oıynda fınalda súrinip, kúmis júldeger atanǵan. Ekinshi orynda Aýstralııa quramasy ornalasqan. «Jasyl qurlyq» eliniń tennısshileri fınalǵa 47 ret shyǵyp, 28-inde chempıon atanǵan. Úzdik úshtikti Ulybrıtanııa tennısshileri qorytyndylap tur. Olar 18 ret fınalǵa shyǵyp, 10 oıynda jeńiske jetse, 8 ret fınalda jeńilgen. Tennısten Devıs kýbogynyń qysqasha tarıhy osyndaı.
Aldaǵy kúnderi tennısten Qazaqstan Ulttyq quramasy týrnırdiń pleı-off kezeńinde Argentına quramasymen oınaıdy. Bul qurama týrnırdiń qazirgi chempıony bolǵanymen, álemdik toptyń birinshi kezeńinde Italııa quramasynan 2:3 esebimen jeńilip qalǵan. Endi kelesi jyly qaıtadan álemdik topta synǵa túsý úshin Astanada elimizdiń quramasymen kúsh synasady. Jeńgen qurama 2018 jyly básekeni álemdik toptyń birinshi kezeńinen bastaıtyn bolady.
Aıta keteıik, Qazaqstan komandasy 7-9 sáýirde Qytaı komandasyn (Azııa jáne Muhıt aralyq aımaǵynyń I toby) 4:1 esebimen jeńgen.
Álı BITО́RE,
«Egemen Qazaqstan»
