Kez kelgen salanyń keńge qanat jaıýy úshin aldymen bilikti maman daıarlaýdyń mańyzy zor. Megapolıste ınnovasııalyq qadamdar úshin jaqsy ınfraqurylym qalyptasqan. Elimizdegi joǵary oqý oryndarynyń úshten birin quraıtyn qalada 80-nen asa ǵylymı-zertteý ınstıtýttary jumys istep, 140 myńnan astam stýdent bilim alady. Almaty qalasynyń kásipkerlikti qoldaý kartasyn paıdalaný kezeńinde 11 690 jańa jumys orny qurylyp, 190,5 mlrd teńgeni quraıtyn 100 joba engizilgen. Onyń ishinde 34 joba ındýstrııalyq aımaqqa, 4 joba «ITP» AEA jáne sheteldik qatysýy bar 7 joba qarastyrylǵan. Resmı aqparat boıynsha búgingi kúni 2757 jumys orny quryla otyryp, quny 35,7 mlrd teńgeni quraıtyn 34 joba iske qosylǵan.
Sońǵy jyldary bıznes pen kapıtaldyń tyń tynys alyp kele jatqany baıqalady. Qala ekonomıkasynyń 80 paıyzyn qyzmet kórsetý men saýda-sattyq quraıdy. Máselen, ótken 2016 jylǵy qańtar-jeltoqsan aılarynyń ishinde Almaty qalasynda engizilgen jobalarmen 41 mlrd teńge somasyna ónim óndirilgen. Salyq aýdarymdary 2,1 mlrd teńgeni, qala ónerkásibiniń úlesi – 5,9 paıyzdy, óńdeý ónerkásibiniń úlesi 7,7 paıyzdy quraǵan. Kartaǵa engizilgen jobalardyń josparlyq qýatynyń júktemesine turaqty túrde baqylaý júrgiziledi. Barlyq jobalar jospar boıynsha jumys isteıdi. Árbir joba boıynsha keleli máseleler, onyń ishinde, jer máseleleri boıynsha ruqsat berý rásimderi, qurylysty zańdastyrý, sondaı-aq qalanyń elektrmen jabdyqtaý jáne sýmen jabdyqtaý jelilerine qosylý boıynsha máseleler udaıy óńdeledi, deıdi jaýapty mamandar.
– Búgingi tańda naryqtaǵy jahandyq básekelestik barysynda jetekshi megopolıster servıstik qaladan ınnovasııalyq smart-sıtıge ótýde. Smart Almaty tujyrymdamasyna negizinen ekonomıka, ekologııa jáne qoǵam múddelerin teńestirý enip otyr. Álemdegi úzdik tájirıbeler men qala turǵyndarynyń talaby barysynda biz basty baǵyttardy anyqtadyq. IDC halyqaralyq kompanııasymen birge Almatyda «Aqyldy qala» deńgeıinde keshendi saraptama júrgizdik, nátıjesinde álsiz aımaqtar anyqtaldy, sonymen qatar máselelerdi júıeli túrde sheshetin 7 bazalyq joba jasaldy. Alaıda biz tek sıfrly tehnologııany ǵana engizýdi maqsat etpeımiz. «Aqyldy qala» – túrli utymdy tehnologııa jáne buqara men bıliktiń ózara túsinistik mádenıeti. Tehnologııa – basqarý prosesteri arasyndaǵy yntymaqtastyqty jaqsartý, tıimdilikti arttyrý. Elbasy Nursultan Nazarbaev «Qanymyzǵa sińgen kóptegen daǵdylar men taptaýryn bolǵan qasań qaǵıdalardy ózgertpeıinshe, bizdiń tolyqqandy jańǵyrýymyz múmkin emes», dep atap kórsetken bolatyn. Sondyqtan biz ózgeristerge túrli kreatıvti ıdeıalardy engizýge, osy jolda birigip alǵa jyljýǵa daıynbyz», degen-di Almatyda ótken VI ınnovasııalyq forýmda sóılegen sózinde qala ákimi Baýyrjan Baıbek.
Megapolıste atqarylyp jatqan aýqymdy ister memlekettik baǵdarlamalardyń sheńberinde iske asýda. Turǵyn úı-kommýnaldyq sharýashylyq ınfraqurylymyn, jylý júıesin, sýmen qamtý jáne sý bólý júıelerin jańǵyrtý, qaıta jasaý jáne salý máseleleri ınfraqurylymdyq damýdyń «Nurly jol» baǵdarlamasy aıasynda 3 baǵytta júrgizilip jatyr. Sońǵy eki jyl kóleminde «Jas Qanat», «Saıaly», «Alǵabas-1», Ýnıversıada keshenderine qajetti ınfraqurylymmen qamtý barysynda 81 km ınjenerlik jeliler salynyp,13,9 km ınjenerlik jeli qaıta jasaldy. Aǵymdaǵy jyldyń aıaǵyna deıin quny 9,9 mlrd teńge bolatyn nysandar jańartylady. Osynyń nátıjesinde ótken jylmen salystyrǵanda apatty jaǵdaılar 3,2 paıyzǵa, tozý 1,5 paıyzǵa, shyǵyndar 2,3 paıyzǵa azaımaq. Qalada «Nurly jol» memlekettik baǵdarlamasy boıynsha jalpy aýmaǵy 216,8 myń sharshy metr nemese 4 198 páterli 85 úı paıdalanýǵa beriledi. Sonymen qatar atalǵan baǵdarlama aıasynda ákimdik tarapynan 73 úı salynýda, onyń biraz bóligi bıylǵy jyldyń sońyna deıin paıdalanýǵa beriletin bolady.
Qaladaǵy eń negizgi máselelerdiń biri kólik júıesin qalyptastyrý desek, bul oraıda da qolǵa alynǵan jumystar az emes. Jolaýshylar tasymalynyń ashyqtyǵyn qamtamasyz etý maqsatynda kólik úshin aqy tóleý kartasy engizildi. Qoldanysqa engennen beri 1,3 mln karta satylǵan. Bul kórsetkish qala halqynyń 70 pa-ıyzyn qurasa kerek. Qalanyń biraz aýmaǵynda ınnovasııalyq parkomattar ornatylǵan. Halyqaralyq keńesshilermen birge jol qozǵalysyn keshendi ózgertý júıesi qolǵa alynyp, aıryqsha jolaqtar paıda bolǵan. VRT qurylysy bastalyp, zamanaýı avtobýstar satyp alynǵan. «Orbıta» shaǵyn aýdanynan «Kókbazarǵa» deıin uzyndyǵy 21 km bolatyn velodáliz jasalǵan. Velosıpedterdi jalǵa beretin Almaty Bike júıesi úzdiksiz jumys isteýde. Qazan aıynyń sońyna deıin velosıped beketteriniń sany 150-den asady dep kútilýde.
Kún ótken saıyn Almatynyń ekonomıkalyq áleýeti artyp, ınfraqurylym júıeleri jańaryp, jańa jumys oryndary kóptep ashylýda. Bul óz kezeginde halyqtyń ál-aýqatyn arttyryp, el damýynyń serpin alýyna zor septigin tıgizedi.
Arman OKTIаBR,
«Egemen Qazaqstan»
ALMATY
