Qazaqstan Halyqaralyq áleýmettik qamsyzdandyrý qaýymdastyǵynyń mańyzdy bir bóligi bolyp otyr

– Bas hatshy myrza, Qazaq­stanǵa qandaı maqsatpen kel­dińiz jáne Qazaqstan men HÁQQ arasyndaǵy yntymaq­tastyq týraly ne aıta alasyz?

– Sizdiń gazetińizge oqyrman­daryńyzben oıymdy bólisýge múmkindik bergeni úshin shyn júrekten alǵysymdy bildiremin.

Men Qazaqstanǵa úshin­shi­­ márte kelgenim úshin qýa­nysh­­tymyn. 2014 jyly men VII Astana ekonomıkalyq fo­rýmy­na jáne «Áleýmettik qor­ǵaýdan – áleýmettik progres­ke» taqyrybynda ótken III halyqaralyq ǵylymı-tájirı­belik konferensııaǵa qatysqan bolatynmyn. Al 2015 jyly áleý­­mettik qamsyzdandyrý sa­la­syndaǵy aqparattyq-kom­mý­nıkasııalyq tehnologııa­lar boıynsha Halyqaralyq áleý­mettik qamsyzdandyrý qa­ýym­­dastyǵynyń (HÁQQ) XIV ha­lyqaralyq konferensııasyna qatystym, onda Qazaqstandy qosa alǵanda, álemniń 42 elinen kelgen osy salanyń mamandary áleýmettik qorǵaýdyń ulttyq júıe­siniń jumysyn jaqsartýǵa múm­kindik beretin tásilder men prınsıpterdi keńinen talqy­lady.

Bul joly men Eńbek jáne ha­lyq­ty áleýmettik qorǵaý mınıs­trligi uıymdastyrǵan Qazaqstan Respýblıkasy áleýmettik qyzmet­kerleriniń birinshi forýmyna jáne «Áleýmettik aýdarymdar – jumyspen qamtylǵan halyqty sáıkesti áleýmettik tólemdermen qamtamasyz etý» taqyrybynda ótetin respýblıkalyq semınarǵa qatysqaly otyrmyn.

Osyndaı mańyzdy sharanyń uıymdastyrylýy Qazaqstannyń áleý­mettik qorǵaý salasyndaǵy ju­mys aýqymynyń keńeıgenin, áleýmettik júıeniń tabys­ty qa­lyptasýyndaǵy adam jáne onyń quqyqtary men múmkin­dikteriniń odan ári damyǵanyn kórsetedi.

Qazaqstanda áleýmettik qam­syz­dandyrý jáne áleýmettik saq­tandyrý salasynda halyqqa mem­lekettik qyzmet kórsetýdi jú­zege asyrýda ınnovasııalyq sheshimder qalyptasqany naqty baıqalady.

Osynyń bári Prezıdent Nazar­baevtyń osy baǵytta alǵa qoı­ǵan damyǵan 30 eldiń qataryna kirý strategııalyq mindetteri aıa­syndaǵy Qazaqstannyń basty maq­satyna qol jetkizýge kómegin tı­gizedi.

Halyqaralyq áleýmettik qam­syzdandyrý qaýymdastyǵy – bas­ty maqsaty halyqaralyq deń­­geıde yntymaqtastyqty jú­zege asyrý jáne damytý bolyp ta­bylatyn uıym retinde osy ba­­ǵyttaǵy jumystardy únemi qol­daıdy.

HÁQQ-nyń Qazaqstanmen yntymaqtastyǵy jaqsy qalyp­tasýda. HÁQQ-nyń Menedjment, uıym­dastyrý jáne ınnovasııa­lar boıynsha tehnıkalyq komıssııa­synyń quramyna kire otyryp, Qazaqstan halyqaralyq mańyzdy yntymaqtastyq qurylymnyń mú­shesi retinde qaýymdastyq jumysyna belsendi aralasýda.

Kez kelgen memleket úshin bas­ty mindet ekonomıkany ha­lyq­tyń ıgiligine jumys istetý jáne turaqty jumys jasaıtyn áleýmettik qorǵaý júıesin qu­rý bolyp tabylady. Bizdi Qa­zaqstannyń ekonomıkalyq jetistikterin óz halqyn áleý­mettik qoldaýdy jaqsartýǵa ba­ǵyttaıtyny qýantady. Men Qazaqstanda áleýmettik qamsyz­dandyrýdyń qoǵamnyń mańyzdy bóligine aınalǵanyna, ıaǵnı adam­darǵa salynǵan ınvestısııa eken­digine senimdimin.

HÁQQ óziniń Qazaqstandaǵy múshe­lerimen tyǵyz qarym-qa­ty­­nas­ty odan ári jalǵastyra bere­tindigine úmittenedi.

– Konkolevskı myrza, álem­degi áleýmettik qamsyzdandyrý júıesi úshin qandaı máselelerdi asa ótkir dep sanaısyz?

– Taıaýda Panamada ótken Dú­­nıe­júzilik áleýmettik qamtama­syz etý máseleleri boıynsha fo­rýmda HÁQQ «Áleýmettik qam­tamasyz etý salasynyń 10 ja­handyq mindeti» atty jańa ınnovasııalyq baıandamasyn usynǵan bolatyn.

Kóptegen elderde azamattarǵa qajetti tólemder tóleý qajetti­ligine sáıkes qarjylyq qıynshy­lyqtar artýda. Qazirgi tańda áleý­mettik qamsyzdandyrý baǵ­dar­lamalary ınnovasııalyq she­shimderdi júzege asyrýy kerek.

Búgingi tańdaǵy taǵy bir ja­handyq másele – bul demo­grafııalyq jaǵdaı. Dúnıe júzin­de jumys isteıtin halyq sany azaıý­da, al qarttar men zeınet ja­syn­daǵy adamdar sany artýda. Eger buryn jumsalǵan qa­ra­jattyń ornyn toltyrý áleý­mettik qamsyzdandyrýdyń bas­ty máselesi bolyp tabyl­sa, qazirgi ýaqytta bizdiń baǵdarla­malarymyz adamdardyń eńbek na­ryǵynda barynsha kóbirek bolýyna jaǵdaı jasaıdy. Ol úshin túrli quraldar men mehanızmder qoldanylady. Mysaly, qaıta oqytý baǵdarlamalary, jumys kúshin ońaltý, yntalandyrý, eńbek jaǵdaılaryn jaqsartý jáne t.b.

Zeınetaqy júıeleriniń baǵ­dar­lamalaryn reformalaýǵa bas-ty nazar aýdarylýda. Bul jerde ózindik erekshelikter de bar. О́mir súrý uzaqtyǵy ulǵaıýda, soǵan sáıkes zeınetaqy tólemderiniń uzaqtyǵy da artýda. Mysaly, Ekinshi dúnıejúzilik soǵystan keıin adamdar orta eseppen al­ǵanda kem degende on jylǵa ar­tyq ómir súrdi. Sońǵy jyldary kóptegen elder zeınetaqy jasyn belsendi túrde arttyrýda, sonymen qatar áıelder men er adamdardyń zeınetkerlik jasyn teńdestirýge umtylýda. Ádette mundaı túzetýler birtindep, birneshe jyl ishinde engiziledi

– Áleýmettik sala qazaq­stan­dyq qoǵam ómiri úshin eń ma­ńyzdy salalardyń biri, son­­dyq­tan ony azamattardyń tıim­di áleýmettik qorǵalýyna baǵyttaý Qazaqstan Úkime­ti­niń basty mindeti bolyp ta­by­lady. Osyǵan baılanys­ty, siz Qazaqstandaǵy áleý­met­tik saqtandyrý júıesin já­ne Qazaqstannyń HÁQQ aıasyn­daǵy qyzmetin qalaı baǵa­laısyz?

– Qazaqstanda memlekettik bazalyq áleýmettik saqtandyrý, mindetti áleýmettik saqtandyrý, jınaqtaýshy zeınetaqymen qamsyzdandyrý jáne áleýmettik kómekti biriktiretin halyqty áleýmettik qorǵaýdyń damyǵan, kóp deńgeıli modeli bar. Mundaı tá­silder HÁQQ paıymyna sáıkes keledi, óıtkeni ol eń aldymen azamattardy keleńsiz ekonomıkalyq jaǵdaılar áserinen tıisti deń­geıde qorǵaýǵa baǵdarlanǵan.

Sizderdiń ulttyq júıe­le­rińiz jyldam ózgeretin ekono­mıkalyq jaǵdaıda halyqtyń qajettiligin óteı otyryp, soń­ǵy onjyldyqta qarqyndy da­myǵanyn atap ótkim keledi. Bul, sondaı-aq, mem­le­ket­ter óz­gerip otyratyn­ jaǵ­daılarda únemi damýǵa tıis­ti HÁQQ-tyń «qarqyndy áleý­mettik qamsyzdandyrý» strate­gııalyq tásiline sáıkes keledi.

Sizder áleýmettik qorǵaýdyń saıası basymdyqtaryn qamtama­syz ettińizder. Qazaqstan Res­pýb­lı­kasy TMD elderiniń ishin­de alǵashqylardyń biri bolyp zeınetaqy júıesine reforma júrgizdi jáne jınaqtaýshy zeı­netaqy júıesin engizdi. Mindetti áleýmettik saqtandyrý júıesi en­gizildi. Jumys is­teıtin halyq­ty memlekettik qol­daýdyń keń aýqym­dy sharalary júzege asy­ryl­dy. Bul óte tamasha nátıje!

Qazirgi jahandyq daǵdarys kezinde biz kóptegen elderdegi ekonomıkalyq ósimniń tómende­ge­nin baıqap otyrmyz.

Osyndaı jaǵdaıda Qazaqstan daǵdarysqa jaýap retinde ju­mys­pen qamtý salasynda jáne áleýmettik zańnamalardy ny­ǵaıtý barysynda kóptegen ma­ńyzdy qurylymdyq reformalar júrgizdi.

Qazaqstan halyqtyń ál-aýqa­tyn jaqsartý boıynsha, onyń ishinde, ásirese zeınetkerler­ men­ múgedekterge beriletin áleý­met­tik tólemderdiń deńgeıin art­tyrýǵa baǵyttalǵan sharalardy júzege asyrýda.

Halyqty jumyspen qamtýǵa já­ne jumyssyzdyq deńgeıin us­taýǵa, onyń ishinde kásipkerlik ne­gizderine oqytý, qoǵamdyq ju­mys­tar men jastar praktıkasyna baǵyttalǵan sharalardyń júzege asýyn HÁQQ asqan múdde­lilikpen qadaǵalaıdy.

Áleýmettik qamsyzdan­dyrý­dyń damýy qazirgi zamandaǵy kúr­deli mindetterdiń biri bolyp tabylady jáne osyǵan baı­la­nysty Qazaqstannyń Eń­bek jáne halyqty áleýmettik qor­ǵaý mınıstrliginiń tıimdi táji­rıbesi áleýmettik saıasatty qalyptastyrýda jáne áleýmettik qamsyzdandyrý júıesin bas­qarýdy jaqsartýdaǵy jalpy min­detterdi sheshýde HÁQQ-men ózara áriptestik qatynasta mańyzdy ról atqarýda.

Áleýmettik saladaǵy árip­testik týraly aıtqanda, bıyl Qazaqstan Halyqaralyq zeı­netaqy jáne áleýmettik qorlar qaýymdastyǵyna (HZÁQQ) birinshi ret tóraǵalyq etetinin atap aıtqym keledi. Bul uıym 25 jyl boıy TMD-ǵa múshe-elderdiń zeınetaqy jáne áleýmettik júıelerin biriktirip keledi jáne áleýmettik qamsyzdandyrýdyń damýyna óz úlesin qosýda.

Men Qazaqstandy osy je­tis­tigimen quttyqtaı otyryp, jal­py mindetterdi sheshýde óz­ara túsinistik negizinde biz­diń uıymdardyń arasyndaǵy árip­testik odan ári damı túsedi degen ti­legimdi bildirgim keledi

Barlyq qatysýshylarǵa Qa­zaq­standaǵy áleýmettik qam­syz­dandyrýdyń damýyna ja­ńa qarqyn berýge múmkindik týǵy­zatyn tabysty eńbek pen jemisti sheshimder tileımin.

Anyqtama 

Halyqaralyq áleýmettik qamsyzdandyrý qaýymdastyǵy (HÁQQ) 1927 jyly negizi qalanǵan, ol – halyqty áleýmettik qorǵaý salasynda biryńǵaı álemdik saıasatty júzege asyratyn uıym bolyp tabylady. HÁQQ Bas hatshylyǵy Jeneva qalasynda (Shveısarııa) ornalasqan. Álemniń 145 elin biriktiretin qaýymdastyq halyqty áleýmettik qorǵaý júıesin jetildirýge baǵyttalǵan basqa da halyqaralyq uıymdardyń sharalaryna belsene qatysady. HÁQQ bas­ty maqsattary: halyqty áleýmettik qorǵaý boıynsha dú­nıe­júzilik saıasatty engizý jáne onyń ulttyq, óńirlik jáne halyqaralyq ekonomıkaǵa beıimdelýin, áleýmettik qor­ǵaý boıynsha halyqaralyq ádistemelerdi jahandandyrý maqsatynda túrli elderde halyqty áleýmettik qorǵaý boıyn­sha ákimshilik ınstıtýttardy engizý jáne qoldaý; halyqty áleý­mettik qorǵaýdyń ulttyq jáne óńirlik ınstıtýttary arasynda baılanys ornatý; halyqty áleýmettik qorǵaý boıyn­sha menedjerlerdi oqytý; áleýmettik qamsyzdandyrý salasynda halyqaralyq zańnamalardy konseptýaldyq ázirleý jáne taldaý; áleýmettik qamsyzdandyrýdyń tetikterin qa­lyptastyrý (áleýmettik saqtandyrý, áleýmettik kómek, áleý­mettik qyzmet kórsetý); statıstıkalyq zertteýlerdi júrgizý jáne taǵy basqalar.

Áńgimelesken

Seıfolla ShAIYNǴAZY,
«Egemen Qazaqstan»