Jasandy ıntellekt ǵylymnyń jańa bir salasy retinde HH ǵasyrdyń ortasynan damı bastady. Onyń qaryshtap ilgerilegeni sonshalyq, qazir barlyq salada keńinen qoldanylady. Ras, basynda bul baǵdarlamalyq júıe adamnyń eńbegin almastyratyn kómekshi qural retinde paıdalanyldy. Al qazir adamdardan da asyp túsip, onyń aqyl-oıy jete bermeıtin jaǵdaılarda kómekke keletin boldy.
Jaqynda Qytaıdyń Henıan qalasynda naýqastarǵa naqty dıagnoz qoıa alatyn jasandy ıntellekt jurtshylyqqa tanystyryldy. Álgi baǵdarlamalyq júıe 4-8 sekýndtyń ishinde 100 klınıkalyq jaǵdaıdy saraptap, árqaısysyna jeke dıagnoz qoıyp shyqqan. Sonda aqyldy tehnologııa ekeýinde ǵana qatelik jiberipti. Qalǵanynda dárigerdiń qoıǵan dıagnozymen birdeı qorytyndy shyǵarǵan.
Jasandy ıntellektini medısınada qoldanýdy Qazaqstan da qolǵa ala bastady. Densaýlyq saqtaý mınıstrligi «IBM» kompanııasymen birlese otyryp jasandy ıntellektini aldymen onkologııa salasynda synap kórmekshi. Mundaı joba Amerıka, Anglııa, Germanııa sekildi álemniń 15 elinde engizilip jatyr eken. Bul júıeniń tıimdiligi sol, naýqastyń aýrý tarıhyn, qazirgi jalpy jaǵdaıyn, saraptamalar qorytyndylaryn baǵdarlamaǵa engizse boldy, jasandy ıntellekt sol sátte álgi adamǵa qandaı emdeý joly tıimdi ekenin birneshe sekýndtyń ishinde saraptap aıtyp beredi. Biraq onymen kelisý, kelispeý – dárigerdiń erkinde.
–Intellektýaldyq kompıýterlik baǵdarlama naýqas týraly málimetterdi birneshe sekýndta óńdep beredi. Ári ǵalamtordaǵy sol aýrýdy emdeý tásilderi jónindegi sońǵy zertteýlerdi, ǵylymı dáleldengen maqalalardy avtomatty túrde taldap, sonyń negizinde aýrýdy emdeýdiń jolyn nusqaıtyn bolady, – deıdi Respýblıkalyq elektrondy densaýlyq saqtaý ortalyǵynyń bas dırektory Oljas Ábishev.
Álbette, saraptamalyq baǵdarlama syrqatty emdeýdiń jolyn 100 paıyz senimdilikpen kórsetip beredi desek, aǵat aıtqan bolar edik. Jalpy medısınanyń ózi – naqty ǵylym emes. Sol sııaqty jasandy ıntellekt te boljamdy usynys qana beredi. Mysaly, «myna naýqasty hımıoterapııamen emdeýdiń tıimdiligi – 97 paıyz, sáýlelik terapııanyń tıimdiligi – 78 paıyz, dári-dármekpen emdeý – 56 paıyz» dep, dárigerge «qulaqqaǵys» etedi. Tipti qarastyrylyp otyrǵan em-domnyń neshe jylǵa deıin sátti bolatynyn da aıtyp beredi. Ári qaraıǵy jaǵdaıdy dáriger ózi sheshedi.
Oljas Ábishevtiń aıtýynsha, mundaı jasandy ıntellekt túrin Japonııa is júzinde qoldanyp kóripti. Japon dárigerleri onkologııalyq syrqatqa shaldyqqan bir naýqasty eki jyl qatarynan emdep jaza almaǵan. Qoldanǵan emderi shıpa bolmaı, amaldary quryǵan mamandar álgi pasıent týraly málimetti Sıngapýr arqyly jasandy ıntellektiniń «baqylaýyna» jiberedi. Baǵdarlamanyń «aqylymen» álgi naýqasty emdeýdiń tásilderin ózgertip kórgen eken, shynymen de onyń jaǵdaıy jaqsaryp, beti beri qaraı bastapty.
Qazaqstan jasandy ıntellekt jobasyn bıylǵy qazan aıynan bastap qanatqaqty joba retinde iske asyrmaqshy. Otandyq mamandardyń kózdep otyrǵan taǵy bir maqsaty – jasandy ıntellekt arqyly aýrýdyń aldyn alyp, sozylmaly syrqattardy bastapqy kezeńinde anyqtaý. «Jurtshylyqtyń kóbi aýrýy ábden meńdegen kezde emhanaǵa em izdep keledi. Ol kezde naýqasty emdeý uzaqqa sozylady ári aýrýdyń sońǵy satysynda qoldanylǵan emniń nátıjesi de az bolady. Sondyqtan jasandy ıntellektini aýrýdyń aldyn alýǵa da paıdalanýdy jón kórip otyrmyz», deıdi O.Ábishev.
Jasandy ıntelekt baǵdarlamasynyń bul bóligi elektrondy densaýlyq tólqujatyn engizýmen tikeleı baılanysty. Oljas Amangeldiulynyń aıtýynsha, Densaýlyq saqtaý mınıstrligi 2008 jyldan beri medısınalyq qyzmetke júgingen Qazaqstan azamattarynyń syrqat tarıhyn, qandaı naýqaspen jıi qaralatyny, nendeı dári-dármekter qoldanǵany týraly málimetterdi jınaqtap otyr. Osy aqparattardy bir júıege keltirip, memlekettik jáne jekemenshik medısınalyq uıymdardyń pasıentter týraly jeke derek qoryn biriktirip, biryńǵaı derekter bazasyn qurý qolǵa alynyp jatyr. Bul jumys sátti júzege assa, «Elektrondy úkimet» portalynda «elektrondy densaýlyq pasporty» degen bólek tarmaq paıda bolyp, ol barlyq azamatqa qoljetimdi bolmaq. Elektrondy qoltańbasy bar azamattar jeke kabınetine kirip, ózderiniń densaýlyq tólqujatyn ashyp kóre alady. Al mamandar bolsa osy qujattaǵy málimetterdi jasandy ıntellekt baǵdarlamasyna engizip, pasıentterdiń densaýlyǵy týraly maǵlumattardy suryptamaq. O.Ábishevtiń aıtýynsha, baǵdarlama azamattardyń jalpy jaǵdaıyna taldaý jasaı kele, bolashaqta kimniń qandaı aýrýmen aýyrýy múmkin ekenin anyqtap beredi. Jasandy ıntellekt densaýlyǵyna qaýip tónip turǵan adamdardy bólek, jaqyn bolashaqta aýyrmaıtyn, densaýlyǵy temirdeı azamattardy bólek toptastyrmaq. Keleshekte aýrýǵa dýshar etetin syrtqy faktorlar da esepke alynyp, azamattardyń turǵylyqty jeriniń aýa raıy, ekologııasy densaýlyqqa qanshalyqty áser etip jatqany da anyqtalýy múmkin.
Sonymen, qazan aıynan bastap engiziletin joba jyl aıaǵyna deıin synaqtan ótkizilip, nátıjesi kelesi jyldyń qańtar aıynda belgili bolady. Jasandy ıntellektini aldymen Astana qalalyq onkologııalyq dıspanseri men Almatydaǵy Ulttyq onkologııa ortalyǵynyń mamandary tájirıbeden ótkizedi. Búginde elimizde isik aýrýymen 168 myń adam dıspanserlik esepte tur. Sonyń ishinde 100 myń naýqastyń densaýlyq jaǵdaıyn jasandy ıntellekt qarap, naqty dıagnoz qoıyp, emdeý tásilderin usynbaqshy.
Eger bul jobany tájirıbeden ótkizgen dárigerler shynymen de qajet dep tanysa, onda jańa jyldan keıin elimizdiń barlyq onkologııalyq ortalyǵyna dárigerlerge kómekshi qural retinde engizile bastaıdy.
Nazar aýdaratyn bir jaıt, jasandy ıntellekt baǵdarlamasynyń qaýipsizdigi úsh deńgeımen qorǵalǵan eken. Sondyqtan kıbershabýyldar jasalady dep qaýiptenbese de bolady.
Qymbat TOQTAMURAT,
«Egemen Qazaqstan»
