Jıyn barysynda kompanııa basshysy Elbasy Joldaýynda birinshi basymdyq retinde ekonomıkanyń tehnologııalyq jańǵyrýyn jedeldetý máselesi kórsetilgenin atap ótip, birqatar mańyzdy máselelerge toqtaldy.
Jańǵyrmaly energııa kózderin paıdalaný artady
Ekonomıkanyń jańǵyrýy men damýyna joǵary tehnologııalyq ınfraqurylymnyń áseri mol ekeni belgili. Osy rette B. Qajıev ekonomıka men tehnıkadaǵy ózgeristerdiń energetıka salasyna qalaı áser etetinin aıtty. «Álbette, elektr energııasymen qamtý sapasyna talap kúsheıedi. Joǵary tehnologııalyq óndiristiń de elektr energııasyna táýeldiligi artady. Ekinshiden, aksıonerler, zań shyǵarýshylar, retteýshi organdar, ekologııalyq jáne qoǵamdyq uıymdar energetıkalyq kompanııa jumysynyń nátıjesine talaptardy kúsheıtedi. Mysaly, ınvestorlardyń múddeleri qorǵalyp, operasııalyq shyǵyndardy tómendetý talap etilýi múmkin. Úshinshiden, energetıkalyq nysandardyń ekologııalyq jáne óndiristik qaýipsizdigine degen talap ta artady», dedi B. Qajıev.
Taǵy bir aıta keterligi, elektr jelileriniń artýy elektr energetıkalyq júıe qurylymyn kúrdelendire túsedi. Sol sebepti kompanııa atqaratyn birneshe mindetter aıqyndalǵan. Solardyń biri – kún jáne jel elektr stansalary kóbeıgen jaǵdaıda elektr jelileriniń jumys senimdiligin qamtamasyz etý. «Jańǵyrmaly energııa kózderin paıdalaný – álemdik trend. Qazaqstan da soǵan qaraı aıaq basyp, birneshe jumystar atqardy. Atap aıtqanda, «Jańǵyrmaly energııa kózderin qoldaý týraly» zań qabyldanyp, alǵashqy kún jáne jel elektr stansalary salyndy», deı kele KEGOC kompanııasynyń basqarma tóraǵasy 2020 jylǵa deıin atalǵan kórsetkishti 3 paıyzǵa, 2030 jylǵa deıin 10 paıyzǵa jetkizý josparlanǵanyn aıtty.
Degenmen, Qazaqstanda elektr júıesine jańǵyrmaly energııa kózderin kiriktirýdiń birneshe problemalary bar. Birinshiden, bizde kómir elektr stansalarynyń sany kóp. Onyń múmkindikteri elektr júıesindegi qýattylyq balansyn saqtap turý úshin jetkiliksiz. Al elektr jelisin taratý men tutyný deńgeıi sáıkes bolmasa, elektr qýatynyń balansy buzylady. Ekinshiden, el aýmaǵy boıynsha energııa resýrstaryn bólýde birkelkilik joq. Iаǵnı, elektr energııasy bastapqy núkteden tutynýshyǵa jetý úshin ótkizý qabileti shekteýli uzyn jeliler arqyly ótedi. B.Qajıevtiń aıtýynsha, bul máselelerdiń barlyǵy eskerilgen. «Aldymen, jańǵyrmaly energııa kózderine qoıylatyn tehnıkalyq talaptardy naqtylaý kerek. Energııa júıesine kún nemese jel elektr stansalarynyń eskirgen tıpterin engizýden de aýlaq bolǵan jón. KEGOC atalǵan elektr stansalaryna qoıylatyn tehnıkalyq sharttardy jasaý barysynda osynyń barlyǵyn eskeredi jáne álemdik talaptar boıynsha jetildire beretin bolady», dedi ol. Al Ońtústik Qazaqstandaǵy energııa tapshylyǵy, negizgi elektr energııasyn taratý obektileriniń soltústikte ornalasqany, buryn ShQO-nyń álsiz jelige qosylǵany birshama qıyndyq týdyrǵany belgili. Biraq, byltyrǵy jyldyń jeltoqsanynda quny 53 mlrd teńge turatyn «Ekibastuz-Semeı-О́skemen» tasymaldaý jelisi iske qosylǵany belgili. Buǵan qosa jalpy uzyndyǵy 900 shaqyrymǵa sozylatyn «Semeı -Aqtoǵaı - Taldyqorǵan – Alma» jobasynyń 500 shaqyrymy merizimen buryn aıaqtalyp, qoldanysqa daıyn tur. Bul joba 2018 jyly tolyǵymen aıaqtalyp, atalǵan problemalar joıylady dep kútilýde.
Elektr energııasy sapasy qatań baqylaýda bolady
Qazirgi tańda elektr energııasynyń sapasyn baqylaý júıesin qurýdyń mańyzy kúnnen kúnge artyp keledi. B. Qajıevtiń aıtýynsha, jańǵyrmaly energııa kózderi dástúrli elektr energııasyna qaraǵanda keı jaǵdaıda sapa kórsetkishterin tómendetýi múmkin. «Bul elektr energııasy sapasyn baqylaý júıesine ózgerister kerek ekenin kórsetedi», deı kele KEGOC basshysy Elbasy Joldaýynda memleket ekonomıkasyn damytý úshin aldyńǵy qatarly sıfrly tehnologııalardy qoldaný qajettiligi týraly aıtylǵanyn da atap ótti. «Mysal retinde zamanaýı sıfrly tehnologııaǵa negizdelgen Smart Grid júıesin ataýǵa bolady. Ol elektr energııasymen qamtý sapasyn arttyrýǵa aıtarlyqtaı áser etedi», deıdi B. Qajıev. Atalǵan júıeni júzege asyrý úshin KEGOC kompanııasy tek tehnologııalyq jaǵyn emes, qajetti shyǵyndardy da eseptep, tujyrymdamaǵa qospaq.
Bir aıta keterligi, búgingi kúnniń ózinde kompanııa jobalarynda ıntellektýaldy energııa júıesiniń elementteri qosylǵan. Mysaly, Ulttyq elektr júıesine relelik qorǵanystyń mıkroprosessorlyq qurylǵysy, SCADA dıspetcherlik basqarý júıesi, kommersııalyq esep júıesi, basqarylatyn tuıyqtaýysh reaktorlar qoldanylady.
Bıznesti transformasııalaý baǵdarlamasy júzege asyrylýda
Basqarma tóraǵasy «Samuryq-Qazyna» UÁQ» AQ-qa kiretin basqa da kompanııalar sııaqty KEGOC ta bıznesti transformasııalaý baǵdarlamasyna qatysyp jatqanyn aıtty. Kompanııa 4 satydan turatyn baǵdarlamanyń úsheýin sátti aıaqtaǵan. «Bıznesti transformasııalaý baǵdarlamysnyń alǵashqy satylarynda biz barlyq bıznes prosesterge qaıtadan ınjınırıng júrgizip, jańa uıymdastyrý qurylymyn jasadyq. Sonyń nátıjesinde basqarýdyń birneshe satysy qysqardy. Mysaly, basqarma tóraǵasynyń orynbasary, departament basshysynyń orynbasary sekildi qyzmetter alynyp tastaldy. Fılıaldarda ekonomıkalyq máseleler boıynsha dırektordyń orynbasary, bas esepshiniń orynbasary laýazymy da qazir joq», dedi B.Qajıev. Onyń aıtýynsha, qazir kompanııa 23 jobany júzege asyryp jatyr. Onyń ishinde «Qazaqstannyń energetıkalyq júıesin basqarýdy avtomattandyrý» jobasy da bar. Olardyń barlyǵy sátti júzege asyrylsa, elektr energııasynyń sapasynda ǵana emes, halyqtyń kúndelikti turmys-tirshiliginde de oń ózgerister bolatyny anyq.
Gúlnur Qýanyshbekqyzy,
«Egemen Qazaqstan»
