– Aǵam Qappas osydan jıyrma jyldaı buryn qaıtys boldy. Ol ketkende artynda qalǵan qaǵazdaryn qarap otyryp, arasynan latyn qarpimen jazylǵan uzaq óleńdi taýyp aldym. Sońyna «Kones. Pısal Nıkolaı 20.IV.49g» dep jazypty. Men latyn qarpin asa tez oqı almaıtyn edim. Munyń ne ekenin bilmeı, aýdandyq «Meńdiǵara úni» gazetiniń sol kezdegi redaktory, marqum Myrzaly Ońaıbaevqa aparyp kórsettim. Ol kisi bir tanys aqsaqalǵa men aparǵan óleńdi latynshadan kırıllısaǵa aýdartyp aldy. Sóıtsek, álgi uzaq óleń Muhametjan Seralınniń «Topjarǵan» poemasy bolyp shyqty, – deıdi Eset aqsaqal.
Latyn álipbıimen kóshirilgen shyǵarmanyń sońyndaǵy Nıkolaı Esettiń aǵasy Qappas eken. О́ıtkeni orys tilinde sóılep, orys dástúrine eliktegen sol kezde qazaqtyń jer-sý ataýlary da, adamdardyń esimi de birtindep orysshalanyp júre bergen. Qazaq jazýy 40-jyldary kırıllısaǵa kóshkenmen, latyn qarpimen saýat ashqandar kópke deıin osy álipbıdi paıdalanǵan. Qappas-Nıkolaı da «Topjarǵandy» kóshirgende latyn qarpin qolaılasa kerek. Soǵystan keıingi jyldary balalar oqýǵa yntyzarlyqpen qaraǵan. Kitap qazirgideı dúkenderde tirelip turmaıtyn, joqshylyq kez. Unaǵan óleń, áńgime, dastandardy adamdar osylaı kóshirip alatyn bolǵan.
– Meniń ákem Rústem Sábıt Muqanovpen jaqsy aralasypty. 60-shy jyldardyń ishinde Almatyda oqyp júrgenimde Sábıt Muqanovtyń úıine birneshe ret barǵanym da bar. Ákemniń jazýshymen dostyq qarym-qatynasynyń áseri de bolsa kerek. Qappas aǵam poemany osy Sábıt Muqanovtan jazyp alǵan bolar dep te oılaımyn. Aýyl aqsaqaldarynan jazyp alýy da múmkin. О́ıtkeni bul hıkaıany aýyldaǵy úlken kisiler de sýdyratyp jatqa aıtatyn, – deıdi Eset ataı.
Torkóz dápterge latyn qarpimen jazylǵan 130 shýmaqtan turatyn poemany Qappas aǵasy maıshamnyń túbinde otyryp, aýyldastaryna talaı oqyp bergen shyǵar-aý. Soǵystan keıingi ýaqytta, tipti 60-jyldardyń ishinde qaı aýylda da jurt jınalyp, túnniń bir ýaǵyna deıin balalarǵa batyrlar jyryn, aqyndardyń poemalaryn oqytyp, tyńdaıtyn. Qazirgideı teledıdar, ınternet joq kezde úlkenniń de, kishiniń de ermegi kitap bolatyn. Kenesary-Naýryzbaıdyń oqıǵasy aıtylatyn «Topjarǵan» poemasy da aýyldastar jalyqpaı tyńdaıtyn jyrdyń biri bolǵan.
Eset Kóbekov aqsaqaldyń ózi de kitapqumar kisiniń biri. Qartaıǵan jasyna qaramaı áli kúnge deıin aýdandyq kitaphana onyń eń súıikti orny eken. Latyn qarpiniń qaıta oralǵanyn quptaǵannyń da, qýanǵannyń da biri ózi. Onyń aıtýynsha, úsh tildi meńgeretin balalar úshin kırıllısamen jazylǵan mura joǵalmaıdy, al latyn qarpi de qıyndyq týǵyzbaıtynyna senimi zor.
Názıra JÁRIMBET,
«Egemen Qazaqstan»
Qostanaı oblysy,
Meńdiǵara aýdany
