Halyqaralyq óner báıgesinde Sh.Aıtmatov atyndaǵy halyqaralyq syılyqtyń laýreaty Qýandyq Qasymov Haıner Mıýllerdiń «Fıloktet» qoıylymy men Jan Anýıdiń «Medeıa» monodramasyn sahnalaǵan. Qazaq teatry festıvaldyń bas júldesinen bólek, «Eń úzdik er adam» (akter Salaýat Túmenov) jáne «Eń úzdik áıel obrazy» (QR mádenıet salasynyń úzdigi Nurgúl Jubatova) syılyqtaryn da jeńip aldy.
Batys Qazaqstan oblystyq qazaq drama teatry bıylǵy mereıtoılyq XXV maýsymyn Nazym Hıkmettiń «Shyǵystyń sherli mahabbaty» qoıylymymen ashty. Shyǵystaǵy áıgili «jeti ǵashyqtyń» biri Farhad pen Shyryn qıssasyn baıandaıtyn tereń týyndyny sahnalaǵan Memlekettik syılyqtyń ıegeri, Qazaqstannyń halyq ártisi Tuńǵyshbaı ál-Tarazı.
Oral qalasyndaǵy qazaq drama teatry – el táýelsizdiginiń alǵashqy jyldary dúnıege kelgenimen, búginge deıin talaı jetistik, talaı jeńiske jetip júrgen maqtaýly ujym. О́tken maýsymnyń sońynda ǵana teatrǵa dańqty jerlesimiz – KSRO Halyq ártisi Hadısha Bókeevanyń esimin berý jóninde sheshim shyqqan bolatyn. Bir qyzyǵy, jańa maýsymnyń shymyldyǵyn ashqan Farhat-Shyryn qoıylymy Almatyda sahnalanǵan kezinde Hadısha Bókeeva Mehmenbaný rólin somdaǵan eken.
– Men áıgili sahna sańlaǵy, professor Hadısha Bókeevanyń shákirtimin. Ustazymnyń esimi berilgen qasıetti sahnada turyp, ol kisiniń arýaǵy aldynda bas ıgim keledi. Qasıetti Aq Jaıyq óńirinen túlep ushqan Hadısha apamyz sonaý Sankt-Peterbýrgte bilim alyp, qazaq óneriniń atyn bıikke kóterdi. Biz búgingi premeramyzdy sol kisiniń rýhyna arnaımyz, – dedi premera sońynan sahnaǵa kóterilgen qoıylym rejısseri Tuńǵyshbaı Jamanqulov.
Aıta ketý kerek, maýsymnyń alǵashqy qoıylymy anshlagpen ótti. Basty rólderde J.Jubatov, J.Valıýllıev (Farhad), A.Saǵadenova, A.Kaırova (Shyryn), A.Amandyqova, N.Shadyeva (Mehmenbaný), Qazaqstannyń eńbek sińirgen qaıratkeri E.Esendosov, S.Túmenov (Ýázir), Qazaqstannyń eńbek sińirgen qaıratkeri G.Shyntemir, Qazaqstannyń Eńbek sińirgen qaıratkeri, «Daryn» memlekettik syılyǵynyń ıegeri Á.Mámbetova (Kútýshi áıel) taǵy basqalary óner kórsetken qoıylymnyń rásimdik, plastıkalyq sheshimderine teatr ártisteri túgel qatysqan. Rejıssermen birge spektakldiń qoıýshy sýretshisi M.Mámbetov, baletmeısteri Q.Qadyrbekova, mýzykamen kórkemdeýshi E.Qajymov ta úılesimdi eńbek etkeni kórindi.
Batys Qazaqstan oblystyq qazaq drama teatry sońǵy jyldary úzdik jetistikterimen kórermen qaýymdy tánti etip júr. Máselen, Oral teatry 2015 jyly Kerch qalasynda ótken «Bosporskıe agony» halyqaralyq antıkalyq óner festıvaliniń bas júldesin, 2016 jyly Makedonııada ótken «Stobı-2016» antıkalyq drama teatrlar festıvaliniń Granprı júldesin, byltyr kúzde Qazaqstan Respýblıkasy Memlekettik syılyǵynyń laýreaty, halyqaralyq «Alash» ádebı jáne táýelsiz «Platınaly Tarlan» syılyǵynyń ıegeri Iranǵaıyptyń shyǵarmashylyǵyna arnalǵan «Máńgilik eldiń Altyn adamy» atty respýblıkalyq teatrlar festıvaliniń bas júldesin jeńip alǵan bolatyn. Jaqyn kúnderi teatr ujymy arnaıy shaqyrýmen Makedonııaǵa antıkalyq drama teatrlar festıvaline taǵy attanbaq.
– Biz bul joly halyqaralyq óner báıgesine Haıner Mıýllerdiń «Fıloktet» qoıylymyn jáne Jan Anýıdiń «Medeıa» monodramasyn apara jatyrmyz. Eki spektakldi de sahnalaǵan – Sh.Aıtmatov atyndaǵy Halyqaralyq syılyqtyń laýreaty Qýandyq Qasymov, – deıdi teatr dırektory Qýanysh Amandyqov.
Joǵaryda atalǵan úsh qoıylymnan bólek, munda taǵy eki spektakldiń daıyndyǵy qyzý júrip jatyr. Olar rejısser Samal Ábýov daıyndap jatqan «Qysylǵannan qyz boldyq» komedııasy men Muqan Tomanovtyń rejısserligimen qoıylatyn jergilikti jazýshy Munaıdar Balmoldanyń dramatýrgııa janryndaǵy tyrnaqaldysy – «On tórt» dramasy.
Árıne teatr ujymy úshin árbir jańa dúnıeni sahnalap shyǵarý qanshama kúsh-qýat, qarjy men ýaqyt talap etetin kúrdeli prosess qoı. Qýanysh Saılaýulynan bir mezgilde 5 premera daıyndap otyrǵan Oral teatry tabysynyń syryn suradyq.
– Bizdiń teatrda akterler men rejısserler arasynda ishki óner jarysy, shyǵarmashylyq básekelestik qalyptasqan, – deıdi ózi de talantty akter, tanymal aqyn Qýanysh Amandyqov. – Osyndaı tvorchestvolyq aýra qalyptasqan soń jumys ta ózdiginen alǵa basa beredi. Ádette ózge teatrlarda bir qoıylymǵa búkil ujym, ıaǵnı 40-45 akter kirisedi. Sosyn rólge talasady. «Anaý shyǵa beredi, mynaý qalyp qoıa beredi» degen ıntrıga bastalady. Bir-birin aıaqtan shalý kezdesedi. Al bizde ondaı múldem joq. Bizde mysaly Samal Ábýov bir spektakl qoıǵysy kelse, ózine kerekti ártisterdi, ózi til tabysatyn adamdardy janyna úıiredi. Ekinshi top ta, úshinshi top ta solaı. Sóıtip olardyń arasynda jarys, shyǵarmashylyq báseke bastalady. Olar qalaıda sahnada ózin kórsetýge kúsh salady. Akterdiń júktemesi kóbeıedi. Sondyqtan olardyń bos áńgimege ýaqyty da bolmaıdy. Sonyń arqasynda bizde spektaklder birinen keıin biri sahnaǵa shyǵyp jatyr. Jáne bul qoıylymdardyń árqaısysynan nátıje bar.
Biz bas rejısser degen laýazymnan bas tarttyq. Baıqasańyz, búginde Eýropada da, Reseıde de osy úrdis. Bas rejısser kimge bas bolady?! Mysaly, men dırektor retinde osy teatrdyń sharýashylyq jaǵyn retteýshi menedjer ǵanamyn. Kórkemdik jetekshimiz bar. Teatrda adam óner kórýi kerek. Ashyq-shashyq, jeńil dúnıelerge qyzyqpaımyz. Ár spektakldiń bizdiń repertýarymyzǵa ne úshin, qandaı maqsatpen alynyp jatqanyn, ne beretinin talqylap alamyz. Osylaısha bizdiń teatrda qaptaǵan bastyq joq. Men óz sharýammen shaýyp júremin. О́zim akter bolǵandyqtan arasynda sahnaǵa da shyǵyp jatamyn. Dırektordyń bir orynbasary kórermen jınaý, jarnama máselelerimen aınalysady. Akter tvorchestvolyq tulǵa bolǵandyqtan, onyń kóńilin alań qylatyn artyq júk bolmaý kerek. «Qamyttan shyǵyp ketken» akter sahnaǵa betteı almaı qalady. Jylyna on spektakl emes, bir-eki qoıylymdy áreń qoıatyn ujymdar bar. Ujym klan-klanǵa bólinip, alǵa basyp jarysýǵa emes, artqa tartyp shalysýǵa ketedi, – deıdi dırektor Qýanysh Amandyqov.
Teatr basshysy ujymnyń joǵarydaǵydaı jetistikterine jetýine oblys jáne sala basshylarynyń erekshe qoldaýy da áser etkenin aıtady. О́ıtkeni halyqaralyq gastrolge shyǵyp, sheteldik festıvaldarǵa qatysý úlken qarjyny talap etedi. Bul máseleni kóbine oblystyń birinshi basshysy ǵana sheshe alady. Qudaıǵa shúkir, Batys Qazaqstan oblystyq teatry jyl saıyn sheteldik saıystarǵa qatysyp, tájirıbesin shyńdap keledi. Jaqynda ǵana óńir basshysy Altaı Kólginovtiń qoldaýymen teatr ujymy sý jańa eki kólikke ıe bolǵan.
Batys Qazaqstan oblystyq qazaq drama teatry qazannyń 28-30-y aralyǵynda Jastar teatrynda óz repertýarymyzdaǵy «Troıa arýlary», «Mahambet», «Jámıla», «Qysqa ǵumyr» qoıylymdaryn almatylyq talǵampaz kórermenniń nazaryna usynbaqshy. Baıqap otyrǵanymyzdaı, qaınaǵan tirlik júrip jatyr. Teatr basshysy Qýanysh Saılaýulymen aradaǵy osy áńgimemiz de kóldeneń qońyraý men teatrdyń tynymsyz tirligi arasynda san bólinip, san jalǵanǵanyn aıta keteıik.
Qazbek QUTTYMURATULY,
«Egemen Qazaqstan»
Oral
