– Roza Qýanyshqyzy, siz kelip jatqan dóńgelek datany daýystap aıtýǵa batylymyz barmaıtyn sııaqty, degenmen 18 jasyńyzdan sahnaǵa shyǵyp, 42 jyl boıy qazaq estradasynyń kóshbasshysy bolyp kele jatqanyńyzdy qarapaıym arıfmetıkamen qısyndasaq, ómirdiń úlken bir asýyna shyqqan ekensiz. Týǵan kúnińiz qutty bolsyn!
– Rahmet! Meniń de aıǵaılap aıtqym kelmeıdi-aq, júregimde azdaǵan tolqý bolǵanymen, sahnadan ajyramaı, elimniń aldynda júrip jetken osy bıigime shúkir deımin. Kelgen jasymnyń qasıetin seziný úshin ýaqyt kerek bolar. Ázirge, kóńil kúıim de, densaýlyǵym da, shyǵarmashylyǵym da burynǵy yrǵaǵynan aınymaǵandyqtan, aıyrmashylyq kórip turǵanym joq.
– Mereıtoıyńyzdy atap ótesiz be?
– Jalpy, bizdiń qazaq, ásirese, qazaq áıelderi mereıtoıǵa asa mán berip, atap ótýdi jón sanamaǵan ǵoı. O bastan týǵan kún toılaǵandy asa unata bermeımin. Jyldan-jylǵa jasyń uzaryp keledi, aınalań, jaqyndaryń, óziń aman-esen bolyp, jańa jasqa jetkeniń, árıne, qýanysh. Jyl saıyn óz otbasyńda, bala-shaǵańmen, týǵan-týystaryńmen, jaqyn qurbylaryńmen kishigirim dastarqan basynda jınalý dástúri bizde de bar. Biraq meıramhana ishin toltyryp, meıman jınap alyp, májilis-jınalys jasaǵandaı olardy ústeldiń basyna qazdıtyp otyrǵyzyp qoıyp «al, alpysqa tolyp jatyr ekensiń, qutty bolsyn» dep tilek aıtqyzyp, dýyldaǵan-shýyldaǵan dúrmekti toı bolmaıtyny anyq. Men jalpy, týǵan kúnimdi kóbinese sahnada ótkizemin. Osy joly da ózimniń týǵan jerim Semeı óńirindegi Jarma aýylyna baryp konsert berýdi josparlap otyrmyn. О́ıtkeni ózimniń týǵan aýdanyma baryp, aýyldastarymnyń aldynda án salmaǵaly talaı jyldyń júzi bolypty.
– Tasqyn aǵamyzdyń mezgilsiz dúnıe salyp, qara jamylyp qalǵan kezińiz bolmasa, shırek ǵasyrǵa qadam basqan shyǵarmashylyq jolyńyzda altyn baspaldaqtyń ústimen júrip kele jatqan sııaqty áser qaldyratynyńyz bar. Altynnyń ústinde júrip taıǵanaqtaǵan kezińiz boldy ma?
– Bizdiń ónerimizdiń ereksheligi men tabıǵaty sondaı, halyq tek eńbegimizdiń nátıjesin ǵana kóredi. Sol aqyrǵy nátıje belgilegen deńgeımen ólsheıdi. Basqa ánshilermen salystyrǵanda, men ándi tek jandy daýyspen aıtamyn. Konsertterimdi úlken orkestrlerdiń súıemeldeýimen ótkizemin. Osy klassıkalyq deńgeıdi búgingi kúnge deıin bir mysqal da tómendetkenim joq dep oılaımyn. Árıne, aýqymdy saraıdyń atshaptyrym sahnasynda, tóbeńnen, tómennen jiberilgen tútinniń ishinde, samaladaı bolyp jarqyraǵan qyzyldy-jasyldy jaryqtyń astynda jadyrap, jaınaǵan júzińdi ǵana kóretin kórermenge osy keremetti sezindirýdiń ar jaǵynda qanshama jankeshti eńbek, izdenis jatqanyn eshkim bilmeıdi. Al kórermen osy eńbektiń bárin «altyn» dep baǵalasa, onda izdenisimiz ben is-áreketimizdiń dalaǵa ketpegeni. 42 jyl boıy án salyp kele jatyrmyn, osynsha jyl daýysty saqtap qalýdyń ózi eńbek.
– Ilgerirekte Respýblıka saraıynda jyl saıyn ótkizetin konsertińizge 25 jyl boıy úzdiksiz kelip, gúl syılaıtyn kórermenińiz týraly maqala oqyǵan edik. Mundaı tabynýshylaryńyzdyń qatary sıregen joq pa?
– Meniń shyǵarmashylyǵyma mán berip qaraıtyn turaqty kórermenimniń qalyptasqanyn burynnan bilemin. О́nerimdi jaqsy kóretin kórermenime alǵystan basqa aıtarym joq. Keıde kezdeskende «ótken jolǵy konsertińizde ana bir ánińizdi nege aıtpaı kettińiz?» dep surap, tańǵaldyryp jatatyn kórermen bar. Maǵan únemi gúl syılap, únsiz ketetin ol adam da meniń kásibı deńgeıimdi baǵalaıtyn sondaı kórermenimniń biri bolar. Keıbir kórermenim jıyrma jyl buryn birge túsken sýretimizdi ákep kórsetip jatady. Birde televızııalyq baǵdarlamalardyń birine Arqalyq álde Qostanaı qalasynan beıtanys áıel adam kelip qatysty. Sol kisi: «siz maǵan 1976 jyly otkrytka jazyp bergensiz» dep, meniń qolymmen jazylǵan keńestik otkrytkany ákep kórsetti. Iá, alǵash Semeıden Almatyǵa 1976 jyly kelgende, men anamnyń Sara degen sińlisiniń úıinde turǵanmyn. Sóıtsem, ózimniń bireýdiń úıinde turatynymda sharýam joq, jap-jas bolyp keńshiligimdi qaraı kórińiz, «eger Almatyǵa kelseńiz, meni osy adres boıynsha taba alasyz» dep Sara tátemniń mekenjaıyn jazyp qoıyppyn. Bul kisi de áli kúnge deıin meniń turaqty tyńdarmanym eken. Ár konsertińdi bergen saıyn jańalyqpen shyqqanǵa ne jetsin! Ár konsertim saıyn halyqpen syrlasamyn. Muńymdy, syrymdy, qýanyshymdy ánmen jetkizgim keledi, sol nıetimdi kórermenim túsinse eken dep tileımin.
– Kezinde kompozıtorlardyń kópshiligi sizge ǵana arnap án jazýǵa tyrysty, ol ánder Tumanbaı Moldaǵalıev, Israıyl Saparbaı, Ibragım Isa syndy tamasha aqyndardyń jazǵan óleńimen ádemi úılesim taýyp, júrekterge jetti. Qazirgi repertýaryńyzdaǵy ánderge aıtylatyn syn bar, ózińiz qalaı baǵalaısyz?
– Mýzykalyq deńgeıi jaǵynan keıingi jyldarda aıtyp júrgen ánderimdi ózim joǵary baǵalaımyn. Repertýarymdy sońǵy jyldary tolyqtyrǵan ánderimniń kez kelgenimen halyqaralyq baıqaýlarǵa qymsynbastan qatysýǵa bolady. Jaqynda ǵana Belarýs elinde ótetin halyqaralyq «Slavıan bazary» konkýrsyna qurmetti qonaq retinde qatysyp qaıttym. Qazaq kompozıtorlarynyń zaman yrǵaǵyna qaraı jańa áýen, zamanaýı saz tabýǵa tyrysqan talpynystary jaqsy. Alǵash oryndap shyqqan «Álııadan» bastap búgingi kúnge deıin saıysqa túsetin ánderdi oryndaýdy hosh kóremin. Ras, Seıdolla Báıterekov ánderin tek maǵan arnap jazdy. Seıdollanyń sol ánderin halyqtyń áli kúnge deıin jaqsy kórý sebebi, Seıdolla – lırık kompozıtor. Baısaldy, ishinde syry bar ánder sol kezeńniń suranysyna saı boldy. Al qazirgi jastar Seıdollany men arqyly tanıdy. Biraq Báıterekov jazǵan ıirimi mol, jibekteı názik, syrly ánderdi oryndaǵanymen, ishindegi oıdy, ándi jymdastyryp ustap turǵan ýyzyn jetkize almaı jatady. Ár kompozıtordyń óz stıli bar, ár ýaqyt tolqynynyń óz yrǵaǵy bar, kompozıtor naq osy ýaqyt pen tyńdaýshy kerek etken áýendi usynady. Eger tek Seıdollanyń ǵana ánderin oryndaı bersem, bir qalypqa túsken shablon ánshi bolar edim, onda tyńdaýshymdy da tez jalyqtyrar edim. Qazirgi oryndaıtyn ánderimdi ártúrli kompozıtorlar jazady. Sonyń ishinde meniń uldarymnyń da ánderi bar. Bul – jańa zaman mýzykasy. Bizdiń ómirimizde ne kóp, án kóp, ánshi kóp. Olardyń oryndap júrgen ánderin «hıt» deıdi. Qazir teledıdardy ashyp qalsańyz, «Toı dýman», «Toı bastar», «Toıǵa shashý» atty tek toı ataýymen baılanysty baǵdarlamalar shyǵady. Rahat, ómirimizdiń bári toı. Osy ánderdiń qatarynda ózińshe erekshe bir ánińmen shyqsań, sekirip jatqandardyń janynda sen «neformat» bolyp qalasyń.
– Buryn jurt ulyńyz Álı Oqapovqa «Roza Rymbaevanyń balasy» dep qarasa, qazir sizdiń ózińizge «Álıdiń mamasy» dep qaraıtyn kózqaras ornyǵyp keledi. Balasy ózine jete týǵan barlyq ata-ananyń basynda bolatyn býyn almasý tanymaldylyǵy sizdi de qýantatyn bolar?
– Árıne, qýantady. Balamnyń tyńdarmanynyń kóńilinen shyǵyp, óz kórermeniniń talǵamyn qanaǵattandyratyn ánderdi kásibı oryndaýshylyqpen usynatyny súısindiredi meni. Balamdy jaqsy kórgen adamdy men de jaqsy kóremin. Álıdiń óz stıli bar, meniń qalyptasqan óz soqpaǵym bar. Ekeýmiz eki túrli qoǵamdyq ortanyń tárbıesimen ósken joly basqa ánshiler bolsaq ta, bizge ortaq mýzyka tanymaldylyǵymyzdy sabaqtastyryp jatyr. Álıdiń tyńdarmany, negizinen, jastar. Meni «Álıdiń mamasy» dep qurmetteıdi. Al meniń ánim – meniń qurby-qurdastarymnyń áni. Sondyqtan óz jasyma sáıkes, ózimniń kózqarasyma sáıkes ánderdi oryndaımyn.
– Onsyz da jeńil janrdaǵy estradamyzdaǵy bir-birinen aýmaıtyn dańǵaza ánder eshqashan suryptalýy aıaqtalmaıtyn, elekten ótip bolmaǵan kúıi erteńge jalǵasa beretin jany siri mýzyka ekenin kórsetip keledi. Siz keıde kúıinip, ashy syn da aıtyp jiberesiz. Qalaı qabyldaıdy?
– Qazir jeńil jolmen juldyz bolyp jatqan jastar kóp. «Ásire qyzyl tez ońar» dep jarq etip janyp, keıin izim-ǵaıym joq bolyp ketken jastar da bar. Ony ýaqyt sheshedi. Qazirgi estrada oryndaýshylarynyń bári bir-birine uqsaıtynyn eshkim joqqa shyǵara almas. «Aralaryńnan «ah» degizip shyqqan ánshini kórip turǵanym joq» dep aıtatynym ras. Qazir «format» degen paıda bolǵan. Ol taza toıǵa negizdelgen format. Barlyq ánshi bir formatpen, birdeı deńgeıde jumys istep jatyr. О́zderiniń túri de, bıi de, áni de uqsaıdy. Birinen birin ajyrata almaısyń. О́ziniń erekshe mýzykasymen, ózindik ereksheligimen kelip jatqan jastar az, tipti joqtyń qasy. Osynyń bárin shyǵaryp, taratyp, qalyptastyryp, úlgi etip otyrǵan televızııa. Eger men mýzyka redaktory bolsam, osy «bolshaıa seraıa massanyń» teń jartysyn jarııa etip, shyǵarmas edim.
– Sizdiń halqyńyzdan qurmet tabýyńyzdyń syry kásibıligińizden ózge nede dep oılaısyz?
– Minezimde shyǵar. Úlkendi syılaımyn, jastarǵa aqylymdy aıtamyn. Atyn atamaı-aq qoıaıyn, aınalamda júrgen keıbir jandardyń jaǵympazdyǵyn kórgende, kirerge tesik tappaı qalamyn. Ol Bákemen de, Jákemen de, Sákemen de, aınalyp kelgende, bárimen de jaqsy bolǵysy keledi. Ol aqyldymen de aralasady, ol alaıaq, aılakerdiń de kóńilin tabady. Eger osy qurmettiń bárin shyn kóńilden jasaı alsań, dos bolýǵa, baýyr bolýǵa bolatyn shyǵar. Biraq kún úshin, qyzmet úshin, jaǵdaı úshin jaqsy kórinemin deý tóńiregińe tek jıirkenish týǵyzady. Men mundaı adam emespin. Unamasa, «unamaıdy» dep ashyq aıtamyn, kóńilime jaqqandy kótermelep, qoldaımyn, unatpaıtyn adammen múlde aralaspaımyn. О́ıtkeni adamdardyń bárine bir mezgilde birdeı jaqsy kórinemin deý – aqymaqtyq. Bul máselede ózimniń qalyptasqan ómirlik ustanymym bar. Kórermen de kimniń kim ekenin ajyratady ǵoı. Sahnaǵa shyqqanda, rentgen apparatynyń aldynda turǵandaı bolamyz. Kórermen seniń basyńnan baqaıshaǵyńa deıin bir kóz salyp ótkende-aq, muńyńdy, kóńil kúıińdi, ishki jan tolqynysyńdy sezip qoıady. О́ner adamy – erekshe ındıvıd. Onyń boıyndaǵy talantty, ónerdi eshkim mór basylǵan qaǵazben, buıryqpen joq qylyp jibere almaıdy. О́zine ózi sengen, óziniń talantynyń ólshemin biletin adam eshkimnen qoryqpaıdy, eshkimniń aldynda buqpantaılamaıdy jáne oǵan eshkimniń sózi de, buıryǵy da júrmeıdi. Bul tipti talantqa da baılanysty emes shyǵar. Bárin túptep kelgende adamnyń tárbıesi, sol uıada sińirgen minezi, ómir mektebinen alǵan ustanymy sheshedi. Al jaǵympazdardyń bári ózine ózi senbeıtin kembaǵal jandar.
– О́nerdiń uzaq jolymen júrip kelesiz. Yqylaspen, jylylyqpen kimderdi eske alasyz?
– Keıingi jastar bilmegenimen, qazaq óneri men rýhanııaty úshin kóp eńbek sińirgen Jeksenbek Erkinbekuly Erkinbekov degen ǵajaıyp Mádenıet mınıstri bolǵanyn aǵa býynnyń bári biledi. Meni Semeıden Almatyǵa shaqyrǵan sol kisi bolatyn. Sahnaǵa shyǵýyma qoldaý bildirip, «Gúlder» ansambline jumysqa ornalasýyma múmkindik bergen de osyndaı jaısań jandar. Meniń alǵashqy qadamymdy qoldap, qamqor peıilderin aıamaǵan tulǵalardyń ishinen Dinmuhamed Qonaevty, Ermek Serkebaevty, Bıbigúl Tólegenovany aıryqsha ataımyn. «Ataqty bolaıyn-aý» degen oı mıyma múldem mańaılamaǵan, ondaı nárseniń bolatynyn da bilmeıtin jas kúnimnen tek mýzykamen ǵana alańsyz aınalysýym úshin memlekettik deńgeıdegi qamqorlyq jasaldy. Mundaı múmkindikti men de aıaq asty etkem joq, qolymnan kelgenshe senim bildirgen jaqsylardy jerge qaratpadym – Búkilodaqtyq, halyqaralyq jeti birdeı konkýrstyń laýreaty boldym. Án salýǵa quqyq bergen, halyqtyń yqylasyn alýǵa múmkindik bergen, ómirlik baqyt syılaǵan sahnany áli kúnge súıemin. О́mirimdi ánge arnadym, tyńdarmanymnyń mýzykalyq deńgeıin kóterý úshin áli de bolsa bererim kóp dep oılaımyn.
– Áńgimeńizge rahmet.
Áńgimelesken
Aıgúl AHANBAIQYZY,
«Egemen Qazaqstan»
