Aspandaǵy aıdyń sulbasy jerdegi qudyqtyń túbindegi sýdan da kórinetini tárizdi adam balasy arǵy dúnıede jánnatqa jaıǵasý úshin ımannyń baılyǵyn, bul dúnıede kisilik kelbetin somdaý úshin mádenıettilik energııasyn boıyna sińiredi. Izgilikti izdeıtin osy eki qasıet te túptep kelgende nıetke kelip túıisedi. Sondyqtan sharıǵatta «nıet – paryzdyń aldyndaǵy paryz» degen qaǵıda bar. Iаǵnı ne jasasań da yqylaspen, yntamen, yjdaǵatpen jasaǵan dúnıeńniń ulaǵatty qaıyry, uly mádenıeti qalyptasary haq.
Al endi osy rýhanı ólshemdi ózimizshe nıet+mádenıet formýlasyna salyp, eseptep kóreıikshi. О́ıtkeni mádenıet qııaldyń qııanynan buldyrap kórinetin abstraksııa emes, ol ómirdiń ózinen ornyqty ornyn tabatyn naqty is, ıakı forma. Máselen, Astanany alaıyq. Elbasynyń egemendiktiń eleń-alańynda elordany salý nıeti kele-kele elimizde órkenıet talaptaryna saı keletin qala turǵyzý mádenıetine ulasty. Baz bireýlerdiń ǵasyrlar boıy kóship-qonyp júrgen bul qazaqtyń boıynda qalalyq mádenıet joq degen mysyq tileý pıǵylynyń murty shabyldy. Qazir qazaqtyń qaı balasyn da álemniń eń sáýletti degen qalalaryna aparsańyz tań qaldyra almaısyz. Sebebi HHI ǵasyrdyń qalasy qandaı bolýy kerek ekenin ol óz elinen kórip, zamanaýı kórikke kózin sýaryp alǵan. Sóıtip Astana nıetpen jasalǵan mádenıetke aınaldy.
Osy oıdy sabaqtastyra otyryp, alysqa barmaı-aq bıyl ótken tarıhı shara EKSPO-2017 halyqaralyq kórmesin de taqyrypqa oraılastyryp kórsek. Shynaıy nıettiń arqasynda álemniń 161 eliniń ishinen aıtýly sharany ótkizý múmkindigine ıe boldyq. Kórme ótkizilgen úsh aıda aıshyqty Astanaǵa álemniń túkpir-túkpirinen mıllıondaǵan týrıster aǵyldy. Buryn-sońdy Qazaqstan jaıly aqparatty ınternetten ǵana biletin sheteldikter máýeli mádenıetimizdi kózimen kórip, tamyrly tarıhymyzǵa qanyqty. Elordada urpaqtan-urpaqqa mıras bolyp qalatyn eńseli ǵımarattar boı kóterdi. Jas urpaq jańǵyrmaly energııanyń júzdegen jobalarymen tanysty.
Kelesi oıdy kestelep kóreıik. «Syrly aıaqtyń syry ketse de syny ketpes» degen sóz bar. Talaı ýaqyt sandyqtyń túbinde jatqan zerli shapandy syrtqa shyǵaryp, qaǵyp-silkip, bir ýaq dalaǵa jaıyp alsańyz, kónetoz degen kıimińiz qarǵa aýnaǵan túlkideı qaıta jaınap shyǵatyny anyq. Sol sııaqty júrektiń túbinde, sananyń shalǵaı saraıynda jatqan salt-dástúr qazynasyn, qazirgi tilmen aıtqanda rýhanı kodty qaıta jańǵyrtý nıeti boıyńyzǵa erekshe mádenıettilik energııasyn darytady. Memleket basshysynyń halyqtyń rýhanı jańǵyrýyna degen yqylasyn halyq birden quptap, qushtarlyq tanytty. Sonyń arqasynda az ýaqytta elimizde san jylǵadan jınalǵan salaly ózendeı rýhanı mádenıettiń saltanat qurýyna jol ashty. Salaly ózendeı dep otyrǵanymyz, izgi nıet arqyly qazaq tilin latyn álipbıine kóshirý jumystary júıelenip, ulttyq jazý mádenıetiniń jarqyn bolashaǵy qalanýda, eshkimge uqsamaıtyn derbes ult bolý jolynda «Jahandaǵy zamanaýı qazaqstandyq mádenıet» jobasyn iske asyrýdamyz.
Kúndelikti áleýmettik ahýalmen tarazylap kórsek, tabıǵı qazba baılyqtary jetkilikti sanalatyn elimizde jurtshylyqtyń aıdyń kúnniń amanynda, janarmaı men kómirdiń tapshylyǵyna tap bolyp, olardyń baǵasynyń sharyqtap ketýi, asta-tók astyqtyń qambalarǵa jetpeı, dalada qalýy sııaqty áreketterdiń saldaryna qandaı ataý bermekpiz?
Bul mysaldardan shyǵatyn qorytyndy, memleketti de, jeke tulǵany da maǵynaly maqsattarǵa baǵyttaıtyn da istiń nátıjesin belgilep beretin de – nıet. Áleýmettanýshylar búginde nıet+mádenıet erejesin eleýli maqsatqa qol jetkizýdiń ozyq tájirıbesi, tutastaı júıesi (kýltýra namerenııa) retinde qalyptastyrýda. Nıettenýdi ómirlik mańyzdy daǵdylarǵa baǵyttaıtyn sıqyrly taıaqshaǵa balap, oıǵa alǵan arman-maqsattyń jyldam ári nátıjeli oryndaý óneri retinde baǵalaýda. Endeshe nıetińiz mádenıetińizge qyzmet etsin!
Qýat BORASh,
«Egemen Qazaqstan»
