Osy ataýly kúnge oraılas «Qazaqfılm» kınostýdııasy Tuńǵysh Prezıdent – Elbasy qorymen birlesip, qazaq derekti kınosynyń kúnderi aıasynda «Qazaq renessansy. Jumat Shanın» atty derekti fılmniń tusaýyn kesti. Mádenıet jáne sport mınıstrliginiń tapsyrysy boıynsha túsirilgen fılmniń rejısseri – Alekseı Kamenskıı, ssenarıı avtorlary – Baqyt Qaıyrbekov pen Aınur Mázibaeva.
Rejısser Alekseı Kamenskııdiń aıtýynsha, fılm 1926 jyl men 1938 jyldar aralyǵyndaǵy qazaq ulttyq teatrynyń qurylýy men qalyptasý kezeńindegi oqıǵalardy qamtıdy. Shyǵys Qazaqstan oblystyq atqarý komıteti tóraǵasynyń orynbasary bolyp qyzmet atqara tura, óz ómirin birjola ónerge baǵyttaǵan J.Shanınniń qysqa bolsa da, mádenıetti damytýdaǵy orasan eńbegin fılmdi túsirýshiler toby tarıhı málimetter negizinde shynaıy sóıletedi. Onyń Ámire Qashaýbaevpen, Isa Baızaqovpen dos bolýy Semeıde «Es-Aımaq» atty tuńǵysh teatr úıirmesin qurýǵa túrtki bolady.
Fılm jalań derekti tizbektemeı, osy ýaqytqa deıin búrkemelenip kelgen birqatar shyndyqtyń betin ashýdy maqsat etken. Mysaly, 1936 jyly Máskeýde dúrkirep ótken qazaq óneriniń onkúndigi qarapaıym jurtqa málim etilgendeı keýdelerdi orden men qýanyshqa toltyryp oıdaǵydaı ótpegen. Onyń syrtyndaǵy qııanat pen kóz jasy, ádiletsizdik pen satqyndyq týraly alǵash ret osy fılmde sóz qozǵalyp otyr. Stalınniń ózi bas kórermen bolyp qatysyp, qulshyna qol soǵyp, dańqy aspandaǵan qazaq teatrynyń shymyldyǵynyń tasasyndaǵy ozbyrlyq kóp uzamaı-aq talaı zııalyny orǵa jyǵyp, keýdesine oq bolyp atyldy.
Ásirese osy onkúndiktiń bıik dárejede ótýi úshin kúni-túni kirpik ilmesten, jan aıamaı belsenip jumys istegen Jumat Shanınge zııany kóbirek tıip «halyq jaýy» atanyp, S.Asfendııarov, I.Jansúgirov, B.Maılınmen birge zulmatqa ushyraýyna sebep bolady. Satqyn shıbórilerdiń Shanınge shimirikpeı taqqan jalǵan jalasy birinshi ret Evgenıı Brýsılovskııdiń esteligi arqyly jarııa etildi.
Fılmde muraǵat derekterimen birge, sahnalyq qoıylymdar da kórsetiledi. Derekti fılmge qoıylar talaptyń barlyq sharty tolyqtaı oryndala otyryp túsirilgen týyndy syǵymdalǵan az ýaqyt sheńberinde kórermen kózqarasyna kórkem tásilmen ózgeris jasaǵandaı kúı keshtirdi. «Qazaqfılm» AQ prezıdenti, ssenarıı avtory Baqyt Qaıyrbekov aıtqandaı, urpaq qadirleýi tıis ultymyzdyń birtýar uldarynyń eli úshin istegen eńbegi búgingi rýhanı jańǵyrý jolynda da paıdasy tıeri sózsiz.
Aıgúl AHANBAIQYZY,
«Egemen Qazaqstan»
ALMATY
